Ha kine ki khyndiat bnai, ngi la ïohi ïa kiei-kiei ki bym sngewtynnad kiba wan jia ha ka skulbah North Eastern Hill University (NEHU). Nyngkong shwa ka dei ka rai ban pyntreikam noh ïa ka National Education Policy (NEP) 2020 bad mynta ka dei halor ka jingthung kam ïa uwei u bar jylla. Na ka liang kata ka Joint Action Committee ka la rai ban pynlong da ka jingsangeh treikam ba khlem buh por naduh ka 13 tarik Naiwieng, 2023 kum ka dak ban pyrshah ïa ka jingbym leh eiei jong u Vice-Chancellor ka NEHU halor ki 9 tylli ki mat jingdawa jong ka. Kine ki 9 tylli ki mat ki kynthup ïa ka jingweng kam noh mardor ïa uwei u bar jylla uba la shah thung kum u Technical Officer/Senior Consultant, ban thung ïa ki Statutory Officer bad University Engineer, ban pynbha ïa ka shlem ai jingsumar ha NEHU, ban pyllait ïa ki nonghikai na ki kam ki bym ïadei bad ki kam hikai, ban buh ïa ka aiñ NEHU, Statute, Ordinance ha ka ‘website’ jong ka NEHU, ban pynlong manla ka por ïa ka ‘Convocation’, Marking System, jingkynthup ïa ki dkhot ba la shah jied ka NEHUSU ha ka Academic Council bad ban peit bniah ïa ka Educationally Backward Area Quota naduh ki Block haduh ki shnong ki thaw.
Hapdeng kine ki jingïakhih, ngi kwah ban pynkynmaw ba ka NEHU ka la wan ha ka kyrdan ba 80 napdeng ki 100 tylli ki skulbah ha ka thup National Institutional Ranking Framework (NIRF) 2023 jong ka tnat pule puthi ka Sorkar Pdeng. Ha u snem ba la dep, ka NEHU ka la poi ha ka kyrdan ba 66 katba mynta u snem pat ka la nang hiar arsut da kaba wan ha ka kyrdan 80 bad ïoh ïa ka ‘score’ kaba 44.95. Ha u snem ba 2021, ka NEHU ka la ïoh ïa ka kyrdan ba 59. Hynrei, ka NEHU ka khlem pat paw kyrteng satia napdeng ki 100 tylli ki shlem ai jinghikai kiba kynsai ha ka Ri baroh kawei lane ha ka thup kaba ki khot ka ‘Overall Ranking’. Napdeng ki skulbah ba kynsai tam ha ka Ri, kaba wan nyngkong ka dei ka Indian Institute of Science, kaba wan ba-ar ka dei ka Jawaharlal Nehru University, bad kaba wan ba lai ka dei ka Jamia Millia Islamia. Kiwei pat ki skulbah kiba kham paw shakhmat ki long ka Jadavpur University, Banaras Hindu University, Manipal Academy of Higher Education-Manipal, Amrita Vishwa Vidyapeetham, Vellore Institute of Technology, Aligarh Muslim University bad ka University of Hyderabad.
Dei tang ka NEHU kaba dei kata ka ‘Central University’ ha kane ka jylla. Ym don da kawei pat. Ha ki snem kiba mynshwa, ki samla pule na kylleng ki jylla ka thaiñ Shatei Lam Mihngi ki ju wan ïakhun ban ïoh pule ha kane ka skulbah khamtam ba ka long kawei na kiba la kham rim ha kane ka thaiñ. Da ki hajar ngut ki samla pule ki la mih na kane ka shlem ha ryngkat ki kyrdan bapher-bapher. Lada ngi peit na katei ka thup NIRF, ngi ïohi ba ka NEHU ka la nang hiar kyrdan kat nang ïaid ki snem bad kam ïoh jaka hakhmat. Balei ka leit long kumne? Ngi tip ba ka NEHU ka don bun bah ki jingduna na ka snem sha ka snem, hynrei hato ki nongpynïaid bad ki nonghikai ki la shim ne em ïa ki sienjam ban maramot ïa kita ki jingduna khnang ban pynbha biang ïa ka rukom ai jinghikai da kane ka skulbah? Ki la dei ban don da ki sienjam kiba khlaiñ bad tyngeh ban kyntiew biang ïa ka nam ka burom jong ka NEHU hashwa ba kan nang hiar arsut.
Kane kam dei satia ka sien banyngkong lane bakhatduh ba ki jingïakhih kin don ha NEHU la ka dei na ka liang ki nonghikai ne ki samla pule. Ki jingïakhih ki ju neh da kiba bun sngi ne taïew. Nalorkata, ym dei tang ha NEHU ba ki jingïakhih ki ju jia, hynrei ha man la kawei-pa-kawei ka skulbah khamtam ha ki ‘Central University’. Hynrei kaei kaba donkam ka long ban ïapynbeit hapoh ïing ïa kita ki jingeh bad ki jingbym biang. Ngi la ïohi nuksa ha ka por ba ka la don ka jingpyrshah ïa ka jingpyntreikam ïa ka NEP 2020. Na ka liang u Vice-Chancellor u la hap ban khot ïa baroh ki mamla ban ïakren namar ka la ktah jur ïa ka jingai jinghikai ïa ki samla. Ha kane ka kynti ruh, u Vice-Chancellor u dei ban leh kumjuh ban khot biang ïa ka JAC sha ka miej jong ka jingïakren bad ban pynurlong ïa ki jingdawa kiba shong nongrim.
Kaei kaba ngi ïohi mynta ka long ka jingïakawang ktien bad jingpynshai ba markylliang lyngba ki lad pathai khubor hapdeng u Vice-Chancellor bad ki nongïakhih. Kane kam dei satia ka lynti ban poi sha ka jingïabeit. Kum u rangbah nongpynïaid kat ïa kane ka skulbah, u Vice-Chancellor u dei ban kham jynsur ka mynsiem bad ka jingmut bad ban sngap lem bad pyntreikam ïa ki jingdawa kiba don nongrim ka JAC. Na ka liang ka JAC ruh, ka dei ban pyni ïa ka jingjynsur mynsiem bad jingmut khnang ba kan mih ka jingïapynbeit kaba janai. Kum ki briew kiba shu peitkai nabar, ngi sngewdei ban kyntu ïa baroh ki mamla kiba ïadon bynta ha ka jingpynïaid ïa ka NEHU ba kin ïa pynduna noh ïa ki jingïakhih bad ban ïatreilang na ka bynta ban pynbha ïa kane ka skulbah kaba la nang duh ïa ka nam ka burom.