Ngi im ha ki sngi ba ka jingnang jingstad ka la nang kiew bad kane ka wanrah ïa ka jingkiew ha ka liang ka pule puthi, ka jingtrei jingktah, ka roi ka par ha ki katto katne ki bynta.Hynrei kine ki jingkiew kim long pat kiba myntoi na ka bynta ki nongshong shnong ha ki jylla salonsar. Ki briew kiba nang ba stad kiba don ki sap ki talen, ki ioh ïa ka jingïarap lane jingkyrshan na ki bor Sorkar ban seng kam seng jam, ki samla kiba la pyndep ïa ki jingpule ha ki kyrdan kiba kham shalor ki ioh lad ban bsuh ha ki kam sorkar lane ki kam ha ki Company bapher bapher. Hooid, na ka liang jong ka sorkar ka plie lad ruh ban pynioh ïa ki jait jinghikai bapher bapher kiba la tip kum ki skill development bad kumta ter ter. Haba ngi kren tang ha kane ka liang, ngi shem ba ka Sorkar ka la leh ïa kaba bha tam kaba ka lah ban leh nalor kaba pynbiang ïa ki surok ki lynti ki syngkien, ka umbam umdih, ka bor jingshai (electricity),ka jingsiew tulop ïa ki nonghikai bad kiwei kiwei wat la kam pat long kaba pura. Hynrei haba ïa nujor bad ka jingdon jong ki nongshong shnong ha ka jylla baroh kawei, kine kiba la kdew lyngkot haneng ki long tang shi troh, hynrei kiba bun ki dei kiba don hapdeng jong ka jingshah syngit bad kine ki kynthup ia ki nongbylla sngi, kiba ka jingdon jong ki company baheh, ki riewdonspah kila kham pyndonkam da ki machines ha ki jingtrei kaba ktah jur ia ka iohkam iohjam jong ki. Nangta, ki nongdie jingdie khutia barit baria, kiba im jakpoh na kane ka kam, hynrei ki mad jingeh namar ka jingpynkynriah sha ki jaka ba ki nongthied nongpet, kim da beit lynti ban ïaid, ki nongrep ki mad jingeh kaba khraw, hadien ba ki trei shitom miet la bad sngi, hynrei ynda la poi ka por ban die ïa ki marrep jong ki, ym don ba thied bad lada thied ruh ka dor ba la tyrwa ka long ka bym ïadei satia bad ka jingtrei shitom. Ym pat ju don ha ka history jong ki nongrep ha Ri Khasi ba ki hap ban shu leit ai ei ïa ki marrep sha ki paitbah da kaba kyrpad ïa ki lada ki sngewbha ban noh synñiang sngewsynei katba ki lah. Ka la long shisha kaba sngewsangsot bad pohdor haduh katta katta bad kaba ym kham jia koit ha kiwei ki jaka. Hynrei da kaba burom, ym don ki heh sorkar lane seng bhalang ban mih shakhmat ban pynsngew lem sha ka sorkar ïa kine ki jingeh. Kine ki jingeh ba la kdew haneng, ki kham ktah ia kiba duk ba kyrduh, kiba duna ka jingnang jingstad bad kiba shañiah ïa ka kamai kajih jong ki ha ki kam tihmaw, thihshyiap, tih dewiong, tih mawshun bad kiwei kiwei. Kine ki jait kam ki la long ka jingkyrshan kaba khraw ïa ki pait knup pait trap jong ka ri Khasi bad jaintia ha ki por ba la leit noh. Hynrei ha kine ki khyndiat snem, ka sorkar ka la tuklar halor kine ki kam da ka jingthmu ban wanrah ïa ka ain ban khang kaba pyntrei ïa kine ki kam bad kiba bun ki nongkyndong, ki la duh kam bad ka jingiap-thngan ka la ap ïa ki ha jingkhang.
Haba ngi phai sha ka jylla Meghalaya, ka rukom long trai halor ka khyndew ka shyiap, ka pher na kiwei pat ki jylla ha ka ri India namar ha kane ka jylla ki briew shimet, lane ka kur ki long trai halor ki khyndew ki shyiap. Katkum kane ka bynta, ki trai lum lane trai khyndew, ki lah ban leh katba ki mon ha la ki jong ki jaka. Lada dei kaba don parmaw ki lah ban tihmaw, lada dei kaba don shyiap ki lah ban tih shyiap bad kumta ter ter. Shisien pyrkhat, ka sorkar ka lah ban tuklar lane thaw aiñ tang ha ka jingïadei bad ka rukom ban die lane shalan ïa kine ki mar, hynrei ym wan thawaiñ ban khang ïa ka jingtrei namar ka dei lyngba kane ba ki lah ban bsa ïa la ka ïing ka sem bad ai kam ïa kiwei ruh. Lada ka sorkar ka khang ban trei ïa kine ki kam, ka la dei ban ai kam ïa ki khnang ba kin leit na ka jingiap tyrsaw.Kumba ka long mynta, la shu ai hukum ban sangeh khlem da don ka jingplie lad da kumwei pat ba kine ki briew kin ioh kamai jakpoh bad kyrshan ïa ka ïing ka sem.
Namarkata, ka sorkar kum ka kmie kaba peit ïa ka bha ka miat jong ki pait nongshongshnong jong ka jylla baroh kawei, ka la dei ka por ban pyrkhat thymmai ban plie lad plie lynti ïa baroh ban trei laitluid ïa la ki kam khnang ba ka jylla kan roi ha ka ioh ka kot ka ban wallam ïa ka shongsuk shongshngain hapdeng ki kynhun nongshong shnong ha ka jylla baroh kawei, da kaba thaw ïa ki ain ki ban nym ktah ïa ka trei ka ktah ka kamai jakpoh jong ki paid ba duk kiba don ha ka jylla, lym kumta ka ktien ka ong, “Ka banse ka thom ïa ka sang” ha kaba u kup shiliang sem shi-liang um banse ban mih madan ban dawa ïa la ka hok.
Samuel Kharumnuid
Sohryngkham