Ka Nongrim ki Jingdawa jong ki Nonghikai Deficit

Da I Kong Barbara Lamin, General Secretary KJDST Ha ka rally ba la pynlong mynha ka 25 tarik u Nailur mynta u snem, ka Khasi Jaiñtia Deficit School Teachers’ Association (KJDSTA) bad ka Garo Hills...

Da I Kong Barbara Lamin, General Secretary KJDST

Ha ka rally ba la pynlong mynha ka 25 tarik u Nailur mynta u snem, ka Khasi Jaiñtia Deficit School Teachers’ Association (KJDSTA) bad ka Garo Hills Deficit School Teachers and Employees Association (GHDSTEA) ki la aipor ïa ka Sorkar artaïew ban pynurlong ïa ki jingdawa jong ki. Ngi sngewdei ban ai ka jingpynshai sha ki paidbah ïa ki nongrim jong kine ki jingdawa.

  1. Ka Dearness Allowance (DA) ka dei ka bynta kaba hapdeng bad ha ka tynrai jong ka tulop jong ki nonghikai deficit. Lada kim ïoh ïa ka DA kaba dei hok ba kin ïoh, ka tulop hi kam long pura. ïa ka DA la pynsah kumjuh naduh ka 1tarik u Naitung 2025, watla ïa ka DA dei ban pynkiew manla ka hynriew bnai. Haduh mynta la dei ban pynkiew ïa ka DA la lai sien naduh katei ka tarik. ïa ka DA kaba 51%, naduh 1 tarik u Naitung 2025, bad kaba 53%, naduh 1 tarik u Kyllalyngkot 2026 ka Sorkar ka khlem pat ai haduh mynta. Bad wat ïa ka arrear jong ka DA kaba 43% kaba dei jong u Kyllalyngkot bad u Rymphang 2024, ka Sorkar ka khlem pat ai haduh mynta. Ka dei kaba bakla ban bat sah bad ban len ïa ka hok jong kiwei; nangta pat, ka hap hi ban don ka jingsuba ba ka lah ban don ka jingpyndonkam bakla ïa ka pisa la ha kano-kano ka rukom.
  2. Ka jingkynshew na ka bynta ka bam tymmen jong ki nonghikai deficit lyngba ka Contributory Provident Fund (CPF) ka don da ka jingmang kaba thikna bad kaba don nongrim. Haba ïa kane ka CPF la dep ai ka hukum ba kan long 10 na ka shispah (10%) jong ka tulop ki nonghikai, katba ka Sorkar pat ka pynneh sah da kaba 8 na ka shispah (8%), ka pynlyngngoh bad ka pyndiaw shikatdei ïa ki nonghikai deficit.
  3. Ka jingthung nonghikai ha ki post deficit ki bym don nonghikai, na ka daw ba ki nonghikai ha kito ki post ki la shongthait, ka long kawei pat ka mat kaba hakhmat eh kaba ktah haduh katta katta ïa ki skul, ïa ki khynnah skul, ïa ki nonghikai ba don mynta, bad wat ïa ki samla kiba la khmih lynti ban ïoh ïakhun ban ïohrung ha ka kam nonghikai lyngba kine ki post bathylli. Ngi hap ban shu mutdur ba ka Sorkar ka don jingthmu aïu re aïu haba ka pynslem ïa ka jingthung kam ha kine ki post deficit. Ka sorkar kam lah ban leh mynleh ban ym sngewthuh ba ka jingbymdon nonghikai ha ka kamra klas ka khanglad ïa ki khynnah ban ïoh ïa ka jingnang jingstad. Namar, da kumta, ka dei ka jingpynkheiñ ïa ki hok longbriew manbriew ki khynnah kiba ki dei hok ban ïoh kat kum ka Constitution ka Ri India. Kane kam ïahap ruh bad ka jingkop ka Sorkar ba ka buh ïa ka pule puthi ha khmat eh. Ka Sorkar ka la shu sngap mynthi, bad teng teng ki daw ba ka ai na ka por sha ka por ba balei kam thung shuh ïa ki nonghikai ha kine ki post ki dei ki bym lah ban pdiang. Teng teng, haba peit ïa ka jingpynduhnong ïa ki khynnah jong ngi lyngba ka jingbym thung nonghikai, i kumba ka Sorkar kam poi pyrkhat shuh ba kine kiba don ha ki kamra klas ki dei ki briew. Hap ruh ban kdew hangne ba ka dei ka jingleh shalak ba shyrkhei ba ha ka 27 tarik u Naitung, ha ka 12 tarik bad 19 tarik u Nailar, ka Sorkar ka la pynmih ïa ki notification ba ïa ki post deficit bad ki post Sorkar jong ki nonghikai hap thung noh kat kum ka Structured Pay Framework (SPF), kaba mut beit ba ka jingsiew kan ym ïahap bad ki post deficit bad ki post Sorkar kumba la mang, haba la dep sanction ïa kine ki post. Kane ka dei ka jingpyntlot bad jingpynduh ïa kine ki post ba la dep sanction. Ïa ka notification kaba la pynmih ha ka 12 tarik u Nailar la dep weng ha ka 17 tarik u Nailur 2026. Hynrei ka Sorkar ka buh khnang ïa ki sohkyrdot ban kah jingshai ïa kane ka jingweng. Ïa ka notification jong ka 27 tarik u Naitung bad 19 tarik u Nailar, la shu ieh khlem weng, bad ngi ïohi ba lah ban pyndonkam ïa ki ban ïoh khyrwait ïa ki sanctioned post hadien.
  4. Hadien ba la lap ba la pyntreikam bakla ïa ka Contributory Provident Fund (CPF) jong ki nonghikai deficit, ha u snem 2023/2024 la sdang ban pyntrei kam ïa ka Centralised Provident Fund Scheme bad ïa ka New Defined Contribution Pension Scheme. Ki shithi ban pyntrei kam ïa kine ki scheme la phah sha ki skul na ka Education Department. Phewse! na ki daw, kiba tang ka Sorkar hi ka tip, la iehnoh ïa kine ha shiteng lynti. Bad ka la don ka jingduhnong ka bakhraw bha ïa ki nonghikai. Lah ban pynkynmaw ba ha ka ban sdang ban pyntrei kam ïa ka Centralised Provident Fund Scheme, la rah noh ïa ka pisa CPF jong ki nonghikai deficit na ki account marwei jong ki sha kawei ka Account kyllum ha ka SBI ha u snem 2024. Namarba la bun ki nonghikai bad ba la kynshew ïa kane ka pisa da ki snem, kane ka pisa ka la kot sha ki spah klur. Bad la nang paw shai ba ïa kane ka pisa ki nonghikai deficit, la ar snem kynthih mynta, ka don ka jingpyrshang ban lehtuh. Da kumno pat ngin ong haba ka Sorkar kam ai jingkheiñ shuh ïa kane pisaï U nonghikai deficit um tip katno ka bhah jong u ka don hangne. Kumno ka Sorkar kan pynksan ïa ka jingkhuslai bad jingpisa mynsiem ki nonghikai deficit ba la shongthait haba ki la khmih lynti ban ïoh jingkyrshan na kane ka pisa, hynrei ka shu shah set byndi, bad ynda kylli, ka Sorkar ka shu leh kyllut. Ngi khmih lynti ba ki riew heh Sorkar kin don ka bor jingsngew bad ka bor ban pyrkhat lem.
  5. Ka “Meghalaya Non-Government School and College Employees Centralised Provident Fund Scheme, 2026” ka dei ka lad pynthame ka Sorkar ïa ki nonghikai bad wat ïa u paidbah. Hana, ba ka Sorkar kan ai ka bai bam tymmen. Phewse! Ka pher bak-ly-bak na kaba ki nonghikai deficit ki la dei ban ïoh kat kum ka aiñ bad katkum kaba la dep rai bad kaba la pdiang da kane ka Sorkar hi shisien ka sngi. Kawei ka jingleh jubor ban pyntrei kam ïa kane ka sheme 2026, ka dei ka jingpass ïa kane ka scheme ha ka meeting kaba khlem don ki nongmihkhmat jong ki nonghikai deficit ha ka Board of Trustees. Bad la paw sa kawei ka jingleh jubor ban ïoh pyndonkam bakla ïa kane ka pisa ha katei ka account kyllum lyngba ka jingbuh ka Sorkar ïa ki briew bym dei hok ban don ha ka Board of Trustees. Hato sngew dei seh mo ba ïa ka pisa ba kynshew tang da ki nonghikai deficit yn khmih bad yn pynïaid da ki briew ki bym don bynta ei ei ha ka jingkynshew ïa kane ka pisa. Bad ki nonghikai deficit ba dei hok, bad ba dei hok kat kum ka aiñ, la kyntait noh sharud bad kim bna ei ei shuh ba ka Sorkar ka leh aïu ïa kane ka pisa. Kane kam da pher eh na ka jinglute mynsngi mynshai. Bad ngi hap ban kylli, hato ka la jah shisha ka jinglah jong ki riew Sorkar ban sngew lehraiñ haba ki leh bakla ne haba ki shah lap ba ki tuh ki thiemï

Lada ka Sorkar kam ai ïa ki jingdawa, lane lada ka pynslem ban pynurlong ïa ki jingdawa ba shongnongrim jong ki nonghikai deficit, ka dei beit ka jingïuhroit ïa ki nonghikai deficit bad ka dei ruh ka jingpyrshang ban pyntroiñ bad ban pyntlot bad suki suki lehse ban pynduh ïa ka deficit system. Kane pat khlempep kan lam sha ka jingtroiñ ka pule puthi ha ka Jylla.