Ki Karkhana Pynmih Mar Jri Ha India

U Nongsaiñ Hima, 1969 Ka jingpynmih ïa ki mar jri ha India ka la pawnam shibun ym tang hapoh India hynrei shabar ki ri ha pyrthei. Ki kor tih khyndew ha ka jingtei ïa ka...

U Nongsaiñ Hima, 1969

Ka jingpynmih ïa ki mar jri ha India ka la pawnam shibun ym tang hapoh India hynrei shabar ki ri ha pyrthei. Ki kor tih khyndew ha ka jingtei ïa ka Arwan High Dam(ka den -um) ha United Arab Republic bad ha ki par tama (Bor Copper Mines) ha Yugoslovia la pyndait bad pyndonkam da ki tyre kiba la shna ha India. Ki tyre bad ki tube ba la shna ha India la shalan kylleng ka pyrthei.

Kane ka kam shna tyre bad tube da ka India ka la paw pyrthei bha ha ki 10 snem ba la dep, khamtam ha ki ri nognwei wat hapdeng ki jingeh ba kane ka kam ka ïakynduh khamtam ha kaba pynïaid ïew ia kine ki mar namar kiwei pat ki ri ruh ki la ïaleh ban pynmih ba pynïaid ïew bha ïa la ki mar. Hynrei ki tyre bad ki tube  ba la shna ha India ki kham ïaid ïew namar la lap ïa ki ba ki kham khlain bad kham skhem shibun bad kumta ki briew ha pyrthei ki ïarap bad thied ïa kine ki mar kiba ka India ka pynmih, kane ka la wanlam shibun ka jing-iohnong bad jingmyntoi.

Ki tyre ba la shalan na India ki kynthup ïa ki tyre eroplane, ki tyre na ka bynta kino kino ki kor, ki tyre na ka bynta ki truck, ki bus, ki kali rit bad kali pdeng. Ha ka snem  1967 ka jingshalan ïa ki tyre kali rit ka la poi sha ka 2.5 million tyngka, ki tyre na ka bynta kiwei ki kali pat ka la poi sha ka  5.1 million tyngka, ki tyre na ka bynta ki tractor ki poi sha ka 1.3 million tyngka, ki tyre na ka bynta ki truck bad ki bus ka pooi sha ka 8. 8million tyngka bad ki tyre na ka bynta kiwei pat ki jaid kali ka poi sha ka 1.4 million tyngka.

Hapoh ri India, kane ka kam pynmih mar jri (rubber industry) ka ioh shibun ki kabu bad ka don ha ka kyrdan kiba khraw ha liang ka ioh ka kot ka ri India. Ka jingthung bad jingpynmih jri kan poi sha ka 60,000 tonnes. Ki don ki karkhana kiba pynmih bad pynbiang ïa ki jingdonkam ki karkhana mar jri hapoh ka ri. Ka jingïaid shaphrang jong kane ka kam pynmih mar jri ha ka ri ha kine ki 20 snem ba la dep ka la pynlong ïa baroh ban sngewthuh bad ithuh bha ïa ka kam. Hapoh kine ki snem ka  jingpynmih ïa ki tyre kali ka la jur bha.

Ka jingsdang ïa ka kam pynmih marjri ha India lah ban buddien naduh  ka snem 1920. Ka jingwan jong ka jinglaitluid ka la wanlam bad plie shibun ki lad ki lynti ban pynheh pynsan ïa kane ka kam karkhana pynmih mar jri bad shibun kiwei pat ki karkhana pyhnmih mar ruh ki la mih. Naduh ka snem 1947 ka ri baroh kawei ka la ïaid shaphrang ha ki kam karkhana pynmih tiar hynrei ka kam karkhana pynmih mar jri ka la long kaba kham khraw. Ha ka snem 1955, kum ka nuksa, ka ri India ka don tang artylli ki karkhana pynmih  tyre bad kine ki lah ban pynmih kumba 900,000 tylli ki tyre. Kane ka jingpynmih ka la nang bun ha ka snem 1961 bad la pynmih 1.44 million tylli ki tyre. Mynta don 12 tylli ki  karkhana ba don lut ki kor ki bor katkum ki por mynta bad kine ki pynmih ym duna ïa ka 3million tylli ki tyre shisnem. Ha ki snem ki ban wan ka jingpynmih ïa ki tyre ka lah ban poi sha ka 5 million tylli ki tyre shisnem shisnem.

Ki karkhana pynmih tyre ha India ki shna bun jaid ki tyre na ka bynta ki kali rit, ki kali heh, ki kalai kit briew, ki kali kit mar, ki tyre eroplane, ki tyre tractor, ki tyre  scooter bad jong ki motor cycle. Kine ki tyre ba la shna ha India ki long naduh kiba rit eh haduh kiba heh eh. Dang shen ki dang pynmih tyre thymmai bad kine ki tyre ki kham shah slem bad ki ïada na kino ki jingmynsaw ba mih na ki jingbthei ki tube ne ki tyre ha ka por ba mareh ki kali.

Kawei pat ka jaid tyre ba dang pynmih shen ka long na ka bynta kito ki kor lur lyng-kha.Kane ka kam karkhana shan mar jri kam khuslai eiei ha ka liang ki mar rew (raw material) namar kine ki pahuh kyrhai ha ka ri. Bun na kine ki mar rew pynmih napoh ka ri na ka bynta ban pynbiang ïa ki jingdonkam ba dawa da ki  karkhana shna tyre ha India. Mynshuwa  60 na ki shi-spah la wanlam na shabar ri hynrei mynta la wanlam tang khyndiat ïa kum  kita ki mar rew ïa kiba la pyndonkam da ki karkhana shna tyre.