Shillong, Naiwieng 19
Ki nonghikai skul Deficit kiba don hapoh ka shatri Khasi Jaiñtia Deficit School Teacher’s Association ki la pynjur ïa ka jingïakhih hakhmat ka ophis jong ka Meghalaya Board of School Education (MBOSE), ha kaba ki la noh synñiang mar shi tyngka marwei na ka bynta u Symbud Myntri Rangbah ka Jylla u Bah Prestone Tynsong.
Ka jingïakhih jong ki ban ïeng hakhmat ka ophis MBOSE ka long kum ka dak ka jingpyrshah jong ki ïa ka jingkynthoh jong u Bah Prestone ba ki nonghikai deficit kim nud ban pdiang wat tang shi tyngka ka jingpynhiar ïa ka tulop jong ki.
Haba kren sha ki nongthoh khubor u President ka seng ki nonghikai skul KJDSTA u Bah Boswell Pala u la kynthoh tyngeh ïa u Bah Prestone namar um shym la khmih lynti shibun na u briew uba la sngew sarong ha u snem 2018 ba u long uba kloi ban ïatrei wat bad u ksuid.
“Na kum une u briew, ngim shym la khmih lynti shibun hynrei ngam shym la khmih lynti ba un pynshisha ïa ki jingkren jong u da kaba khot ïa ngi ki kruiñ bad ki sohpyut, da kaba kynnoh ba ngi kyntait ban pdiang wat tang shi tyngka ka jingshah ot tulop,” u la bynrap.
U Bah Boswell u la kyntait ïa ka jingkynnoh jong u Bah Prestone ba ki nonghikai ki lehkai politik, da kaba ong ba ïa kane ka kyntien hi ka dei tang ban pynjah burom da kito kiba don ha ka bor.
“U ong ba ngi ïaleh politik hynrei dei ki briew kiba kum ma u kiba la pynjakhlia ïa ka politik haduh ban pynjah burom ïa kiwei. Ka long kaba sngewsih ba kum kane ka kyntien kaba kongsan la pynjah burom da kine ki briew”, u la ong.
U la kynthoh ba ym don kawei ruh na ki jingdawa jong ki nonghikai kaba lah ban batai kum ka saiñpyrthei.
“Kumno ngi leh politik haba ka hukum ban pyntreikam ïa ka jingnoh synñiang kaba 10 percent na ka tulop jong ngi, kaba ngi la ïoh naduh u snem 2024, ka dang sahteng ban pyntreikam?” u la kylli.
Shuh shuh u la ong, “Kumno ngi leh politik haba ngi ïai ban jur ba dei ban pyntreikam ïa ka CPF Scheme 2023, kaba long katkum ka aiñ bad kaba don jingmut, katba ïa ka CPF Scheme 2026 kam dei ban pyntreikam, namar ka hap shabar jong ka aiñ, ki hukum jong ka ïingbishar bad ki rai jong ki jingïalang?”.
“Ka jingai jingmut ba ngim dei ban ïakhih ha ka por eksamin kam dei eiei hynrei ka dei tang ka jingpyrshang ban pyntieng ïa ngi da kaba pyndonkam ïa ki khynnah skul kiba lui lui”, u la ong.
“Lada ka Sorkar ka sngewkhia haduh katne ïa ki samla pule, ka la dei ban weng ïa ki mat kiba ktah ïa ka jingkyrmen jong ki ha ka jingpule – ka jingbym lah ban pyndap ïa ki kam kiba lait, ka jingbym ailad ban pynbna ïa kine ki kam, ka jingbym mynjur ïa ki jingthung kam pyrshah ïa ki, bad ka rai ban pynlong ïa ki eksamin board ha u bnai Nohprah, haba ki samla pule kim pat pynkhreh,” u la ong.
“Ngi la pynlong ïa ki jingïakren bad jingïalang naduh u snem ba la dep. Lada ngi khot noh ïa ka jingïakhih ha ka por ba sdang ki eksamin, ha u snem ban wan kan long kumjuh kan sa wan sa kawei ka eksamin, yn bthah ïa ngi ban pynsangeh noh ïa ka jingïakhih bad ka shu tyllun kan sa jia biang,” u la ong.
Halor ka jingong jong u Bah Prestone ba ki nonghikai deficit ki long kum ki shakri Sorkar, u Bah Boswell u la ong ba u Symbud Myntri Rangbah ka Jylla u la ong ïa kaba dei.
U Bah Boswell u la kynnoh ba u Bah Prestone u la ïalam bakla ïa ki paidbah halor ka National Pension System.
“Ngi hi ngi dawa ban pyntreikam ïa ka NPS. Hynrei u pyrshang ban pynsngew sha ki briew ki bym tip ïa ka mat jong ngi ba ka Sorkar ka la leh shibun, ba ngi ïoh shibun, bad pynban ngi dang sah ha ka jingbym sngewhun ,” u la ong.
“Ngi la rai ban nym pynkylla ïa ka nongrim jong ngi. Ngin ïai bteng ban ïaleh na ka bynta ka hok jong ngi ym tang na ka bynta jong ngi, hynrei na ka bynta kito ki ban ïasoh bad ka kam ha ki por ban wan, bad na ka bynta ki samla pule,” u la ong.
U la ong ba ki khynnah skul ki sngewthuh ïa ka daw jong ki nonghikai, namar ka jingpynbeit kan pynlah ïa ki nonghikai ban dang pynjanai.