Raphael Warjri
Ka long kaei kaei kaba phylla haba nujor bad ki Khasi ïa ka jinglong jingman ha jylla Manipur. Lada buddien ïaka khanapateng la shem ba ki Khasi ki kam ïalade kum ki riewlum, hynrei hyndai hynthai don byllai ki Khasi kiba im bad khaiï pateng, rep riang, kamai kajih na rithor kiba dei ki jaka lajong. Ha ka jingshisha u pud u sam jong ka Ri Khasi u kot naduh na palat u Lum Ka Meikha ne Kamakhya mandir ha jylla Assam ba mynta, shaduh sha Sylhet jong ka Ri Bangladesh ba mynta. Hynrei hadien ba la wan synshar donbor ki phareng ki la kurup ïa baroh ki rithor ba seisoh jong ka Ri Khasi bad suki suki ki la kylla ki jaka ba la kam trai sha jylla Assam bad sha Ri Bangladesh. La kdew barabor ha ki jynthoh ba hashwa ba ka Kamakhya mandir dei ka jaka jong ki Khasi ba don u Lum Ka-Meikha ha kaba ju don ka riti dustur tynrai ba ju shad nguh meikha hangta ha kliar lum, bad ba ka Sylhet ka dei ka kyrteng Khasi kaba nyngkong la khot ka Shylla Hat, kaba mut ba dang dei ki jaka jong ka Ri Khasi.
Ka rukom pynsngewthuh ïa ki paidbynriew Khasi ba ki dei ki riewlum ka la pynwandur ba ki dei kiba shong shnong tang ha ki jaka lum, da kumta ba la duh ei ïa ki jaka rithor ba ïar daiñ-ly-daiñ ha baroh arliang lum na shatei bad shathie. Kata ka rukom ban duh ei ka jaka Khasi ym dei tang na ka daw jong ki phareng, hynrei wat ki briew lajong ruh ki long kiba syntan ban phikir ïa la ka bri ka bsah lajong tang na ka daw ba ka la jngai palat lane ba ym kitkhia ki rangbah nongïalam. Ki don ki khana ba ïathuh haduh mynta mynne ba kita ki kher ki mer ba wan jurip na ka bynta ban phiah ïa u pud ki wan ha shnong ban ïakynduh ïa ki rangbah na ka bynta ban kdew ïa la u pud u sam jong ki bri ki bsah, barabor ki rangbah na shnong lane teng teng wat ki trai khyndew ruh kim da suitñiew than ban phikir.
Kumta la bun syrtap ka jingleh syntan bad kheiñ sting ban kam trai ïa la ka hok halor ka khyndew. Ka ba sdang eh ka dei na ki phareng haba uta u Cyril Radcliffe u shong ha Bilat ban pruid dak ïa u pud u sam shane sha kyndong. Nangta pat ki nongtrei jong ka sorkar India hadien ba la leit phai ki phareng ki leit sha ki shnong tang ban pyndep- noh ïa uta u pud jong ka Ri India khlem da sngewthuh ïa ka jinglong jingman jong ki briew kiba sah hangta da ki phew pateng snem. Nangta ki nongmihkhmat Khasi ki don ki ba leit synran lang bad ki don kiba ym lah ban leit synran ha ka por ba phiah ïa u pud haduh ba ki trai hok jong ka khyndew Khasi ki la shu ïehnoh ha ka jingpynïaid ki rangbah shnong namar ba ym lah shuh ban leit jurip ne ban kdew ïa u pud u sam jong ka bri ka bsah lajong. Lehse ka lah ban long ruh ba ki shynrang kim da shim khia ban kyrda ïa la ka khyndew namar ba ka jinglong trai la pynkam ha ki longkmie ne ki khun kynthei khatduh. Kumta la shu ïehnoh ha ka jingpynïaid ki nongtrei sorkar ban kin rai da kaba shu kdew na jngai na pajih. Ha kane ka rukom ka khyndew sha ki thaiñ War ka la sepei bad la shah klun ei ha ka East Pakistan ne ka Bangladesh ba mynta. Dei tang ha ki jaka ba dang dei hi ka pdeng jong ka bri ka bsah Khasi kaba ïar sha Sylhet ne Shylla Hat ba ki longïing longsem na kajuh ka kur ki la hap ban jam noh sha shiliang pud ban ri ïa la ka bri ka bsah bad ki kylla long noh ki nong East Pakistan ha kata ka por bad mynta ki nong Bangladesh. Ha kata ka rukom ki Khasi sha Bangladesh ki dang jyllei shikatdei bad ki long parum pareh ban ïada bad kyrda ïa la ka khyndew na kaba shah knieh ei ha ki dkhar Bangla.
Haduh mynta ki dang don ki riew tymmen kiba dang ïathuh khana bynnud ïa la ka khyndew ba la shu duh ei sha Bangla. Mynta ym myntoi shuh ban dang ïa pur khana ïa kata namar ba ka sorkar Bangladesh ka dang ïuhroit ïa ki riewlum ha kiba bun ki liang. Kiba shah ktah jur eh dei ki Khasi haba nujor bad kiwei kiwei ki riewlum. Kiwei kiwei ki riewlum sha Ri Bangladesh ki rep ki riang ha pynthor, ha pyntha ba la ithuh kum ka jaka rep ba thikna, hynrei ki Khasi pat ki dei kiba rep kwai tympew ha ki jaka lum ba la man khlaw da ki dieng kwai kiba syrtap kylleng, hynrei ha khmat ka sorkar Bangladesh la ïoh kynnoh ba ki dei ki briew kiba tur sha ki jaka khlaw ban kamai kajih. Kumta barabor la pharep ïa ki Khasi ba ki dei ki briew kiba pynjulor ïa ka khlaw, katba ha ka jingshisha ka rep kwai rep tympew ka long ka rukom kaba pynbha ïa ka mariang ba ym dei kita ki dieng ba la shu ïeh shrah ha khlaw kum kiwei ki khlaw. Ki Khasi ba rep kwai tympew ki pynlong ïa ka jaka ba kan ïai im bad seisoh ba ju trei bri barabor man la ka aïom. Ha ka jingshisha ki nongtrei sorkar jong ka Ri Bangladesh ruh ki tip ïa ka rukom rep kwai tympew kaba dei ha ki jaka khlaw ba mih diengkwai, hynrei namar ba ki thmu hi ban ïuhroit ki la shu pharep lamler ïa ki Khasi ba ki pynjulor ïa ka khlaw ka btap.
