Raphael Warjri
Naduh shwa ban iap u Pa’yiem Freeman Sing Syiem, u syiem khynnah dei u Bah Marremdor Syiem, uba la synran ha kti ha kjat ïa la u kñi longsyiem bad ïa la ka Dorbar Hima Sohra, nangno pat la mih uta u khunsyiem na sha kawei pat ka thadlongbneng.Ka lyngwiar synshar jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti ka matlah ha ba peit ban ym sngewthuh shuh ïa kita kiei kiei kiba paw pen ryngkew ha ka imlang sahlang.Kaba paw tyngkreiñ ka long ba ka Lyngwiar ki Dkhot Rangbah (Executive Committee) jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi (KHADC) ka dei tang ka tabut khlem saikun ba la pyrshang ban bat lakam tang da uwei u lun daitmaw uba ehrang bad sawkuna, khlem da suitñiew ïa ka jingshemphang bad ka jinglah ban korbar da kita ki kher rangbah kiba la shimti ïa ka iktiar kum ki nongïalam ha ka shlem ïada riti dustur. Tang na ka daw ba ha lade u lah ban thombor bad pynkohnguh jubor ïa kita ki dkhot rangbah ka Dorbar Thawaiñ Dalariti, ba ka synshar paidbah ruh kan bud syrwet ïa kata. Ka don ka jingsngew ki katto katne kiba pynksan bad shim kabu ban pynsngewthuh bakla shaphang ka rukom jied syiem ha Hima Sohra da ki buit laiphewjait, hynrei ka sur ki paidbah shityllup kaba mir lang bad ka jingïatiplem shimet jong man la ki briew ha ka imlang sahlang ka kdew sha ka phang ban kyrshan ïa u Syiem Marremdor, namar ba ym don kanokano ka kam thoh bria ne budnam kumba la kynnoh madei da kito ki riewshim kabu ban khun ranab sha ka kynhun lajong.
Kaba sah nangta ka shong ha ka hok ba kan ïeng rasong na ka bynta ka daw kaba la buhti ba kan urlong katkum ka mon jong ka maïan blei ka ba ïeng da ka bishar hok. Tang kata kawei ruh ym pat lah ban pynbeit, ka KHADC ka la mushlia pat sa ïa ka Hima Mylliem, ha kaba la pynsangeh-teng ïa u Syiem Ainam Manik Syiem halor kaba pharep ba u khlem siew ïa ka bhah khajna sha ka Dorbar Thawaiñ Dalariti. Lehse kum ïa kata donkam ban pynshongñia ba lada ka dei shisha kumba shah pharep te yn ïeh ha ka bishar hok kan wan jia, hynrei lada dei ka bym hok te ka la long kumba la ïuhroit shilynter ïa baroh ki kam kiba dei ïa ka riti dustur tynrai.Ki dak ki shin ki paw kumta ba wat hadien katto ikatne sngi ba shong dorbar ka Dorbar Thawaiñ Dalariti ba ka dkhot rangbah ba dei khmih ïa ki kam aiñ ka la thlun bad syier mynsiem ban jubab shai ïa ka aiñ kaba la pynskhem lypa da ka riti synshar. Ka jubab jong ka dkhot rangbah ka Dorbar Thawaiñ Dalariti ha kaba ïadei bad ka aiñ kheiñkur kheiñkha na ka kmie ka paw pen ryngkew ba la len pylleiñ pylleiñ ïa ka kyndon ba kongsan jong ka aiñ kaba la pynskhem ba ka dei ka kyndon ban aijait sha ka kmie. La kam ba ka aiñ ka long jar jar ha kaba ïadei bad ka riti kheiñkur kheiñkha na ka kmie, wat haba ka don tyngkreiñ da ka jynthoh kaba shai.
Lada shim ïa ka jingshisha ba jan baroh ki dkhot ka Dorbar Thawaiñ Dalariti naduh ka liang synshar haduh ka liang pyrshah ki dei kiba kheiñ jait na ka kmie, khlem artatien. Lehse ym don kiba nud ban pynksan da kaba len ba ym dei kumta, wat na ka liang synshar baroh kawei ha ka Dorbar Thawaiñ Dalariti. Kumta ka long pyrshah ïa ka dohnud jong ka Khyrnit Bahynriew kaba dei ka tyllong jong ka aiñ ha ka riti synshar ka ba lah ban pynlong kam ïa ka Dorbar Thawaiñ Dalariti. Lada khmih sani ïa ka rukom treikam jong ka Lyngwiar Dkhot Rangbah ka Dorbar Thawaiñ Dalariti, lah ban pynkut ñia ba ka rukom sngewthuh shaphang ka Khyrnit Bahynriew ka dei tang ban bat pyrkhing ïa ka riti bat khyndew bad kaba kam trai naphang ïa ka khaii pateng, haduh ba ïa ka riti dustur tynrai khlem suitñiew bad la kheiñ dewthala shilynter.
Ter-ly-ter la nang mih ki dak ki shin ba ka Lyngwiar Dkhot Rangbah jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti ka dei ka shlem pynkheiñ riti da kita ki dkhot kiba dei ban ïada la ka riti.Ki don ki riew pyrkhat kiba kynnoh ïa u Bah Ardent Miller Basaiawmoit kum u khliehduh jong ka seng saiñpyrthei uba bat lakam ïa baroh ki dkhot rangbah jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti, hynrei kiwei pat ki len ba ym lah ban long ba uwei u nongïalam u lah ban bat jubor ïa ki dkhot rangbah kiba don la ka jong ka bor shemphang, ka jingtip bad ka jingtbit ban korbar kam ha ka synshar khadar. Hynrei kaba ïehnoh kam kum u kher rangbah ka Dorbar Thawaiñ Dalariti da u Bah Shemborlang Rynjah ka pynphrieh met ïa ki babun balang, bad bun kiba ym pdiang ïa ka daw ba la pynpaw paidbah. Ka don ka jingsuba kaba jur ba lehse ka don ka jingïapher jingmut halor ka riti kheiñkur kheiñkha na ka kmie, namar ba u Bah Shemborlang Rynjah uba dei artat u nongthoh kot u la thoh ïa ka kot halor ka riti tangjait na ka kmie. Lada pynshongñia ka don ka jingshisha tangba kam paw kumta pat sha pyrthei namar ba ka syrwet jong ka hukum na u Bah Ardent Miller Basaiawmoit ka par kum ka phyllung napoh katba ka na sla ka long kynjai. Hapdeng ba dang kyllaiñ ka jingiakren shaphang ka jinglong jingman jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti, la mih sa kawei pat ka daw ba la pynkhreh ïa ka aiñrew ban taijlih (amend) ïa ka aiñ korbar ïa ka khyndew ba tip kum ka KHAD (Regulation and Administration of Land) Amendment Bill 2026.
