Ka Jingthung ïa Ki Jhur Ki Jhep Khlem Ai Dawai

I. R. Dkhar Ka mat kaba pynpyrkhat bha ïa ngi ha kane ka por ka long ba ki jhur ki jhep kiba ngi thied na ïew na hat ki long kiba ai dawai. La ju...

I. R. Dkhar

Ka mat kaba pynpyrkhat bha ïa ngi ha kane ka por ka long ba ki jhur ki jhep kiba ngi thied na ïew na hat ki long kiba ai dawai. La ju ïa kren sharum shaneng ha kane ka por ba ki jait jhur baroh kiba ngi bam ki long kiba la ai dawai suda. La ju iakren ruh ba ki jingpang har-rukom, kum ka cancer, bad kiwei kiwei ki jingpang, la ong ba dei na ki jingbam na ki jhur ki jhep kiba ngi bam man ka sngi, kiba long kiba la ai dawai. Kita ki jait dawai (fertilizers) kiba ki nongrep ki ai naduh ba la thung ïa u symbai bad ynda la mih sla shalor kum ïa u kubi, sla phan, sla tyrso ban shu jer katto katne. Ki tip ki jait dawai aiu ban ber ha u symbai bad ban synreit hadien ba la mih sla, namar ki la wad jingtip na ki bor Sorkar kiei ki dawai bad ha ka por aiu ban ai dawai. Ki jait dawai sboh, wat lada ngim long ki saiantis ka rep ka riang, ki long kum ka Urea, ammonium sulphate, potassium chloride (ne dawai lieh) bad ka potassium sulphate. Ki nongrep ha nongkyndong bad wat mangi hi ruh, ngim tip ïa kine ki jaid dawai. Ki nongrep te ki tip namar ki la ioh jinghikai bad jingbthah. Kine ki jait dawai sboh ïa ki jingthung, ki long kiba pynheh, pynsan, pynmih soh, pynroi bad kumta ter ter. Ki jait jhur kiba ki nongrep ki rep, kiba kham kongsan, ha kane ka ri Khasi Jaintia jong ngi, ki long kum u phan, riewhadem, kajor, presbin, sohmynken, sohsaw, kubi, phur kubi, sohkhia bad kiwei kiwei. Kine ki jait jhur ki dei kiba ngi ju bam man ka sngi, kiba ngi thied na ïew na hat. Ki nongrep ha kane ka juk, ki pyndonkam ïa kita ki jait dawai na ka bynta ban heh ban miat shibun, ban ioh tih na khyndew bad ban ioh khet ban die pat sha ïew sha hat. Kim tip kan jia aiu ïa ki nongbam nongdih, tang ba ki la ioh ban kheit ïa u jingthung uba bha ba miat, uba heh bad baseisoh ban ioh die ha iew ha hat na ka bynta ban im ka jingtrei shitom jong ki.  Ym tang ki jait jhur bapher  bapher kiba mih na kane ka Jylla, hynrei wat ki jait jhur kiba wan nabar ka Jylla ruh ki long kiba ai dawai suda. Ngi lah ban ong ba ki nongrep ha kane ka por ki tip ruh ïa kane. Ki tip hynrei kin leh kumno ki bapli, khlem ai dawai ki mar rep kim bha kim met bad kim iohnong na ka jingtrei shitom jong ki. Wat ki sniang, ki syiar khamtam ki syiar broiler ne ki croiler ki ai dawai ïa kiba kin heh bha bad kin kha pylleng bha.

Ki kyntien jong ki riewtymmen bad ki riewshemphang ki ong ba ki khynnah khyllung mynta bad ki samla mynta kim don bor shuh kumba long ki riewrim mynshuwa.  Namar, lehse, ka dei na ki jingbam kiba ai dawai suda. Kim im tymmen bha ruh kumba ki im ki riewmynshuwa. Kim long kiba eh bakhlaiñ kum ha ki briew ha ka por mynshuwa bad ki kloi ban ioh pang. Ngi shu ong ba la ïaid ka por.

Ka jingkylli mynta ka long hato ka Sorkar kan ai jinghikai ïa ki nongrep ban rep khlem ai dawai ? Ka Sorkar lyngba ki saiantis ka rep ka riang, ki ju ai khubor bad pynphriang ha ki lad pynphriang khubor, ba kan pynlong ïa kata ka jingrep ‘organic’, kaba nym ai dawai shuh. Hynrei ban pynlong ‘inorganic’ ba khlem ai dawai (fertilizers) ïa ki jingthung jingtep. Ha kine ki sngi ba la dep, ngi ju iohsngew ba ka Sorkar kan pynshlur ïa ki nongrep ban rep khlem ai dawai. Lada ki nongrep shisha kim ai dawai (fertilizers) bapher bapher shuh ïa ki jingthung, kan wanrah shisha ïa ka jingbha bad ka jingkoit jingkhiah ïa ki nongbam ha kane ka juk mynta. Kum ban shu ong noh, na ka liang ka tnat Agriculture bad na liang ki stad rep stad riang jong ka Sorkar, ki la dei ban ai ka jinghikai, jingbthah bad jingpynsngewthuh ïa ki nongrep ha kane ka juk mynta, ba kin pyndonkam ïa ki jing-thung jingtep khlem ai dawai. Ki lah ban ong, hato ki jingthung jingtep, kiba long ki mar bam ïa ki briew, kin long hi khlem ai dawai namar la ju pynmlien ban ai dawai ïa ki ? Te ka shong ha ka jingpynshai, jingpynsngewthuh bad jinghikai ïa ki nongrep ha ki jaka rilum jong ngi. Bad tang da kata, ngi khmih lynti ba ngin ioh ïa ki jhur ki jhep bad ki marbam mardih khlem dawai.