Dr. Jerryson Bareh
Ha kane ka sngi ka 4tarik u nailar Ki doktor shyieng (Orthopaedics Doctors) ka ri India baroh kawei kin Rakhe ïaka “Bone and Joint Day” lane ka sngi jong ki shyieng ki mat. Ngi kum ki doktor Shyieng jong ka jylla jongngi, kiba ngi la kyllumlang kum ka seng Orthopaedic Society of Shillong (OSS), ngin don bynta ha kane ka jingrakhe da kaba pynmih khyndiat ki symboh halor ka koit ka khiah jong ki shyieng ki mat. Kane ka jingrakhe la pynmih jingbthah naka Indian Orthopaedic Association (IOA) kaba long ka seng ki doctor shyieng jong baroh kawei ka ri India. Ka OSS ka long shibynta jong kane ka seng, bad ka ïasnohktilang bad kiwei ki jylla ka shatei lam mihngi hapoh ka Seng North East Regional Orthopaedic Surgeon Association (NEROSA). Ka theme jong kane ka sngi ba la ai da ka IOA ka long “Healthy Bones: Healthy Joints : Healthy India”
Nyngkong eh lyngba ine i jingthoh iba l lyngkot ngi kum ka seng OSS , ngi kwah ban pynpaw sha ki paidbah ïaki jingdonkam ka koit ka khiah jong ki shyieng.Ka OSS ka kynthup ïa baroh ki Doctor shyieng hapoh ka jylla ka jongngi, bad ngi lah ban ong ba ngi kum ki doktor shyieng ngi la ïaid shakhmat bha ha ki jingsumar ïaki jingpang shyieng, kum kiba kheiñ bakdiah, kiba kynriang shyieng, pang mat bad kumta ter ter. Kine ki jingsumar ruhki long katkum kajuk kaba mynta.Kum ka nuksa, ka Civil Hospital Shillong ka leh bun ki rukom puid ba ong ki joint replacements bad arthroscopy kiba ïa ryngkat kyrdan bad kiwei ki jylla ka India. Hynrei bun naki briew jongngi ki dang leit shabar Jylla naka bynta kine ki jingsumar bad lehse ka lah ban long naka jingbymtip ne naka bym shañiah ha ki jong la jong. Ki private hospitals ruh ki don la ki jong ki doctor shyieng kiba lah ban ai ki jingsumar bapher bapher.
Lyngba kane ngi kyntu iaki briew ban pule bad ban sngewthuh ïaka jingdonkam ka jingkoit jingkhiah ki shyieng ki mat. kane ka long tang ka jingbthah lyngkot bad lada kwah shuh shuh ki jingshai bad jingsumar phi lah bah ïakynduh ïa ngi ki doctor shyieng ha kano kano ka hospital ba phi sngewjuh.
Ka Nongrim jong ka Khih ka Ksar : Ka Jingkoit jingkhiah ki Shyiengki mat.
Ki shyieng bad ki mat jongngi ki pynlong ïaka shynrong kaba ailad ïangi ban ïaid, ban mareh, bad ban trei ki kam jongngi.Bunsien ngi kheiñ sting ïakajingkoit ka shyieng haki por samla jongngi namar dei ha kane ka por ba ki shyieng ki nangïai heh bad ha kajuh ka por ki nangïai iohbor kum ban pynkhreh ïaka lawei.Dei kum ha kine ki por ba dang samla ba ngi dei ban tip kumno ban ai ka bor kaba paka ha ki shyieng ki ksah jongnginamar katba nang heh karta, haba sdang poi sha ki rta 35-40 snem, ka shyieng ka sdang ban troin bad sdang ban stang.Namar kata katno bangi lah ban pynkhlaiñ ïaka shyieng ha ki por ba dang kham samla kan pynneh ïaka jingkoit jingkhiah jong ka ban lait naka jingpangshroin shieng kaba ngi khot Osteoporosis bad ki shyieng ki kloi ban kdiah tang haba urmalu mala ruh ha ki por ba la noh karta.
Ki nongrim jong ka jingkoit jingkhiah jong ka Shyieng
Ka jingkoit jingkhiah jong ka shyieng bad ka jingïada ïaka jingtroin ki shyieng ka shong ha ka jinglah jongngi wei briew kumno ba ngin tei ïaki shyieng ki mat kiba khlaiñ ki ban neh ha duh ynda ngi la tymmen.
1.Ka jingbam kaba bha tam : U Calcium bad kiwei kiwei .
U Calcium U long uba kongsan eh ban tei ïaki shyieng kiba khlaiñ.Ki jingbam kiba bha ban ioh ïaka calcium ki kynthup ïaka dud bad ki jingbam ba la shna naka dud, ki jhur bajyrngam ba don sla, bad ki tynrai kum u Shriew, phan karo bad kumta terter. Sa uwei pat uba donkam eh u long u Vitamin D.U calcium marwei um lah ban pyndep ïaka kamram khlem u Vitamin D. U Vitamin D u ïarap ban shim ïa u calcium naka kpoh bad ban rah ïa u sha ki shyieng. U vitamin D la ban iohshibun naka jing shah ha ka sngi kumba shiteng kynta eiei shisngi bad kumjuh ruh naki jingbam kum ki dohkha bad ki dohjem. Ki don ruh ki dawai vitamin D kiba ngilah ban dih shisien shitaiew haba la duna. Nalor kata, don ruh kiwei kiwei kum U magnesium, U vitamin K, bad U omega-3 kiba don ka bynta ban kyrshan ïakajingkhlaiñ jong ki shyieng.
- Ka jingkilan met
Ki shyieng bad ki mat ki treikam bad ki iohbor katkum ka jingdawa. Lada ngi ïaipyndonkam ïaki, ki shyieng ruh kum ki dohksah ki nangrben bad iohbor. Ki jingkilan met-kum ka jingïaid stet, ka jingïalehkai, ka jingshad bad ka jingkiew step-ki pynkhih ïaki tynrai kiba pynkhlaiñ ïaka shyieng.
- Ka Jingpynneh ïaka jingkhia kabakoit ba-khiah.
Ka jingkhia palat jongka met ka buh ïaka jingeh kaba khraw ha ki shyieng bad ki mat kiba kit ïakajingkhia kum ki khohsiew, ki skhep, bad U syngkai bad ka nang pyntroin shuh shuh ïaki. Ka jingpynduna ïakajingkhia ka pynduna ïaka jingkit ki shyieng bad ki mat bad ka pynneh ïaka bor jong ki.
- Ka rukom ïeng bad ka jingtreikam
Ha ka juk digital jongngi kaba mynta, ngi pynlut por da ki kynta ban dem khup ha ki miej, ki phone, bad ki laptop jongngi.Ka rukom shong bymbiang jongngi ka pynsynjor ïaka syngkai, U ryndang bad ki tyrpeng.
Ka jingïada ka long kaba kongsan
Ki jingpang jong ki shyieng bad kimat, lah ban ong ba ki dei “ki jingpang basngap jar” namar ki sdang suki suki haduh ba kin da troin bad poi sha ka jingkdiah shyieng tang shu bakla malu mala bad ki jingpang mat. Ka jingpeitbniah man ka por hadien 35 snem karta da ka test DEXA Scan, kan ïarap ïaki briew kiba don ha ka jingma, ban kem kloi ïaki jingeh bad ioh ban sumar. (Kane ka Test mynta ka don Ha NEIGHRHIMS bad Ha KJP Roberts Hospital).
Khatduh eh, ka jingsumar ïaki shyieng bad ki shyieng jongngi ka long ka jingbeityngka ha ka jinglaitluid jong ka lawei.Da kaba pynïasohlang ïakajingbam kaba riewspah, ka jimgkilan met man ka por, bad ka jingjied ïaka rukom im kaba don jingmut, ngi lah ban tei ïaka met kaba lah ban kyrshan ïangi ha man la ki kyrdan jong ka jingim. Ka jingkhih ka long ka dawai, bad ka jingpynneh ïashynrong jongngi kaba skhem ka pynthikna ba ngi lah ban ïaid shakhmat da ka jingsngewskhem..


