Ngi kynmaw ba ha ka 19 tarik Nohprah 2019, ka Ïingdorbar Thawaiñ ka Meghalaya ka la pynmih da kawei ka sur ïa ka rai ban kyntu ïa ka Sorkar India ba kan pyntreikam ïa ka Inner-Line Permit (ILP). Ngi dang kynmaw kyndiang ïa kato ka sngi ha kaba baroh ki MLA ki la ïa mynjur halor katei. Kane ka jingmynjur ka long hadien ba ka Parliament ka la ai ïa ka jingkohnguh ban pynlong aiñ ïa ka Citizenship (Amendment) Bill, 2016. Hadien ba ka Ïingdorbar Thawaiñ ka la ai jingmynjur, na ka liang ka Sorkar India ka khlem pat jubab eiei da kaba shai. Kane ka rai jong ki 60 ngut ki MLA ka Meghalaya ban dawa pyntreikam ïa ka ILP ka la shu sahkut ha suiñ. Ngim tip aiu ka Sorkar India ka la rai halor kane. Hynrei katkum ka jingmih bad pynsngew jong ki nongïalam na Delhi ba imat ka Sorkar India kam don mon ban pyntreikam ïa ka ILP ha Meghalaya. Tangba ba kan ong ba kam don mon ruh kam nud, bad ka la shu pynkyllaiñ ïa ka jubab kaba long tang ka jingpynsyrwa kai ïa ka por jong ka Dorbar bad ki paidbah.
Wat haba la ïaid mynta la jan kumba 7 snem duna eiei ym pat i don dak eiei. Ngi ju ïoh sngew ba na ka liang u Myntri Rangbah lem ki Symbud Myntri Rangbah ka Jylla haba kylli halor kane ka mat, ki ju pynpaw ba kim shym la leh klet ïa kane ka mat hynrei ban buddien na kawei ka por sha kawei man ba ki poi sha Delhi, ki ju ïakren beit halor kane ka mat bad u Amit Shah ne ki heh jong ka Ministry of Home Affairs. La shu kut tang ha ka jingbuddien khlem poi shano shano ruh. Lada ka long kumne, imat sa da ki snem ne phew snem ban wan ruh, ka Meghalaya kan nym ïoh satia ïa ka ILP. Balei ka Delhi ka pynslem ngim tip namar kam shym la kdew shai ïa ki daw ne ki jyrwit jyrwat kiba don haba pyntreikam ïa kane ka aiñ hynrei ka jubab ka shu kut beit tang ha ka jingpeit bniah. Hato haduh katno ka shimpor ban peit bniah, haba ïa kiwei ki Jylla pat tang shu pan tang hadien katto katne por la ai.
Ngi ïohi ba wat ka Sorkar Meghalaya ka la leh kynjah halor ka mat. Ngim ïohsngew shuh na u Myntri Rangbah ba un leit sha Delhi ban ïakren bad u Myntri Korbar Ri ban pynthikna la ka Sorkar India kan ai ne em ïa katei ka jingdawa ILP jong ka Meghalaya. Imat ka jingkynmaw ka long kaba lyngkot ym tang na ka bynta ki paidbah, hynrei wat ki nongïalam ruh. Mynta ka la jan dap hynñiew snem naduh ba ki 60 ngut ki MLA ka Jylla ki la pynmih ïa katei ka sur. Lehse kata ka jingdawa ka la shu jah noh kumto ha lyer bad ka ILP kan ym wan da lei-lei sha kane ka Jylla. Tangba kum ki nongshong shnong, ngi don ïa ka hok ban tip da kaba shai na ka Sorkar India la kan kohnguh ne kyrngah ïa katei ka jingdawa. Ban shu sngap mynthi ka long biej kat ïa ka Sorkar India.
Ngi kynmaw ba ka Sorkar India ka la pynbna ïa ki kyndon Citizenship (Amendment) Rules, 2024 ha ka 11 tarik Lber, 2024. Katkum kine ki kyndon, la batai kumno ki poiwir ki lah ban pan phah ïa ki kot ki sla ban pan ban long nongshong shnong jong ka Ri India. Mynta, haba ki poiwir ki la kylla ki nongshong shnong bapura, kam da don jingmut shuh ban buh da ki jingpyrkhing namar ka Riti Synshar ka pynkup bor ha ki nongshong shnong ba kin leit kin wan kat shaba ki mon hapoh u pud u sam jong ka Ri India. Hynrei lada don ka ILP, kin hap ban pan da ka ‘Permit’ hashwa ba kin leit rung sha kito ki Jylla kum ka Arunachal Pradesh, Manipur, Mizoram bad Nagaland. Ngim tip lano kata ka ILP kan wan urlong ha kane ka Jylla Meghalaya watla ka jingdawa ka la wan naduh ka Ïingdorbar Thawaiñ kaba dei ka shap ka muhor jong ki nongshong shnong.
