Shillong, Naiwieng 13
Napdeng ki 42 tylli ki karkhana ha Byrnihat haduh 17 tylli kila shah pynhap ha ka thup dak saw (red category), kaba la pynbor ïa ka Central Pollution Control Board (CPCB) ban thaw ïa ka Task Force ka ban leit jurip ïa ki Industrial Area sha ka liang jong ka Assam.
Kane kala paw pyrthei ha ka jingshong bishar jong ka ïingbishar Meg-halaya High Court ha ka 10 tarik Naiwieng ïa ka Public Interest Litigation (PIL) ba ïadei bad ka jingjaboh ka lyer ha Byrnihat.
Ka CPCB, ha ka affidavit bala aiti sha ka ïingbishar, kala kdew ïa ki kam bala lah ban leh eiei halor ka jingpynmih tdem jaboh ha kine ki industrial area. Ka jingthaw ïa ka Task Force ka long kaba kongsan namar ka jingjaboh ka lyer ha Byrnihat ka long ka jingsngewkhia kaba jur na ka bynta ki briew kiba sah ha ka thaiñ kiba don ha shilynter ka khappud ka Meghalaya-Assam.
Ka ïingbishar kala shong bishar ruh ïa ka kaiphod bala aiti da ka Meghalaya State Pollution Control Board (MSPCB), NHIDCL, ki bor district ka Ri-Bhoi bad ka Meghalaya Industrial Development Corporation (MIDC), kiba kdew ïa ki sienjam ba kila shim ban tehlakam ïa ka jingpynjaboh.
Ka MSPCB kala pyntip ba kala pynlong ïa ki jingleit jurip bad peitthuh ïa ki karkhana bad kala khmih ruh ïa ki jaka pynlait ïa ki jaboh, ki nala, ki jaboh ba pynmih da ki karkhana kiba tuid sha ka wah Umtrew. La thaw ruh ïa ka Joint Action Committee na ka bynta ka Byrnihat Industrial Area. Ka Board kala pyntip ruh ïa ka ïingbishar halor ka jingthmu ban buh ïa ka Regional Office ha Byrnihat bad ban pynïar ïa ka jingpeitthuh ïa ka jinglong ka um hapoh ka wah Umtrew.
Ha kajuh ka por, ka NHIDCL, kala pyntip ïa ki sienjam ba kala shim ban tehlakam ïa ka jingpum pum bad ka jingbret jakhlia ha lyndet ka surok National Highway. Kala pyntip ruh ba kala ker ïa ki jar nar ha ki jingker ka jingkieng bad ki jaka ba marjan ban khanglad ïa ki briew ba kin bret jakhlia nalor ka jingkieng.
Ki bor district ka Ri-Bhoi kila pyntip ïa ka ïingbishar ba ïa ka Material Recovery Centre la tei hapoh ka jaka ka MIDC. La sam ruh ïa ki kali electric lyngba ka Umling Block ban pynshlur ïa ka jingkamai ki kali bym pynmih tdem ha ki shnong ki thaw ba don sawdong ka Byrnihat.
Ka MIDC kala pyntip ba kala pyntrei ïa ka kam ban pynbha ïa ka surok ba pynïasoh ïa ka Maithan Alloy bad ka Shyam Century ha ka Export Promotion Industrial Party.
Haba shimkhia ïa ki sienjam bala shim da kine ki bor treikam, ka ïingbishar ka sngew ba kala don ka jingpynbha ha ki kam bala leh pyrshah ïa ki karkhana kiba pynjaboh ïa ka mariang. Kumta, ka ïingbishar ka la weng noh ïa ki notice kiba la phah sha u Member Secretary jong ka MSPCB, u Dr. George Hagi Chyrmang bad u Senior Environmental Engineer, u Sandrew Syiem.
Ka ïingbishar ha ki por ba la dep ka la dawa jingpynshai na kine ki arngut ki ophisar halor ka jingbym don ki sienjam kiba biang ban ïakhun ïa ka jingpynjaboh ïa ka mariang. Ka ïingbishar ka la pyllait ruh ïa ki na ka jingdonkam ban wan mih hi dalade ha ka jingshong bishar.
Ïa kane ka PIL yn sa shim biang ha ka jingshong bishar ha ka 7 tarik u Nohprah. Shwa kata, u amicus curiae, u Philemon Nongbri, un ïoh lad ban bishar bniah ïa ki kaiphod bad ki kot ki sla kiba la aiti da ki bor Sorkar.