Shillong, Risaw 22
U Myntri Rangbah ka Jylla, u Conrad K. Sangma ha ka Sngi Palei u la ong ba ka Sorkar ka pynlut T.20,000 klur man u snem na ka bynta ki lad jingïarap bapher-bapher hapoh ka Jylla, ha kaba T.4,000 klur ka dei tang na ka bynta ka tnad pule-puthi, naba ka pule-puthi ka long ka bynta kaba kongsan tam.
“Man u snem, ngi pynlut T. 20,000 klur na ka bynta ki lad jingïarap bapher-bapher hapoh ka Jylla, ha kaba T. 4000 klur ka dei tang na ka bynta ka tnad pule-puthi, namarba ka pule-puthi ka long kaba kongsan tam,” la ong u Conrad hadien ba la plie ïa ka ïingmala ba la pynbha jong ka Rimrangpara Higher Secondary School.
Ha kane ka prokram la wan ïashim bynta da ka MLA ka Gambegre, ka Mehtab Chandee A. Sangma bad u MLA ka Chokpot, u Sengchim Sangma.
U Myntri Rangbah u la ong ba ka Sorkar ka trei na ka bynta ka jingkylla baroh kawei ha ka liang ka pule-puthi wat hapdeng ki jingeh kiba kynthup ïa ki kyrdan skul bapher-bapher, ki jingeh ha ka liang ki jingtei, ka jingsngewkhia ba ïadei bad ka tulop nonghikai, ki ïingskul ba la jot rathai bad ki risol SSLC kiba sniew ha ki por ba la leit noh.
“Ha ki por ba la dep, palat 75% ki khynnah kim shym la seisoh ha ka eksamin SSLC jong ki ha Ri-lum Garo. Ki skul Sorkar ki hap ban treikam na ki jingtei kiba la jot. Wat hapdeng ki jingeh, ha kine ki 8 snem ba la dep, ka Sorkar ba la ïalam da ka NPP, ka la trei shitom ban shakri ïa ki paidbah jong ngi bad ban pynbha ïa ka jinglong-jingman ha ka pule-puthi,” u la ong.
Halor ka Rimrangpara HS School, u la ong, “La slem bah, ki khynnah bad ki nonghikai jong kane ka skul ki la treikam na kawei ka ïingmala kaba donkam bha ïa ka jingmaramot. Mynta ka sngi, ngi plie ïa ka ïingmala ba la pynbha, bad nga sngewkmen ba ïa kane ka kam la kyrshan lyngba ka ‘Chief Minister’s Special Development Fund’. Ka pisa ka don na ka bynta kane hi ka jingthmu; ban shimkhia mar-mar haba ka imlang-sahlang ka pynsngew sha ngi kaei kaba ka donkam eh. La mang T. 14 lak na ka bynta ban pynbha ïa ka Rimrangpara HS School.”
U la bynrap, “Kiei-kiei kiba bha ha ka shnong ki wan jia haba ki briew ki ïai pan bad ïatreilang.”
U Conrad u la ong ba hapoh ka ‘Mission Education’, ka jingthmu ka long kaba suk – man la ka skul Sorkar ha Meghalaya ka dei ban kynjoh ïa ka kyrdan ba la batai ha ka liang ki kamra klas, ki lad jingïarap bad ki jingdonkam ba kongsan.
“Haba ngi peit ïa ki skul jong ngi katto-katne snem mynshwa, ngi lap ba bun ki la treikam da ki phew snem ha ki ïingskul kiba la jot, ki bym shngaiñ, ne kiba long tang shipor. Ym don khynnah kiba lah ban pule bha ha ka kamra klas kaba ka tnum ka jaw um ne ka bym don jaka ban shong. Haduh mynta, palat 2,000 tylli ki skul ha kylleng ka Jylla la dep ban kyntiew kyrdan. Tang ha u bnai ba la dep, ha ka 23 tarik Nailur, la plie palat 80 tylli ki ïingskul bathymmai ha ka shisngi,” u la ong.
U la pyntip ba mynta u snem, 86.84% ki khynnah ki la pass ïa ka eksamin SSLC katba ha ka Higher Secondary, ka jingdon ki khynnah kiba ‘pass’ ka long palat 83% ha ka ‘Science’, ‘Arts’ bad ‘Commerce’ kumjuh, katba ha ka ‘National Performance Grading Index’ na ka bynta ka jingpule ha ki skul, ka jingïoh ne ‘score’ jong ka Meghalaya ka la kiew na ka 448 ha u 2024 sha ka 525.71 ha u snem 2026.
“Hynrei ngan kren beit ïa phi. Ka ïingskul kaba bha ka dei ka jingsdang, ym ka jingkut. Bun ki skul nongkyndong kim don ïa ka bording kaba lah ban shaniah, ka um dih kaba khuid, ka ‘Internet’, ka ‘Library’ ne ‘Science Laboratory’ kaba biang. Bun ki dang donkam ïa ki nonghikai kiba kham bun. Ha kaba sdang jong une u snem, nga la kyrpad ïa ka tnad pule-puthi ban pynkhreh ïa ka saiñdur tang na ka bynta ban khmih ïa kine ki jingduna, na kawei ka skul sha kawei pat ha ryngkat ka jingbuh por kaba shai bad ka pisa kaba donkam. Kan kham shim por. Ngan jyn da la ïathuh ïa phi ban ïa kaba kular baroh shisien kular. Kaei kaba nga lah ban kular ka long ba ngin ïai bteng ïa ka,” u la ong.
Haba kdew ïa ka jingduna, u Myntri Rangbah u la ong, “Kaei ka jingeh kaba khraw tam jong ngi ha ka pule-puthi – 9000 tylli ki skul Govt LP, Upper Primary – 3000, Secondary – 1700 bad Higher Secondary – 500, kolej – 80 – ka jingkheiñ kam ailad ïa ki khynnah jong ngi ban pule, wat lada ki kwah ban ïaid shakhmat, ym don lad don lynti, hangno kin shim ‘admission’. Ngi kwah ban trei, ban pynkylla ïa ka jinglong-jingman.”
Haba jer kyrteng ïa ki lad jingïarap ha kine ki 8 snem ba la dep, u la ong ba ka Sorkar ka la plie 23 tylli ki People’s College bathymmai, ka la shna ïa ki ïingmala kolej bathymmai na ka bynta ka Baghmara bad Williamnagar, ka la sdang ïa ka kolej thymmai ha Mahendraganj, ka State University bathymmai, ka Engineering College ha Shillong bad kiwei-kiwei.
U la ong ba ka rukom siew kaba la buh ryntih na ka bynta palat 23,000 ngut ki nonghikai Adhoc bad SSA kaba la kot jan T.800 klur ba la buh kyrpang na ka bynta ka tulop bad ka rai ban kyrshan ïa 700 tylli ki skul ha ryngkat ka jingïarap pisa lyngba ka ‘CM Impact Plus’ ki dei ki lad jingïarap ban thaw bad wanrah ïa ka jingkylla.
“Katba ka Sorkar ka dang maramot ïa baroh ki skul Govt Primary bad Upper Primary, na ka bynta ki ‘Adhoc’, ‘Deficit’ bad kiwei ki kyrdan skul, ka jingkyrshan ka nang pur lyngba ka CMSDF, CSR bad ka jingïarap pisa MLA,” u la bynrap.
Halor ka jingkyrpad jong ka MLA, ka Mehtab Chandee na ka bynta ka ‘Gallery’ ha Madan ïalehkai jong ka skul Rimrangpara, u Conrad u la pyntikna ba yn sa sdang ïa ka kam ha ka rukom ba la buh bynta.
