Tura, Risaw 20
U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma ha ka Sngi Ba-ar u la ong ba ïa ka um-ngap na Meghalaya la ñiew kum kaba bha tam ha ka pyrthei bad ka don ïa ka jinglah lada pynmih bad pynïaid ïew ïa ka ha ka rukom kaba dei.
U la pynpaw ïa kane haba plie ïa ka “Apiculture Multi Facility Centre cum Processing Unit ha Mellim, Rerapara Block, South West Garo Hills” ha ka jingdonlang ki MLA – ka Mehtab Chandee Sangma, u Sanjay Sangma bad u Subir Marak.
U la pyntip ruh ba ka Sorkar ka dang pyrkhat ban thaw ïa ka ‘Bee Museum and Interpretation Centre’ ha ka Jylla, ha kaba yn lah ban die ïa ka um-ngap kaba khlem khleh eiei bad kaba paka tam – bad ha kaba lah ruh ban pyni ïa ka jingbatai ‘digital’ halor ka rukom pynmih um-ngap.
Haba kren ha kane ka sngi, u Myntri Rangbah ka Jylla u la ong ba kane ka prokram ka wanrah lang ïa ki lai tylli ki bynta ba kongsan jong ka roi ka par ha Rerapara: ka jingim nongkyndong, ki lad pynïasoh bad ka jingïoh bynta ïa ki jingshakri Sorkar.
“Ka ‘Apiculture Centre’ kan pynkhlaiñ ïa ka kam ri ngap da kaba kyrshan ïa ka jingpynmih lyngba ka stad saian, ka jingai jinghikai ba bniah, ka dor ka mur, bad ka jinglah ban ïoh bynta lang ha ki ïew ki hat. Kane ka lah ban ïarap kyntiew ïa ka kam ri ngap kum ka lad kamai kaba beit ba ryntih bad ka kam ka jam ha nongkyndong. Ka jingkieng kan pynkhlaiñ ïa ka jingpynïasoh, ka ban pynsuk ïa ki nongshong shnong bad ki nongpynmih mar napoh ka thaiñ ban ïasnoh sha ki ïew ki hat, ki shlem pule, ki jaka sumar ha ka koit ka khiah, bad kiwei-kiwei ki jingshakri ba donkam. Ka jingtei jong ka ‘Block’ kan pynkhlaiñ ïa ka roi ka par baroh kawei jong ka Rerapara da kaba pynbha ïa ka jinglah ban ïoh bynta lang ïa ki jingshakri kiba kongsan,” u la ong.
U Myntri Rangbah u la ban jur ba ka jingpyrkhat ha ka jingtreikam ka dei ban pur shabar jong ka jingsam ïa ki synduk sha ka ‘Colony Management’, ka jingpeit bniah ïa ka jingbha, ka jingpynkhreh, ka jingsong, ka jingpynpaw pyrthei bad ka jinglah ban ïoh bynta ha ki ïew ki hat kiba la pynbeit ryntih.
U la pyntip ruh ba ïa ka ‘Apiculture Mission 2.0’ la pyntreikam ha ki lai kylla ha kylleng ki 12 tylli ki distrik, kaba kynthup ïa 87 tylli ki ‘Cluster’ bad 6,491 ngut ki nongri ngap.
U la ong ba kum shi bynta jong kane ka mishon la pynbiang haduh 32,455 tylli ki synduk ngap bad 6,491 tylli ki tiar donkam.
“Uwei-pa-uwei u nongri ngap u ïoh san tylli ki synduk ngap bad kawei ka song jong ki tiar donkam”, u la ong da kaba bynrap ba 39 tylli ki ‘Cluster’ ba la kynthup hapoh ka kylla kaba III ki la pynmih 157.69 metrik ton ka um-ngap ha u snem 2024-25.
Shuh shuh u la pyntip ba ka Jylla ka la pynïeng ïa ka ‘Integrated Bee Development Centre’ ha Sambrak, North Garo Hills, kaba don ki jaka ai jinghikai, ka jingpeit bniah, ka jingpynkhreh, ka jingshna ïa ki ksing ngap, ka jingpynlang, ka jingïadie-ïathied bad ki jaka ai jingtip.
U la pyntip ruh ba ka ‘Multi-Facility Model’ jong ka South West Garo Hills ka pynbeit ïa ki jingdonkam ba hadien lyngba ka jinglum ïa ka um-ngap, ka jingpynkhreh, ka jingthep ha ki bilor bad ka jingpeit bniah, ka jingpynïaid ïew bad ka jingshna ïa ki synduk ri-ngap. Ka jinglut jong ka projek ka long kumba T.1.52 klur.
U Myntri Rangbah ka Jylla u la ong ba ka um-ngap ba khlem khleh eiei ne ka ‘Organic Honey’ jong ka Meghalaya, lada kyrshan lang da ka jingri ngap katkum ka jingstad saian, ka jingpynkhreh bad ka jingpynpaw pyrthei, ka lah ban long ka karkhana khaïi nongkyndong kaba kongsan bad ka ban kyntiew ïa ka Meghalaya sha ki kyrdan ba halor jong ka pyrthei.
Ha kane ka prokram la wan ïashim bynta da ki nongri ngap, ki SHG, ki ophisar na ka Horticulture bad ki bor pynïaid distrik.