Ka VPP, ka politik jaidbynriew bad ka jingeh na ka liang ka Hindutva

Bhogtoram Mawroh Ki bnai kiba la dep kim shym la long kiba bha na ka bynta ka VPP, khamtam ha ka rukom ba ka kynhun paidbah ka la sdang ban peit bad sngewthuh ïa ka...

Bhogtoram Mawroh

Ki bnai kiba la dep kim shym la long kiba bha na ka bynta ka VPP, khamtam ha ka rukom ba ka kynhun paidbah ka la sdang ban peit bad sngewthuh ïa ka party. Watla ‘ka synshar kaba khuid’ (clean governance) ka dei ka phang ba kongsan jong ka party ha ka por jingïalap ilekshon, ha ka jingshisha, dei ka ‘politik jaidbynriew’ ne ‘ka jingieid Ri Khasi’ kaba la ïarap ïa ka ban jop ïa ki saw tylli ki seat, bad ha kiwei pat ki konstitwensi ruh, ki jingïakhun ki la long kiba jan bha. Hadien ka ilekshon, ki la shim ïa ka mat jong ka reservation policy, kaba la don bynta kaba khraw ha ka jingjop jong ki ha ka Lok Sabha. Hadien khyndiat por, ki la ïoh synshar ïa ka KHADC bad ki wan ba-ar ha ka JHADC. Kumta, ka la paw ba ka party ka dang kiew stet bad ka dang ïaid ha ka lynti ban kylla long ka party saiñ pyrthei riewlum kaba kongsan tam ha ka thaiñ Khasi. Hynrei, ka jingïap kaba khlem poi pyrkhat jong u Ricky Syngkon bad ki rai saiñ pyrthei kiba ki la shim hadien kata, ki la pynkylla ïa ka jingsngew jong ki paidbah pyrshah ïa ka party.

Nyngkong eh, ka jingbymkwah jong ki ban ïashim bynta ha ka jingïatai halor ka Report jong ka Reservation Policy, kaba long ka jingmih na ka jingïakhih jong ki, ka la long ka jingduh jingkyrmen kaba khraw ïa ka dur jong ka party. Balei ym pyrshah ïa katei ka report bad pynpaw sha ki paidbah ïa ki jingduna ha ka liang ka aiñ bad ka Riti Synshar jong ka Ri India? Kane ka long namar ka jingshisha ka long ba ka Riti Synshar jong ka Ri India kam pynbiang ïa ka rukom ai bhah kaba shong nongrim ha ka jingbun briew. Kane ka lah ban kylla tang lada ka Congress ka jop ïa ka ilekshon paidbah ka ban wan bad u Rahul Gandhi u buddien ïa ka jingkular jong u ban pynkylla ïa ka Riti Synshar jong ka Ri India, khnang ban pynshong nong-rim ïa ka ai bhah halor ka jingbun briew.

Hynrei, ka jingeh ka long ba ka ilekshon Assembly jong ka Meghalaya ka ban wan kan long ha u snem 2028, katba ka ilekshon paidbah jong ka India ka ban wan kan long ha u snem 2029. Kumta, wat lada la pynkylla ïa ka Riti Synshar jong ka Ri India khnang ban pynshong nongrim ïa ka ai bhah halor ka jingbun briew, ka VPP kan ym lah ban pyndonkam ïa kane na ka bynta ka ilekshon Assembly ka ban wan.

Sa kawei pat ka mat ka long kaba ïadei bad ki Hima, ha kaba ka KHADC ka la ïakynad bad ka Hima Sohra bad ka Hima Mylliem. Ha kine ki ar tylli ki jingjia, ka don ka jingsngewthuh hapdeng ki paidbah ba ka KHADC ka pyrshang ban pynkylla ïa ka dustur bad ka rukom tynrai ha kine ki ar Hima, kaba dawa ba ka shuki Syiem ha ka Hima ka dei ban long beit tang na bynta u Khasi uba bud ïa ka niam tynrai. Lada ki jop ha kine ki ar Hima, nangta kin phai khmat sha ka Hima Khyrim, kaba don ruh ïa kajuh ka dustur. Ka paw ba ka KHADC ka kwah ban pynkylla ïa kane ka rukom, khnang ba ki Khristan ruh kin lah ban long ki Syiem ha kine ki lai tylli ki Hima.

Ka jingeh ka long ba kano kano ka jingpyrshang jong ka KHADC ban pynkylla ïa kine ki rukom tynrai kiba la ju bud ka lah ban ïakynduh ïa ka jingïaleh pyrshah ha ka liang ka aiñ kaba jur. Ka rai jong ka Supreme Court ha u snem 2006 ha ka mukotduma Ewanlangki-E-Rymbai vs Jaiñtia Hills District Council ka la pynneh ïa ka rai ban khang ïa ki Khristan ban ïakhun ïa ka shuki jong u Dolloi ha Elaka Jowai, halor ka nongrim ba ki rukom tynrai, kynthup ïa ki kam niam kiba ïadei bad kane ka shuki, ki long ka bynta kaba kongsan ban ïada ïa ka dustur bad ka kolshor jong ki jaidbynriew riewlum.

Watla kane ka rai ka ïadei bad ka shuki Dolloi ha Elaka Jowai, ka jingithuh jong ka ïa ka jingkongsan jong ki rukom tynrai ha ka Riti Synshar, kiba ïadei bad ki shuki tynrai jong ki jaidbynriew riewlum, kum ka shuki Syiem ha kine ki lai tylli ki Hima, ka long kaba donkam. Kumta, kano kano ka jingpyrshang ban pynkylla ïa ki jingkheiñ jingdonkam tynrai kiba ïadei bad kine ki shuki ka lah ban ïakynduh ïa ka jingpyrshah ha ka liang ka aiñ. Kane kan pynskhem ïa ka jingsngew jong ki paidbah ba, kumjuh kum ha ka mat jong ka reservation, ka party kam don jingsngewthuh shai satia ïa ki kyndon jong ka Riti Synshar bad ka aiñ.

Sa kawei pat ka mat kaba dang shen ka long ka jingpynduh noh ïa ka Section 16 na ka Khasi Hills Autonomous District (Regulation and Administration of Land) Act, 2021, kaba pynduh ïa ki hok jong ki kynhun tynrai kum ka Dorbar Shnong, Dorbar Raid, bad Dorbar Hima ha ka jingïaid pynïaid bad synshar ïa ka khyndew ka shyiap. U president jong ka VPP, u Ardent Basaiawmoit, u la pyrshang ban ïada ïa ka party pyrshah ïa ki jingkynthoh jong u Conrad Sangma, u Myntri Rangbah jong ka jylla. U la ong ba kane ka sienjam ka la long kaba donkam namar ba ki nongïalam tynrai kim shym la wan shakhmat ban ïashim bynta ha ka jingïakren. Hynrei kane ka jingbatai ka pynpaw ïa ka jingbymïaiñ bad ka jingsngew sarong. Kaba pynpaw bha ïa ka jinglong jong kane ka mat ka long ba, watla ka KHADC ka la shim noh ïa ka hok jong ki kynhun tynrai ban rai ïa ka jingheh tam jong ka jaka, ka la pynlait pat ïa ka Sorkar Pdeng, ka Sorkar Jylla, bad ïa ka KHADC hi na kane ka kyndon. Kane ka la pynkhlaiñ ïa ka jingkynnoh jong ki nongkynthoh ba ka jingpynduh ïa ka kyndon ka long kum ka lynti ban shim trai jubor ïa ka khyndew ka shyiap.

Kumta, lada ngi peit ïa ki jingjia jong kine ki bnai kiba la dep, ka paw ba ka VPP ka la don hapoh ka jingshah pynbor kaba khraw. Ki la pyrshang ban pynduna ïa kane ka jingpynbor da kaba pynlong ïa ka jingïalang paidbah ban pynpaw ïa ki phra tylli ki jingdawa jong ki. Hynrei, ka jingïalang paidbah kam shym la wanrah ïa kano kano ka jingktah kaba khraw, bad ka la paw ba ka party ka dang ïakynduh ïa ka jinghiar suki suki ha ka jingtyrwa bad jingkyrshan jong ki paidbah. Hynrei, ka khubor ba bun ngut ki MLA na ka UDP bad TMC ki lah ban leit pynïasoh sha ka BJP kan lah ban long ka jingmyntoi kaba khlem poi pyrkhat ïa ka VPP. Kane ka lah ym tang ban pynim biang ïa ka jingsngewtynnad jong ki paidbah ïa ka party, hynrei ruh ban pynkhlaiñ ïa ka bad ïarap ïa ka ban kylla long ka party kaba lah ban ïakhun tyngeh ha ka ilekshon Meghalaya Assembly jong u snem 2028.

Ka VPP ka la ju kam barabor ba kiwei pat ki seng saiñpyrthei ki la rem noh ïa ki paidbah namar ka bamsap bad ka jingthok. Ka la pyni ruh ïa lade kum ka nongïada jong ka jaidbynriew Khasi, kaba kan ym ju kheiñ dew ne lehraiñ ïa ka daw jong ka jingsngew long trai ïa ka Ri Khasi. Lada ki MLA ki leit pynïasoh sha kiwei pat ki seng saiñpyrthei, khamtam sha ka BJP, ka jingkynnoh jong ka VPP kan la long kumba la pynshisha. Kane kan long ka jingkut jong ka UDP kum ka bor saiñpyrthei riewlum, bad kan iehnoh ïa ka jaka kaba lait kaba yn sa pyndap da ka VPP.

Bun na ki paidbah ki la pynrem ïa ka jingklumar kaba la jia ha ka 19 tarik Nailar, bad bun ngut ki la kynthoh ruh ïa ka KSU. Hynrei, kawei ka video na kawei ka lad pathai khubor shnong ka la pyni ruh ba ka seng ka dang don ïa ka jingkyrshan kaba khlaiñ hapdeng ki paidbah ha ki shnong nongkyndong, khamtam namar ka jingkyrshan jong ka ïa ka jingsngew long trai ïa ka Ri Khasi. Kane ka kynthup ruh ïa bun ngut kiba bud ïa ka niam tynrai. Ka KSU ka dang don ïa ka jingkyrshan kaba khlaiñ bha hapdeng ki briew kiba la pule bad kiba sah ha ki nongbah, bad watla ka jingjia ka la jia, ka seng kan dang bteng ban don bynta bad ban long kaba kongsan ha ka saiñpyrthei. Ki sur pyrshah ki dang nangbun, hynrei ka jingkiew ka bor jong ka Hindutva kan pynkhlaiñ shuh shuh ïa ki kynhun kum ka KSU bad kiwei pat. Kane ka long namar ba ka jingsngew long trai ïa ka Ri Khasi kan dang long ka nongiada kaba kongsan pyrshah ïa ka jingpynïasoh lang bad ka jingpynjah noh ïa ka jinglong kyrpang jong ka jaidbynriew, bad pyrshah ruh ïa ka jingpynhiar kyrdan bad jingbymïada ïa ka jaidbynriew.

Ka nuksa kaba dang shen jong ka jingkiew ha ka saiñpyrthei Hindutva kaba kham tyngeh ka long ka Foreign Contribution (Regulation) Amendment Bill, 2026. Kane ka aiñ ka la shah kynthoh da ki nongpyrshah ba ka lah ban buh jingma ïa ki kynhun jong ki rit paid, khamtam ïa ki seng Khristan, namar ki kyndon jong ka kiba ïadei bad ki jingdon jingem kiba la ïoh lyngba ki jingnoh synñiang na shabar ri. Wat u nongïalam rangbah jong ka BJP, u AL Hek, u la pynpaw ïa ki jingsngewkhuslai halor katto katne ki bynta jong ka rukom treikam jong ka FCRA, bad u la dawa ruh ïa ka jinglait na kine ki kyndon. Namar ka jingpynbor na ki seng pyrshah, kane ka Bill kam shym la ïoh ban ïaid lyngba ha kane ka Monsoon Session. Hynrei, ka long kaba thikna ba ka BJP kan sa wanrah biang ïa ka.

Dang shen, ha Arunachal Pradesh, ki Khristan ki la ïakhih pyrshah ïa ka jingpyntreikam ïa ka aiñ kaba pyrshah ïa ka jingpynkylla niam. Ki kynhun Hindutva ki la pynlong ruh ïa ki jingïalang paidbah ban dawa ba yn pynduh ïa ki jingmyntoi kiba ki riewlum kiba la kylla Khristan ki ïoh, hynrei ki shu leh klet pat ïa ki jingkylla sha ka niam Hindu kiba ïasyriem. Ki jingïakhih jong ka CJP ki dang nang pynkiew ïa ka jingpynbor saiñpyrthei halor ka Sorkar Pdeng ba la lamkhmat da ka BJP. Kumta, ka don ka jinglah kaba khraw ba ka party kan nang pynkhlaiñ shuh shuh ïa ka saiñpyrthei Hindutva jong ka.

Hynrei, ha kane ka juk jong ki social media, man la kawei ka khubor ba la pynmih shaphang u Khristan uba la shah teh ha u dieng bad shah tied namar ba u rakhe ïa ka Christmas, man la kawei ka jingïakhih ne jingïapyntriem pyrshah ïa ka ïingmane, lane man la kawei ka jingjia ha kaba ka jingïalang niam jong ki Khristan ka shah pynibor, kan saphriang paidbah bha hapdeng ki briew. Ka jingkam ba ki paidbah tynrai, kum ki Adivasi bad ki kynhun riewlum kum ki Khasi ha ka thaiñ Northeast, ki dei tang ka bynta jong kawei ka jinglong Hindu – ka jingmut kaba u RSS chief Mohan Bhagwat u la pynpaw ha ka jingleit jong u sha Shillong ha u snem 2022 – kan ym pynsngewskhem ïa baroh ki Khasi kiba bud ïa ka niam tynrai ban ïasoh lang pyrshah ïa la ki jong ki ‘para doh para snam’. Pynban, kane kan shu pynkhlaiñ shuh shuh ïa ka ‘politik jaidbynriew’ bad pynlong ïa ka kaba kham donbor.

Ka VPP ka pyrshang ban pynlong ïa la ka jong ka rukom jong ka saiñpyrthei Hindutva, da kaba pyrshang ban pynïatylli ïa ki Khasi hapoh ka lama jong ka ‘Khasi Christian Zionism’. Ka Zionism ka dei ka jingngeit ba ki Jews ki dei ki briew ba la jied da U Blei bad ba ka ri Israel ka dei ka khyndew kaba kyntang. Kane ka pynmih ïa ka jingkylli: hato ki Khasi ki dei pynban ki briew kiba la iehnoh shadien, bad hato ka Ri Khasi ka kham duna ha ka jingkongsan ban ïa ka Israel? Hynrei, ym baroh ki Khasi ki dei ki Khristan, ym baroh ki Khasi Khristan ki dei ki Zionist, bad ym baroh ki Khasi Christian Zionist ki pyrshah ïa ki kynhun tynrai. Kum kane ka jingpyrshang kan shu pyn tlot ïa ka jingïatylli jong ka jaidbynriew da kaba pynmih ïa ki jingïapher bad jingïakhlad hapoh ka jaidbynriew, kiba ki bor Hindutva kin sa shim kabu.

Kumta, ka jingkylli kaba kongsan ka long: hato ka VPP kan iehnoh ïa ka jingthmu jong ka bad pdiang pynban ïa ka rukom jong ka jingsngew long trai ïa ka Ri Khasi kaba kynthup ïa baroh? Haduh ban da mih sa kawei pat ka seng saiñpyrthei riewlum kaba wan sha ka saiñpyrthei bad kynnoh ba ki nongïalam kiba la don shwa ki la leh buit pyrshah ïa ka daw jong ka ‘jaidbynriew’, ki kam jong ka VPP kin rai ïa kaei kaba jia ïa ka ‘politik jaidbynriew’ ha ka liang ka ilekshon. Ka ‘politik jaidbynriew’ bad ka jingsngew long trai ïa ka Ri Khasi kan dang neh, la ka VPP ka don ne kam don. Hynrei, lada ka party ka kwah ban dang neh ha ka saiñpyrthei kum ka nongïalam kaba khlaiñ tam jong kane ka daw, ka dei ban phikir bha ban ym leh bun shuh ïa ki jingbakla nangne shakhmat.

 

(Ki jingpynpaw ha kane ka jingthoh ki dei tang ki jingpyrkhat jong u nongthoh bad kim pynpaw, ha kano kano ka rukom, ïa ka jingïeng lane ka jingmut jong kano kano ka seng ne ka jingïatreilang kaba u don jingïadei)