Bhogtoram Mawroh
Ha ka taïew ba la lah, u John Abraham, u aktor ba pawnam bad u trai jong ka NorthEast United FC, ka kynhun ïalehkai kaba paw nam ha ka thaiñ shatei-lam-mihngi jong ka Ri India bad kaba don ïa la ka shlem ha nongbah Guwahati, u la pynpaw ba ka Sorkar Meghalaya ka la ai 20 akar ka jaka ha Mawkhanu ïa katei ka kynhun ban tei ïa ka shlem ai jinghikai jong ka. Kane ka shlem ai jinghikai kan long ka jaka pyntbit kaba paka, bad la khmih lynti ba yn lah ban pyndep ïa ka jingtei hapoh kine ki ar snem. U John Abraham u la ong ba kane ka shlem ai jinghikai kan long kaba bha tam ha ka ri baroh kawei, bad ka jingthmu jong u ka long ban pynmih ïa ki nongïalehkai kiba tbit bad kiba kynsai, kiba lah ban mihkhmat bad khur takma na ka bynta ka Ri India ha ki lympung jingïalehkai bapher bapher, kynthup ïa ka Olympic. Hynrei, na ka bynta jong nga hi shimet, nga pyrshah jur ïa kane ka rai na kiba bun ki daw, ha ka liang ka saiñpyrthei bad ruh ha ka liang ki kam ïalehkai.
Ka jingkylli kaba nga kwah ban buh ka long : kumno ka kynhun ka bym dei na ka jylla trai ri trai muluk ka lah ban ïoh haduh 20 akar ka jaka ha ka jylla kaba katkum ka Khyrnit ba Hynriew jong ka Riti Synshar jong ka Ri India (Sixth Schedule) kam shah ban pynkynriah ne ai jaka jong ki trai ri trai muluk sha ki briew ne ki kynhun kiba nabar bad ki bym dei ki trai ri ? Katkum ka jingtip jong nga, u John Abraham um dei u dkhot jong kano kano na ki kynhun trai ri jong ka jylla. Lada ka jaka ka long tang ha ka rukom ban shu ai wai, te kiei ki kyndon jong katei ka jingïateh ? Katno ka bai jaka ne ka bai wai ? Hato yn ai ruh ïa ka jaka sha ki kynhun ïalehkai kiba na la ka jong ka jylla kum ka Langsning, Lajong, Mawlai bad Rangdajied, ha ki juh ki kyndon, lada ki kwah ban ïoh 20 akar ka jaka ha Mawkhanu? Ym kum ka NEUFC, kine ki long ki kynhun kiba dei na la ka jylla Meghalaya. Kumba ngi tip, ka Rangdajied ka la don lypa ïa la ka jong ka shlem pyntbit ha Langkyrding, kaba la pynmih ïa bun ngut ki rangïalehkai kiba tbit bad kiba kynsai ha ka kam ïalehkai phutbol, kynthup ïa u Eugeneson Lyngdoh. Lada don mano mano ba dei ban ïoh 20 akar ka jaka, khamtam ha ka dor kaba bit, dei ban ai nyngkong eh shuwa ïa ki kynhun kiba dei na ka jylla Meghalaya, kum ka Rangdajied, ym ïa ki kynhun ialehkai kiba na bar kum ka NEUFC. Kumta, ha kane ka por ba ki kynhun na ka jylla ki dang pyrshang ban kiew sha ka kyrdan kaba kham shalor lyngba ka jingïalehkai ban rung sha ki kyrdan kiba hakhlieh tam jong ka phutbol ha India, ka jingai jingmyntoi kyrpang ïa ka kynhun kaba nabar ka long kaba pynlyngngoh shisha bad ka eh ruh ban sngewthuh.
Ka jingthied bad jingïoh jaka ha ka thaiñ New Shillong ka la ju wanrah ïa bun ki jingïakajia bad jingïatai ha ki snem kiba la leit noh. Ki la don ki khubor ba ki jaka ha kane ka thaiñ la shah thied na ki nongshong shnong ha ka dor tang Rs 3 shi akar, bad hadien kata la sam ïa ki sha ki ophisar sorkar kum ki IAS ha ka dor Rs1 shi akar lyng-ba ka Civil Services Officers Housing Cooperative Society Limited. Ïa kane ka mat la rah ruh hakhmat ka Meghalaya High Court. Ha ka jingbishar jong ka ha u snem 2014 ha ka mukotduma jong ka Kong Agnes Kharshïing pyrshah ïa ka jylla Meghalaya bad Ors, ka Ïingbishar ka la rai ba ka jingai jaka ka long na ka bynta ka jingmyntoi paidbah bad ba ka jingpynkynriah ïa ka jaka ka long kaba lah ban leh katkum ka aiñ. Hynrei, ha ka soskular jong ka, ka Civil Services Officers Housing Cooperative Society Limited ka la pynpaw ba ka jinglong dkhot ha katei ka seng yn pyniar “ha baroh ki kyrdan jong ki ophisar ne ki shakri paidbah bad ki bor synshar jong ka Riti Synshar ka ri, kiba la trei bad kiba ju trei ha ki kam jong ka Sorkar Meghalaya.” Hato kane ka mut ba wat ki ophisar kiba la shongthait na ka kam ruh kin ïoh bynta ban ïoh jaka, kynthup ïa kito ki bym dei ki trai ri? Kane ka long kaba ym lah ban pdiang satia. Ynda ki ophisar ki la shongthait na ka jingshakri sorkar ha ki tnat treikam bapher bapher, ki dei ban iehnoh ïa ki jaka bad ban leit phai sha la ki jong ki ïing ne sha ki jaka shong jaka sah jong ki. Ym dei satia ban shah ne ailad ba ka khyndew ka shyiap jong ki trai ri trai muluk kan shah pynbynta sha kito ki briew ne ki kynhun ki bym dei ki trai ri, lane watla ki dei kino kino kiba shakri ha ki kam sorkar. Hato ym dei na kane ka daw ba ngi la ïakhun ban ïoh ïa la ka jong ka jylla? Bad hato ym dei ruh na kane ka daw ba la pynmih ïa ka Meghalaya Transfer of Land (Regulation) Act, 1971?
Katkum ka Bynta ba 3 jong ka Meghalaya Transfer of Land (Regulation) Act, 1971, la khang pyrshah ban ai jingbit ïa ka jingpynkynriah jaka ha ka jylla Meghalaya na u trai ri sha u briew u bym dei u trai ri ne sha kiwei ki jaitbynriew, ne na u briew u bym dei u trai ri sha uwei pat u bym dei u trai ri, lait noh tang lada la ïoh lypa ïa ka jingmynjur na ka bor kaba dei peit. Ka jubab jong ka Sorkar sha ka Ïingbishar ka long ba ka Revenue and Disaster Management Department ka dei ka “bor kaba dei peit” hapoh katei ka Aiñ, bad ka la dep ai jingmynjur lypa ïa katei ka jingai jaka. Kumta, ka jingpynkynriah ïa ka jaka sha ka Civil Services Officers Housing Cooperative Society Limited la rai ba ka long kaba lah ban leh katkum ka aiñ.
Ha ka jingshisha, ka Sorkar ka paw kumba ka pyndonkam ïa la ka jong ka bor ban shah ïa ka jingai ne pynkynriah ïa ka khyndew jong ki paidbah jong ki trai ri sha ka kynhun ka bym dei ki trai ri. Ha ka jingshisha, kane ka rukom treikam jong kane ka aiñ ka long ban pyrkhing bad ban tehlakam ïa ka jingpynkynriah ïa ki jaka kiba, katkum ka Aiñ, kin ym lah ban pynkynriah. Hynrei, lada la ïoh jingbit na ka ‘bor ba dei peit’, kine ki jingpynkynriah ki lah ban urlong bad kiba lah ban leh katkum ka aiñ. Dei hangne ba ka jingpyndonkam ïa ki bor ba la ai ha ki bor synshar ban shim rai katkum ka jingbishar jong ki ka wanrah ïa ka jingma kaba khraw. Watla kine ki bor ki lah ban treikam kum ki jingpynlait na ki kyndon jong ka Aiñ, hynrei lada la pyndonkam khlem ka jingbishar kaba bniah, ki lah ban pynhiar dor ïa ka jingthmu bad ka jingmyntoi ba kongsan jong ka Aiñ hi. Kane kajuh ka rukom treikam ka lah ruh ban pyndonkam biang ha ka pateng ka ban sa wan bad ka lah ban plie lad ïa ka jingpynkynriah bad jingduh noh ïa ki jaka jong ki trai ri trai muluk, kane ka lah ban wanrah ka jingeh kaba khraw hadien ha bud. Ha ka bynta jong ka New Shillong Township, ka paw ba kane ka jingma kam dei shuh tang ka jingpyrkhat hynrei ka paw ba kane ka la dep jia long. Kaei kaba donkam ka long tang ban ïoh ïa ka jingbit na ka bor kaba dei peit. Namarkata, ki paidbah ki dei ban dawa na ka Sorkar ban pynpaw paidbah ïa ki jingtip kiba shisha halor ka jingai 20 akar ka jaka ïa ka NEUFC: ïa ka nongrim aiñ ba shisha halor ka jaka kaba la ai, ne la ka long lehse ha kawei pat ka rukom jingïateh; katno snem kan neh katei ka jingïateh; katno ka bai wai kaba dei ban siew; kiei ki kyndon kiba la buh; bad kaei ka jingmyntoi paidbah kaba thikna kaba la pyndonkam ban pynksan ïa kane ka jingai jaka sha ka NEUFC.
Shuwa ba ka Lajong kan wanphai biang sha ka I-League, ka jingïadon bynta jong ki nongïalehkai na ka jylla Meghalaya ha ka kynhun ka long kaba duna bha. Watla lehse don tang arngut ne katto katne ki rangïalehkai na ka jylla, hynrei ha ka kynhun kiba ïalehkai nyngkong ha katei ka jingïalehkai ka kynthup kham bun ïa ki nongïalehkai na shabar jong ka jylla Meghalaya. Ka kynhun ka la pyrshang shisha ban wanrah ïa ki nongïalehkai kiba paw bha na Meghalaya, kum u Rocus Lamare bad u Aiborlang Khongjee, hynrei ym shym la don bun ki samla kiba dang mih na ka shlem ai jinghikai jong ka. Ki don katto katne ki nongïalehkai, kum u Redeem Tlang, u Samuel Shadap bad u Rupert Nongrum, kiba hadien kata ki la ïoh ïa ka kabu ban ïalehkai bha. Hynrei, haba kine ki nongïalehkai kim ïoh ïalehkai, kam shym la don ka kabu kaba biang ïa kiwei pat ki samla nongïalehkai ban ïoh rung bad pyni ïa la ki sap. Nga sngewthuh ba kane ka la jia namar ka rukom pynkhreh kaba janai ban pynpaw paidbah jong ka Lajong, kaba la thmu ban mihkhmat ïa ka thaiñ baroh kawei, ka la khring bha ïa kiba bun. Hynrei, kane ka rukom treikam ka la don ruh ïa ki jingeh bad ki jingduna kiba dei ban bishar bniah.
Haba peit ïa ki nongïalehkai kiba nabar Meghalaya kiba wan ïalehkai na ka bynta ka Lajong ki wan na Manipur bad Mizoram, kiba baroh ar tylli ki la don lypa ïa ki shlem ai jinghikai phutbol kiba paka bad kaba la kiew stet bha. Ki la ju pynmih bun ngut ki nongïalehkai kiba hadien kata ki leit ïalehkai bad mihkhmat ha ki bynta bapher bapher jong ka ri. Kumta ka la long tang ka jingap ïa ka por ba lano yn mih uwei u riewspah ne ki hehspah na Meitei ne Mizo ba kin shim ïa ka rai ban tei ïa ka kynhun kaba dei jong ka jylla kaba kynthup ïa ki nongialehkai na la ka jong ka jylla bad ka lah ban long ka lad ka kabu kaba biang tam ban kyntiew ïa la ki nongïalehkai. Bad dei thik kane ka la urlong shisha. Naduh kata, na ka jylla Manipur bad Mizoram ki la don mar ar tylli ki kynhun kiba ïalehkai ha ka I-League. Ha kajuh ka por ka NEUFC ruh ka la mih ha katei ka por bad ka ïashim bynta ha ka ISL. Ha kane ka samoi, ka Nagaland ruh kan don la ka jong ka kynhun ha ka I-League kaban ïa aireng. Kane ka pyni ba ka jingïalehkai football ha Northeast baroh kawei ka dang kiew shaphrang, bad ki jylla bapher bapher ki dang pyrshang ban tei ïa ki kynhun kiba pynpaw ïa ka sap bad ka jinglah jong ki nongïalehkai na la ki jong ki jylla ban ïalehkai bha.
Ha kajuh ka por, ki nongkyrshan jong ka kynhun bapher bapher ha ka jylla Meghalaya ki la sdang ban sngew jngai bad pjah noh namar kim ïohi ïa ki nongïalehkai kiba ïalehkai na la ka jong ka jylla ha ka kynhun. Ka jingbym thikna jong ka rukom pynïaid beit ïaid ryntih jong ka phutbol ha ka ri ka la pynbor ruh ïa ka bor pynïaid Lajong ban iehnoh ïa ki nongïalehkai shabar ri na ka bynta ka samoi 2018-19 bad ban ïalehkai tang da ki nongïalehkai kiba dei na ka ri India, bad kiba bun na ki ki wan na ka jylla Meghalaya. Khatduh, ki nongkyrshan ki la ïoh ïa kaba ki la angnud baroh shi katta bad kila sdang biang ban shitrhem ban kyrshan ïa la ki kynhun. Hynrei, namar ka jingduna ha ka jingïalehkai bad ka jingduna ha ka jingïoh khein poin, ka kynhun ka la shah pynhiar kyrdan ha kaba kut jong katei ka samoi. Hynrei, ha ka samoi 2025-2026, ha kaba ka Lajong ka la ïoh bat ha ka kyrdan kaba ar ha ka miej ïakhein poin jong ka jingïalehkai, ka la pynpaw ïa ka sap jong ki nongïalehkai na Meghalaya bad, hapoh ka jingïalam jong u coach na la ka jong ka jylla, u Birendra Thapa ka la nang wandur ka rukom ïalehkai. Ha kane ka kynti, ka jingpher ka long ba ki nongïalehkai ki la don lypa ïa ka jingtbit bad ki jingshenphang ha kiba bun. Ki jingkylla ki la paw ruh ha ka shlem ai jinghikai, ha kaba mynta ngi lah ban ïohi ba bun ki nongïalehkai na Meghalaya ki dang ïai mih bad kiew shaphrang kiba pynkhreh ban ïa aireng ha ki kynhun kiba kham paw.
Dei hangne ba nga sngewdiaw bad duh jingkyrmen halor ka rai jong ka Sorkar Meghalaya ban ai 20 akar ka jaka ïa ka NEUFC, kaba, ha ka jingsngewthuh jong nga, ka pyrshang ban bud ïa ka rukom treikam jong ka Lajong kaba la pynpaw ïa ki jingeh ha ka por ba mynshwa bad khlem seisoh. Ka Centre of Excellence kan shim ïa ki samla kiba dang rit na kylleng ka thaiñ, ban ai jinghikai kaba biang ïa ki bad ruh ban pynkhreh ïa ki na ka bynta ban ïalehkai ha ka kynhun jong ka ri bad ki klob ba paw khamtam ha ki kynhun ba rangbah ha ki por bad ki snem ban wan. Hynrei, katno ngut na kine kin dei ki samla na ka jylla Meghalaya ? Katno ngut kin ïoh ïa ka kabu kaba thikna ban ïoh ïa ka lad ban pyni ïa la ka sap? Don kiba ong ba ki nongïalehkai na Meghalaya ki dei ban ïakhun bad kiwei pat ha ki juh ki kyndon kumba long lem kiwei khlem ka bhah ba kyrpang na bynta jong ki. Nga mynjur ïa kane. Kumta, ngam kwah ba kane ka shlem ai jinghikai jong ka NEUFC (Centre of Excellence) kan don ha Shillong. Ka bha shibun ban pynlong ne don ha nongbah Guwahati. Lada ki samla jong ngi ki biang ka sap ka phong, kin ïoh rung sha ka shlem ai jinghikai jong ka. Lada kim biang, kin hap ban wad lad wad lynti ha kiwei pat ki jaka ai jinghikai. Ngam kwah ban mad biang sa shisien ïa ka jingduh jingkyrmen kaba ngi la mad ha ka por shuwa u snem 2023 ha Shillong Lajong.
Ka Sorkar Meghalaya hapoh ka jingïalam u Conrad Sangma ka la pynpaw ba ka kyrshan pura ïa ka jingnangkiew jong ka kam ïalehkai phutbol ha ka jylla. Ka sorkar ka la mang 1 klur na ka bynta ka lympung ïalehkai jong ka Meghalaya State League (MSL) bad ka la ai khusnam 3 klur ïa ka Lajong namar ka jingjop bad jingtrei shitom jong ka ha ka samoi 2025-26. Hynrei, ha kane ka bynta, nga sngew ba ka rai jong ka sorkar ban ai ïa ka jaka sha ka NEUFC ka lah ban mih kham bun na ki daw jong ka saiñpyrthei ban ïa nujor bad ki daw kiba ïadei pura bad ki kam ïalehkai. Nga ngeit ba ka jingthmu ba kongsan jong u Conrad Sangma ka long ban don kawei ka sur kaba ïa tylli na ka bynta ka thaiñ shatei lam mihngi baroh kawei. Nga burom ïa kata ka jingthmu. Hynrei, ka jingïarap hi ka dei ban sdang shuwa na la ïing. Ha ki por ban sa wan, nga kwah ba ka Meghalaya kan shim ïa ka bynta kaba kham hakhmat eh ha kaba pynpaw bad ïalam ïa ki jingangnud bad ki jingeh jong ka thaiñ baroh kawei. Hynrei, kane kan lah ban urlong tang haba ngi la pynkhlaiñ nyngkong ïa ki briew bad ki kynhun bad ki tnat treikam jong ngi hi. Ka jingai jaka kaba 20 akar ïa ka NEUFC kam ïarap ïa ngi ban poi sha kata ka thong ba ngi angnud. Namarkata, nga kyrmen ba ka Sorkar kan pyrkhat sani biang sa shisien halor kane ka rai jong ka bad kan bishar bniah bin pa bin la ka long ne em kaba dei eh ban ai ïa kata ka jaka ha kane ka rukom.
(Ki jingmut kiba la pynpaw ha kane ka artikel ki dei tang ki jingmut jong u nongthoh bad kim pyni ne mihkhmat satia ïa ka jinglong dkhot jong u ha kano kano ka seng ne ka kynhun treikam bapher bapher)
