Dawa u Myntri Rangbah ka Nagaland ban weng noh ïa ki jingeh halor ka mat ba ïadei bad ki Naga

Kohima, Nailar: U Myntri Rangbah ka Nagaland, u Neiphiu Rio, haba kren ha ka jingrakhe ïa ka sngi laitluid ha ka jylla ha Civil Secretariat Plaza hangne, u la ong ba ka jingeh ha ka...

Kohima, Nailar:

U Myntri Rangbah ka Nagaland, u Neiphiu Rio, haba kren ha ka jingrakhe ïa ka sngi laitluid ha ka jylla ha Civil Secretariat Plaza hangne, u la ong ba ka jingeh ha ka saiñ hima sima jong ki Naga ka dang sahkut bad u la kubur ïa ka jingdawa jong ki paidbah kaba dang ïai bteng ban pynbeit kloi.

Ha kane ka sngi, u la khot ïa ka jingpynbeit kloi bad “donburom” ïa ka jingeh ha ka saiñ hima sima jong ki Naga, kaba la slem bha bad kyntu ïa ka sorkar pdeng, ba kan pynsted ïa ka jingtreikam jong ka Frontier Nagaland Territorial Authority (FNTA).

U la kdew sha ka Consultative Meeting kaba la long ha ka 12 tarik u Nailur, 2024, kaba la lum lang ïa ki kynhun riewlum, ki seng bhalang, ki Balang, ki seng treimon sngewbha, ki kynhun samla pule bad ki seng saiñpyrthei. Ka jingïalang ka la khot ban kyntiew ïa ka jingïakren ïasuk sha ka kyrdan kaba hakhliehduh jong ka saiñ pyrthei lyngba u nongïakren uba don ïa ka bor saiñ pyrthei ne ka bor kum ki Myntri, u la ong.

U Rio u la ong ba ïa kane ka jingdawa la pynpaw biang ha ka jingïakynduh jong u bad u Myntri kam pohïing jong ka sorkar pdeng u Amit Shah ha ka 5 tarik u Jymmang, hadien kata ka sorkar pdeng ka la thaw ïa ka komiti ba la khlieh da u Myntri ka tnat State for Home Affairs na ka bynta ka jingïakren ïasuk.

U la kyntu ïa ka sorkar pdeng ban ïakren bad baroh ki liang kiba ïakren da kaba “kyrkieh bad shai” bad ong ba ka sorkar jylla kan dang pynsuk ïa ka rukom treikam na ka bynta ka “Solution kaba donburom bad kaba lah ban pdiang”.

Halor ka jingdawa ban pynroi kham bun ha ka thaiñ Mihngi jong ka Nagaland, u Rio u la ong ba ka sorkar jylla kan kyrshan ïa ka Riti synshar bad ban pyntreikam kloi ïa ka FNTA.

U la kdew ïa ka jingïateh kular jong ka 5 tarik u Rymphang hapdeng ka sorkar pdeng, ka sorkar Nagaland bad ka Eastern Nagaland Peoples’ Organisation na ka bynta ban thaw ïa ka FNTA hapoh ka Nagaland.

Da kaba batai ïa kane ka jingïateh kular kum ka “mawjam ba kongsan”, u la pynthikna ïa ki distrik Mihngi ïa ka jingïatreilang jong ka sorkar jylla ban pynthikna ïa ka jingpynlong bad jingpyntreikam kloi ïa ka.

U Rio u la ong ba ka Nagaland ka dang sah ha kaba bun ka jingsuk hynrei u la kdew sha ka jingbthei bom IED kaba dang shen ha Chümoukedima district kaba la thmu ïa kawei ka kali jong ka Assam Rifles. Uwei u briew u la khlad noh bad saw ngut kiwei pat ki la mynsaw jur ha katei ka jingshah thombor.

Haba pynrem ïa katei ka jingjia, u la ong ba kiba donkti ki dei ban shah pynngat ha ka aiñ. Ka National Investigation Agency ka la shimti ïa ka jingtohkit, u la ong.

Halor ka “War on Drugs” jong ka sorkar kaba dei ka jingïakhun pyrshah ïa u drok, u Rio u la ong ba palat 407 tylli ki mukotduma hapoh ka aiñ pynbuaid bad pyndih drok la pynrung bad 677 ngut ki briew ki la shah kem hapdeng u bnai Kyllalyngkot 2024 haduh u bnai Jymmang 2026.

U la kdew ruh ïa ki jingthmu ha ka jingpynïasoh surok bad lyer, ka pule puthi, ka koit ka khiah, ka jingïalehkai, ka jingpynroi ïa ka sap, ka um dih, ka bording, ka rep ka riang bad ka kam jngohkai pyrthei, nalor ki kam pynbha pat hadien ka jingshah pynjulor kaba jur ha ka jingslap.

Napdeng ki projek ba la kdew ki long ka jingthmu ban shna ïa ka Indian Institute of Technology ha Ciethu, ka greenfield AIIMS ha ka nongbah Nagaki bad ka jingpynroi ïa ka nongbah Nagaki kum ka nongbah kaba dang lah ban kiew.

U la kdew ruh ïa ka jingïateh kular lailiang ba la ïasoi ha u bnai Jymmang hapdeng ka Assam, Nagaland bad ka sorkar pdeng ban wad umphniang bad Natural Gas ha ka Disputed Area Belt.

Ha kane ka prokram ha ka kyrdan jong ka jylla la ïohi ruh ïa ka jingplie paidbah ïa ka Nagaland Integrated Information System, ka Education Management Information System bad ka jingpynmih bording na ka sngi kaba 10 MW ha Hovukhu ha Niuland.