Raphael Warjri
Kumjuh ruh uwei pat u riewniam shitrhem Khristan uba dei u dkhar rithor India, u Krishna Chandra Pal ruh u la ngam sha kylleng ka Ri Khasi ban ïalap niam.Katkum ka jingtip jong ki riewstad saiñktien ba lada dang ïaineh ka ktien Khasi da ki dak Bangla kan shem shitom ban roi ka thoh ka tar namar ba ka rulom kynnoh ïa ki dak Bangla kam ïadei dur bad ka ktien Khasi. Hynrei naduh ba la prat lynti u Thomas Jones da ki dak phareng ban thoh ïa ka ktien Khasi la lap ba ki long kiba biang na ka bynta ka rukom thoh bad kynnoh ïa ki kyntien haba kren, khamtam eh ha kaba kyntiew ïa ka thoh ka tar Khasi ka la nang kiew irat bad rasong shaid shaid haduh mynta mynne. Kumta ka long ka jingkyrkhu ïa ka jaitbynriew Khasi salonsar kynthup ruh ïa kito kiba kren beiñ ïa ki balang Khristan naduh kita ki por haduh mynta mynne, ba ki leh lyndet ban ym pyrto ïa u synñiang jong uwei u riewniam shithrem jong ka Balang Khristan na Ri Wales ba la tip kum ka Welsh Calvinistic Methodist Mission.
Lada shim kyllum ïa ka imlang sahlang bad ki paidbynriew Khasi, la iohlad ban kiew ka pule dangle, ka trei ka ktah, ka kamai kajih ka dei na u synñiang bakhraw jong kine arngut ki radbah, u Babu Jeebon Roy Mairom bad u Thomas Jones lait noh sa kiwei kiwei ruh ki rangbah Khasi bad phareng kiba don la ka bhah ha kaba synñiang ïa ka imlang sahlang Khasi ban kyntiew ha kiba bun ki liang. Hapdeng kine kiei kiei, ka jingïakynad hapdeng ki parabangeit Khristan bad ki riewngeit niam tynrai Khasi ka dei kaba shongñia ha la ka nongrim ba baroh arliang ki pynksan. Ha kawei ka liang ki parabangeit Khristan ki pynksan ba ka balang ka la wanrah ïa ki shlem jingnang jingstad, ki shlem sumar sukher, bad kiwei kiwei ki shlem ban kyntiew ïa ka bha ka miat ha ka imlang sahlang. Hynrei ka jingshisha ka long ba lyngba ki shlem jingnang jingstad jong ka balang Khristan ha kaba sdang ka dei tang ban sule kam ïa ka korbar kam jong ka sorkar Bilat. Lada ym dei ba len lade u Babu Jeebon Roy Mairom, lehse ki Khasi kin dang iaineh kum ki mraw jong ki phareng. La kumno kumno u la prat lynti ba nang kiew irat shaduh ki kyrdan pule kiba sha kliar duh jong ki shlem jingnang jingstad. Ka kdew ruh ba ki parabangeit Khristan ruh kin ym iohlad ban pule ha ki kyrdan ba sha kliar, lymda dei ban la prat bad pun lynti ïa ka jingnang jingstad da u Babu Jeebon Roy Mairom. Nangta ka kdew ruh ba ki paidbah ba pyrshah balang Khristan kin ym ioh ban thoh Khasi lymda dei ba ioh da ki dak phareng ba ai u Thomas Jones.Kaei kaba thmu ban kdew kyntang ïawai ka long ba kum ka jaitbynriew ym dei ban ïa thew ïa kiei kiei kiba la jia ban thut ha ki arliang mamla, hynrei ban pyrto ïa ki soh myntoi ba ka imlang sahlang ka la ïoh kabu ban kyntiew na ki kam radbah jong kita ki arngut ki rangbah kiba ieit ïa ka jaitbynriew Khasi.
Ka dei ban don ka jingïaishah markylliang haba dang dei ban ïa im shiryta ha kajuh ka jylli. Ym tang katta ka la paw ba pateng-la-pateng ki arliang mamla ki ïakhing khlem kut, hynrei ki ïa im lang ha kawei ka jylli bad khlem artatien ki pateng ki ban wan ha ka lawei ruh kin dang hap ban ïa imlang sahlang barabor. Kan myntoi aïu ïa ki bynriew ba dang batriti tynrai ban kyndiah na kito ki Khasi kiba la long Khristan, kumjuh ruh ym myntoi ba ki Khasi Khristan kin leh bym suitñiew ïa ki Khasi ba dang batriti tynrai. Haba shim kyllum ha shityllup ka thaiñ Khasi Jaiñtia wat lada ïapher ka jingngeit niam, ka riti dustur te dang ïa ri sumar bad pynïeng rasong salonsar ki paidbynriew Khasi, bad kaba shynna eh dei ka riti kheiñkur kheiñkha na ka kmie. Lada don jingkylla kiba ym suitñiew shuh ïa kata ka lah ban long tang ha sor Shillong, hynrei sha nongkyndong ki dang skhem triang bad da lei lei kin ym kylla. Haba buddien ïa kito ki ba kylla kum ha kaba aijait sha u kpa ne sha u shynrang, ka dei namar ba ki khlem pat ngam jylliew ha la ka tynrai lajong. Ki briew kiba la ngam jylliew ha la ka tynrai ka long ka ba jwat ban pynbor ïa kaei kaei ka ba shu tynneng ïa ki nongwei.
Ka nongrim kaba dei ban pynshong ñia dei ïa ka thymmei jong kata ka riti dustur tynrai ka ba pynskhem ïa ki paidbah ba kin sngewthuh ban kheiñkor ïa ka tynrai lajong. Namar kata ha kane ka juk ba la ïa khleh khawlang bad byllai kyrhai ki jaitbynriew laiphewjait la ïa pyrthuh bud ban ong aijait ne shinjait na ka kmie. Toi ym long ka ba bakla ban ong kumta, hynrei dei ban sngewthuh sani ïa kaba la buhti ki longshwa manshwa ba ki da kheiñ ïa la ki khun pateng na u sohpetkha ka kmie ka ba la pun shiphew bnai bneng lane khyndai bnai shitaiew ha ka rukom kheiñ snem mynta. Kumta ka tynrai jong ka rukom Khasi ka dei ban nam da ka kyntien kheiñkur kheiñkha na ka kmie bad kata ka long pura. Ka long pura ka longïing longsem Khasi haba don ryngkat ki kur bad ki kha, namar ki kur dei ba ñiew burom ïa ka kmie ka ba kha bynriew na la u phñiang bad kaba ñiew burom ïa ki kha kiba ai ïa u kpa uba sei u symbai u rnai ban long bynriew ki khun jong ki kur ka kmie.
