Ban ïada ïa ki tyllong um ka wah Umiew & Ganol, ïasoh MoU ka Sorkar bad ki shnong

Tura, Nailur 22 U Myntri Rangbah ka Jylla Conrad K Sangma ha ka sngi Ba-ar u la ong ba ka Catchment Area Protection Act ka Jylla, bala pynlong aiñ la palat 35 snem mynta, ha...

Tura, Nailur 22

U Myntri Rangbah ka Jylla Conrad K Sangma ha ka sngi Ba-ar u la ong ba ka Catchment Area Protection Act ka Jylla, bala pynlong aiñ la palat 35 snem mynta, ha ka sien ba nyngkong eh la pyntreikam thik kumba ka long, da ka jingïasoi ïa ka MoU bad ki shnong ba kin ïada ïa ka ‘catchment area’ ne ki tyllong um ha ka wah Ganol bad Umiew.

Haba kren ha ka jingïalang ka Integrated Partner’s Support and Engagement Programme ha Tura, u Myntri Rangbah u la pynpaw ba watla ka aiñ ïada ïa ki ‘catchment area’ kala don da ki phew snem, ka donkam ïa ka jingsngewthuh bad ka jingbit jong ki shnong ki thaw ba kan treikam, ka lynti ka bym shym la lah pynurlong naduh u snem 1990.

“Ka jingïasoi MoU mynta ka sngi ka dei ka jingjop ba kongsan ka ban sah khana, da ka jingwan shakhmat ki shnong ki thaw ba kin ïatreilang bad ka Sorkar ban ïada ïa ki ‘catchment area’ kiba kongsan,” u la ong, haba shim ïa kane ka jingïasoi MoU kum ka kam kaba kongsan bha ha ka jingïakhun ka Meghalaya ïa ka jingkylla ka suiñ bneng, haba khmih ïa ka record ka Jylla ba jan kot 50% na ka jingïoh ïa u slap ba jur hapoh ka ri bad kaba la ïa sakhi ïa ki jingktah jong ka jingkylla ka mariang.

Ïa kane ka MoU la pynshong nongrim ha ka prokram MegARISE, kaba bynshet ïa ka jingkitkhlieh ban pynneh pynsah ïa ki khlaw ki btap beit-beit ha ka kti ki shnong. Ka dei ka ‘externally aided project’ ba bei tyngka da ka KFW German Development Bank ha ka jingmang pynlut ba T.344.4 klur, kynthup ka jingïarap song pisa na shabar ba T.277.2 klur bad ka bhah ka Jylla ba T.67.2 klur.

Kala sdang treikam ha u Naiwieng 2022 bad la pynïaid haduh u Naiwieng 2029. Ka projek ka kynthup ïa artylli ki ‘catchment’ kiba kongsan bha, ka Umiew catchment kaba dei ka tyllong umbam umdih ka Shillong Water Supply scheme bad ka Ganol catchment kaba weng ïa ka jingkyrduh um ha Tura.

Ka jingheh jong ka jaka ban pyntrei ïa ka projek ka long 52,198 hectare ha ki 77 tylli ki micro watershed bad 226 tylli ki shnong. Ka Ganol catchment marwei ka long haduh 39,714 hectare ha ki 64 tylli ki micro watershed bad 132 tylli ki shnong, kaba long haduh 76% jong ka jaka baroh lang ban pyntrei ïa ka projek, kaba kdup ïa saw tylli ki Block-Rongram bad Selsella ha West Garo Hills, Rerapara ha South West Garo Hills bad Samanda ha East Garo Hills.

U la pynïasnoh ïa ka projek ban pynbiang ïa ka jingdonkam um ha Tura, haba pynpaw ba ka jingïada ïa ka Ganol catchment ka kyrshan ïa ka Greater Tura Water Supply Scheme ba T.398 klur.

U Myntri Rangbah u la batai ïa ka MegARISE bad FOCUS Plus kum ka jingweng ïa ki jingeh ki nongrep na ki ar bynta: Ka FOCUS Plus ka kyntiew ïa ka jingïoh kamai katkum ka aiom katba ka MegARISE ka ïada ïa ka um, ka khyndew bad ki khlaw kaba ka ïoh ka kot ka shong eh ha ka.

Ha kane ka jingïalang, u Myntri Rangbah u la pynlait ruh ïa ka installment ba nyngkong jong ka FOCUS Plus 2026, da kaba phah mar T.2500 sha ki 1,14,000 ngut ki nongïoh bynta ha baroh kawei ka Jylla, kaba kot baroh lang haduh T.28 klur. Kane ka kynthup ïa 1,04,000 ki nongïoh bynta kiba la don lypa bad 10,000 kiba dang shu register thymmai.

U Myntri Rangbah u la aiti ruh ïa ka MegARISE Community Award bad pynlait ïa ka kali AGEY na ka bynta ki SHG hapoh ka MSRLS.