Babu Kular Khongjirem
Bun ki paidbah kim da tip bad sngewthuh bha ba ka jingïashah liang sop sop (Favouritism) ka long ka bih kaba sniew bad ba shyrkhei tam ban pynjot (destruction) bad ban pynngam ïa ka longbriew manbriew (human kind) ha kane ka pyrthei. Shisien ba la leh shiliang khmat bad ïashah liang ïano re ïano, la thikna lypa ba ha kita ki longïing ki longsem (family matters), ka kam kur kam kha, ka kam shnong kam thaw, ka kam sain hima sima (political affairs) bad ki kam synshar khadar kim don jaka shuh ka jinglong Hok ka jingtip briew tip Blei hynrei sa tang ki jingïa jot -ïa pra suda bad ka jingïadei (relationship) ruh kam don jaka shuh. Ka jingïa ieit ïa burom kylliang ruh ka la jngai bah watla kin shu ïa pynpaw ne ïa pyni jingïa ieit tang na rmiang shyntur suda. Hynrei, kito pat ki para liang kiba ïohkam, ïoh myntoi bad ïoh kabu na kaba ïa leh beiñ leh shiliang, ki da kmen da sngewbha, ki da phuh mut phuh mat bha bad ki da ïa ieit ïa burom bad ïajan shisha kham palat ban ïa ka bneng ruh.
Kane ka lah ban jia ha kino kino ki longïing ha satlak ha kane ka pyrthei. Bishar shwa ha la ïing la sem, kin don hi ki Kmie ki kpa kiba thew shiliang ka man. Kin don hi ki kñi ki Kong kiba shu leh donbor, knieh bor ban shim kabu khlem pyrkhat shuh ïa ka Hok ka nongrim bad ka jingshisha baroh bad ki da leh khla ban phuh mut phut mat hi kynjreng tang namar ba kin ïoh pynmyntoi ïa lade bad ka ïing ka sem ne ki khun ki kti jong ki. Peit ha ka longkur longjait khamtam ha ki kam shnong kam Raid ne kam hima sima, la jot la pra lut ki shnong ki thaw, ki it ki hima baroh tang namar jong ka jingleh shiliang khmat bad ïa shah liang sop sop jong ki Rangbah Shnong ne ki Sordar haduh ki Syiem ki mraw (ki ju khot ki Syiem ki mraw ym dei shuh ban khot kum ki Syiem ki Kmie lada ki leh beiñ bad ba leh shiliang ne shah shiliang ïano ïano.
Ha ka politik lei, yn nai ïakren shuh. Kiba kyrshan, puk puk ki ïoh jingmyntoi khlem sangeh shuh la kumba hap u slap na bneng. Ki bym kyrshan pat, wat lada phi jaw ummat snam ruh, kin nym pynjaw satia ïaphi wat tang shipiah ruh. Ki nongkyrshan jong ki party u MDC/MLA, Minister, etc watla ki la don ka ïing lai mala saw mala, hynrei ki ïoh kran (grant) tin, kran (grant) ïing man la ka snem haduh ba kim lah pyndonkam shuh ïa ka. Ki bym kyrshan pat, da ka ïing sop plastik ba ïoh rung lut ki syiar ki ksew ha ïing, hynrei baroh shirta ruh ym don ba peit ne sngap satia ïa ki.
Hynrei, kaba shyrkhei bad ma tam eh ka dei ha ka rukom thung kam thung jam (appointment). Shisien ba la don hi ka jingïashah liang bad kwah thung kam (favour) na kiba heh kiba donbor ban thungkam ïano ïano, kata, kiba na jrong (minister/MLA/Director/Head of Institution, etc), wat khmih lynti shuh ba phin ïoh ïa kata ka kam ba phi aplai (apply). Ïa kito hi ki briew kiba la thmu bad ïa shah da ki nongthung kam (authority/management) watla kim pat nang-pat stad satia ban thoh ne jubab eiei ïa ka exam (written interview) ne kim lah thoh eiei, hynrei ki mark jong ki pat ki pynpaw ba ki ïoh 80 mark shaneng. Ym donkam kyrdan MBA, MSc, MA, MCom hakhmat kito kiba la mut lypa ki nongthung kam ban thung kam ïa ki kampher watla kim pat pyndep (passed) class X satia ruh. Na ki shiphew hajar ngut kiba la nang la stad, ïoh pynban da u bym poi pyrkhat satia bad u bym pat nang wat ban thoh shithi ne thoh esse ruh. Ka la long shisha tang kum ka jingpynlut phut ha ka liang ka pisa tyngka (waste of money), lehnoh ei ka por (waste of time), lehnoh ei ka bor pyrkhat pyrdain haba pynkhreh ne pule kot (waste of energy) ïa ki nong aplai kam kiba pli.
Ki briew kiba ju leh ïa kine ki jait kam leh thok- leh shukor, ki kam pap kam sang, kam phlan duman napoh napoh kim ju don shuh ka jingïatip lem (no conscience). Ka jingïa tip lem jong ki ka la ïap. Hakhmat hakhmat pat ki da nang ban leh mynleh kum ki angel. Sngewsih ban ong ba kum kane ka mynsiem ïashah liang sop sop (Favouritism) ka la ïoh rung bad phrung ruh wat ha ka mynsiem bad ka dohnud jong ki nongpynïaid ïa ki jait Niam bapher bapher. Ki ïalap (preached) da kumwei bad ki leh (practice) pat da khongpong. Tang kiba mad ïa kane ki lah ban ïahap ïa kane ka jingthoh. Tang kiba phong ïa ka juti ki sngewthuh ba thar u prek.
Tangba ngi dei ban kynmaw kein ba, ka nongkylliang ka ju jia kylla la phi leh ïa kaba sniew na kaba bha. U briew um lah ban ïohi ba phi leh thok, leh shukor beiñ ne leh beiñ leh khoh ïano ïano hynrei U Blei pat un pynkit u bseiñ shi khoh”. U dieng sympat jong U Blei un sa don na sha lyndet jong ngi. Ka bainong, ka raibi bad ka jingpynshitom kaba kham shyrkhei kan jia khlem artatien, ïaphi ne ïa ki khun ki ksiew jong phi hadien ha bud. Ka nongkylliang kaba kham sniew ka ap lypa ban snoh ha piew (sniew hadien).
Hap ïa husiar bha namarkata, ba ïoh ngin kylla long pynban kum ki nongpynjot, ki nongleh pop- leh sang, ki nongshun bad ki Soitan (satan) kiba shyrkhei tam ïa ka ri bad ka jaidbynriew baroh lada ngin dang ïai bteng ban ïai ïashah liang sop sop tang ïa kiba mon ba mon, ba don jingïajan ne ïadei, ne tang ïa kiba ïadei ba haïing ha sem. Lada phi sait khuid katno katno ruh, phim lah lait na ka jingshah kynnoh bamsap bamklop. Ki kam shukor, ki kam leh tuh leh thok jong phi pat ki kham shyrkhei bad kham ma pynban shibun wat ïa kiba bamsap bampong hakhmat ka pyrthei.


