Bhogtoram Mawroh
Ka sienjam ban kylliang shuki myntri hapdeng ki kynhun sengsaiñ pyrthei bapher bapher hapoh ka Sorkar jylla ba la ïalam da ka NPP, ha ka jingshisha, ka la long kawei na ki daw bah kiba ktah bad kiba la nang pynjur ïa ka jingeh kaba mynta ïa ka UDP, ha kaba haduh phra ngut na ki 12 ngut ki dkhot jong ka party kiba dei ki MLA ki la pynïasoh sha ka seng BJP ha ka 23 tarik u Nailur 2026 ha Nongbah Delhi. Watla ka jingpynkylla ïa ka kynhun Myntri ha shiteng samoi ka la ktah ruh ïa ka BJP, ha kaba u Shanbor Shullai u la mih bujli ïa u A. L. Hek ha ka Kynhun Myntri, hynrei kane ka jingpynkylla kam shym la wanrah ïa kano-kano ka jingïakynad kaba khraw hapdeng jong ki. Hynrei, na ka bynta ka UDP, kane ka jingbujli shuki myntri ka la wanrah ïa ka jingkylla kaba khraw bha, ha kaba u Metbah Lyngdoh bad u Lahkmen Rymbui ki la rung sha ka Kynhun Myntri jong ka Sorkar, katba u Paul Lyngdoh bad u Kyrmen Shylla ki la duh ïa ka bynta jong ki ha ka Kynhun Myntri. Wat ka Kong Amapreen Lyngdoh ruh ka la shah pynlyngngoh ha kane ka jingpynkylla shuki myntri ha ka Sorkar. La weng ïa ka na ka Kynhun Myntri ha ka por ba ka dang don ha Delhi ban ïashim bynta ha ka All India Agriculture Ministers’ Conference, ha kaba ka la leit kum ka Myntri kaba khmih ïa ka tnat jong ka rep ka riang bad ka ri jingri jong ka Sorkar Jylla. Ka la pynpaw ïa ka jingsngew bymhun jong ka namar ba ym shym la pyntip lypa ïa ka shaphang kane ka rai. Hynrei, hadien kata, ka la pdiang ïa ka rai jong ka Sorkar. Ha kawei pat ka liang, ka jingbymhun ïa kane ka jingbujli shuki myntri ka la nang wanrah ïa ka jingïakynad bad ka la kylla long ka nongrim jong ka jingïakajia bad ka jingïaleh pyrshah kaba shai hapoh ka ïing jong ka UDP. Ka jinglong jong ka party ka la nang sniewdur, bad ka jingïatylli hapdeng ki nongïalam bad ki dkhot ka la paw ba ka don ha ka jingma kaba khraw bha. Kane ka jingjia ka pynpaw ruh ïa ka jingkylla syndet ha ka jingïaid lynti jong ka UDP, kaba ha ki por ba la leit ka long kawei na ki seng riewlum kaba khlaiñ bha ha ka jylla.
Ki MLA jong ka UDP kiba la phet seng ki la pyrshang ban pynksan ïa ka rai jong ki ban pynïasoh sha ka BJP da kaba ki pynpaw ba kin rung sha ka party tang lada ki ïoh ïa ki jingkular kiba skhem halor ki saw tylli ki mat jingdawa jong ki. Kine ki long: ka jingpynrung ïa ka ktien Khasi ha ka Khyrnit kaba Phra jong ka Riti Synshar ka Ri India; ka jingpynlait noh ïa ka jingkhang tih dewïong; ka mat kaba ïadei bad ka jingpynkynriah ïa ki khar metor na Them Iew Mawlong; bad ka jingpyntreikam ïa ka Meghalaya Residents Safety and Security Act. Hynrei, ka jingkylli ka long: Kaei ka jingmut jong ka “jingkular kaba skhem”? Hato kine ki saw tylli ki mat jingdawa kin urlong hapoh shi bnai ne ar bnai hadien ba ki MLA jong ka UDP ki la pynïasoh sha ka BJP? Lane, hato kine ki jingdawa kin sa kynthup ha ka mat treikam jong ka BJP ha ka por ba ka pynkhreh ban ïakhun ïa ka elekshon sha ka Ïingdorbar Thawaiñ ka Jylla ha u snem 2028? Ha kane ka bynta, ka jingjia kaba ïadei bad u Sonam Wangchuk bad ka Ladakh ka long kaba donkam bha ban peit bniah.Ka jingjia ha Ladakh ka lah ban ai ïa ngi ka nuksa kaba kongsan ban sngewthuh ïa ka jingmut jong ki “jingkular kiba skhem” bad ka jingkylli la ki jingkular saiñpyrthei ki poi shisha sha ka thong ban pyntreikam ne kin sah tang kum ki jingkular.
Ha kaba sdang, u Sonam Wangchuk u la pdiang sngewbha ïa ka jingweng noh ïa ka Article 370 bad ka jingpynlong ïa ka Ladakh kum ka Union Territory, namar u ngeit ba kane kan wanrah ïa ka lynti kaba kham laitluid ha ki kam saiñpyrthei na ka bynta ka Ladakh. Hynrei, ka jingweng noh ïa ka Article 370 – kaba long ka kyndon jong ka Riti Synshar ka Ri India kaba, nalor kiwei ki bynta, ka la ai jingïada ïa ki hok longtrai halor ka khyndew bad ka jaka jong ki kynhun trai ri trai muluk ka la pynlong ruh ïa ka Ladakh ban sah khlem kano-kano ka aiñ kaba kyrpang ban ïada ïa ki jaka jong ki paidbah na ka jingwan knieh ne klun jubor ïa ki jaka.
Namarkata, ki nongïalam saiñpyrthei bad ki nongïalam jong ki kynhun paidbah ha Ladakh, kynthup ïa u Wangchuk, ki la sdang ban dawa ïa ki jingïada kiba la pynskhem da ka Riti Synshar ka Ri India lyngba ka Article 244 A hapoh ka Sixth Schedule. Ka BJP ruh ka la kyrshan ïa kane ka jingdawa bad ka la kular, ha ka por jong ka Hill Council Election ha u snem 2020, ban pynrung ïa ka Ladakh hapoh ka Sixth Schedule. Kumta, ym long kaba phylla ba ka BJP ka la jop ïa 15 na ki 26 tylli ki seat bad ka la thaw ïa ka Sorkar ha ka Hill Council.
Hynrei, hadien ka elekshon, ka BJP kam shym la shim satia ïa kano-kano ka sienjam ban pyntreikam ïa ka jingkular jong ka ban ai ïa ka Khyrnit kaba Hynriew (Sixth Schedule) sha ka Ladakh. Hadien kata, ki jingïakhih paidbah ki la sdang, bad ha u snem 2024, palat 100 ngut ki briew, kynthup ïa u Wangchuk, ki la ïaid paidbah sha Delhi ban pynsngew ïa ki jingeh kiba ïadei bad ka mariang bad ki sawdong sawkun jong ka Ladakh, kumjuh ruh ïa ki jingdawa ban ïoh jingïada ba kyrpang hapoh ka Riti Synshar ka Ri India. Ki jingïakren hapdeng ki nongïalam jong ka Ladakh bad ka Sorkar Pdeng ha New Delhi ki la bteng, hynrei ki jingdawa jong ki paidbah kim shym la urlong satia. Hadien kata, ha u snem 2025, ka jingïakhih kaba la thmu ban pynlong ïa ka jingshah thngan kaba 35 sngi ban kyrshan ïa kine ki jingdawa ka la sdang ha ka 10 tarik u Nailur jong une u snem. Hynrei, hadien 15sngi jong ka jingïakhih, ka jingïakhih ka la don ka jingïakynad kaba jur bha, bad ha kane ka jingïakynad ka la don ka jingjia ba sngewsih, ha kaba saw ngut ki briew ki la duh ei ïa la ka jingim. Kane ka jingjia ka la pynbor ïa u Wangchuk ban pynkut noh ïa ka jingshah thngan jong u bad ban kyntu ïa ki paidbah ban pynneh ïa ka jingsuk bad ka shongsuk-shong-saiñ. Ka Sorkar Pdeng ka la kynnoh ba ka jingïakynad ka la mih na ki jingkren kiba pynkhih paidbah jong u Wangchuk. Hadien kata, la kem ïa u bad la pynngat ïa u hapoh ka National Security Act (NSA). Kane ka aiñ ka ailad ïa ka Sorkar ban set along ïa u briew uba la suba haduh 12 bnai khlem da pynngat mukotduma pyrshah ïa u. Hadien ba u la shah set phatok haduh 170 sngi, la pyllait noh ïa u.
Kumta, ka jingkylli kaba mih ka long: Kaei ka jingmut jong ki “jingkular kiba skhem” ha ka jingïadei bad ka jylla Meghalaya? Ka BJP ka lah ban buh ïa ka tarik kaba jan, lehse hapoh shi bnai ne ar bnai, ba baroh ki jingdawa kin sa urlong. Hynrei, katba nangjan ka por, ka party ka lah ban pynjlan biang ïa ka por da kaba ai daw ba dang don ki jingeh ha ki rukom treikam, kaba pynlong ïa ka por ban nangjan sha ka elekshon jong u snem 2028. Kane ka lah ban long ba ka BJP ka pyndonkam ïa kine ki jingkular kum ka rukom ban pynslem ïa ka jingpynurlong ïa ki jingdawa, ha kajuh ka por pat ka ïoh ïa ka lad ban pynkhlaiñ ïa ka seng bad ka jingïaid lynti jong ka ha ki shnong ki thaw, da kaba pyndonkam ïa ki jingïadei bad ki kynhun paidbah kiba la don lypa lyngba kine ki MLA kiba la mih noh dang shen na ka UDP. Ha kata ka por, kine ki MLA kiba dang shu rung thymmai sha ka BJP ki la ïoh lypa ban don ka jingïakren kaba jan bha bad ki nongïalam kiba hakhlieh jong ka BJP. Kan sa kular ba kine ki nongïalam kin ïoh ïa ka bynta kaba kham khraw ha ki kam saiñpyrthei ha ki snem ban wan. Kumta, ki jingmyntoi saiñpyrthei kiba pynlong ïa kine ki MLA ban mih noh na ka UDP kin jin da kylla, khlem da khein la kine baroh ki jingdawa kin urlong ne em ha kaba kut. Kine ki MLA jong ka UDP kiba la mih noh ki lah ban kylla long ki nongkyrshan kiba skhem bha jong ka BJP, bad kin ym don shuh ïa ka daw kaba khlaiñ ban mih noh na ka party. Hynrei, mano keiñ kine ki Modi-bhakt kiba ngi dang ïohi ha ki snem ki ban wan?
Katkum ki tyllong khubor, la ïathuh ba kine ki dei ki phra ngut ki MLA jong ka UDP kiba la leit sha Delhi ban ïakynduh ïa u Shah ha ka 10tarik u Nailar, ryngkat bad ka jingsynran lang jong u Patra. Kine ki long u Lahkmen Rymbui (Amlarem), Kyrmen Shylla (Khliehriat), Balajiedkupar Synrem (Shella), Synshar Lyngdoh Thabah (Sohiong), Pius Marweiñ (Ranikor), Mayralborn Syiem (Nongpoh), Ollan Sing Suin (Mawsynram), bad Matthew Kurbah (Mawphlang). Hynrei, na kine ki MLA baroh phra ngut, katno ngut kin long kiba kloi ban bud ïa ka lynti kaba u Wangchuk u la jied, lada ha kaba kut ka BJP kam lah ban pynurlong ïa ki jingkular kiba ki la dawa? Mano napdeng jong ki kin shim ïa ka rai ban long u nongïalam ban pynlong ïa ka jingïakhih pyrshah ïa ka BJP, lada ka party kam lah ban pyndep ïa ki jingdawa bad kin hap ban leit shah thngan? Mano pat napdeng jong ki kin long kiba kloi ban shah kem hapoh ka National Security Act (NSA) bad ban shah set ha patok haduh hynriew bnai ? Lada ki jingdawa kim urlong, kane kan long tang ka lad kaba khatduh kaba sah na ka bynta jong ki.
Kumta, ha ka jingsngewthuh jong nga, ha kaba kut, don katto-katne ki jingdawa kiba kin urlong, hynrei ym baroh. Kane kan ai lad ïa kine ki MLA phet seng ban dang bteng ïa ka jingïadei jong ki bad ka BJP, watla ym baroh ki jingdawa jong ki kin urlong. Hynrei, ka lynti kaba dei ban bud ka long ban ap haduh ba ki jingdawa baroh kin urlong shuwa, bad ha-dien kata sa pynïasoh pura sha ka BJP. Da kaba leh kumta, yn ym don ka jingkynnoh ba ki la shim ïa ka rai saiñpyrthei tang na ka bynta ka jingmyntoi shimet ne ka jingmyntoi saiñpyrthei jong ki. Hynrei, katkum ka jinglong jingman jong ki kam mynta, ka jingsngewthuh kaba mih hapdeng ki paidbah ka long ba kine ki MLA ki la kheiñduh ïa ka jingshañiah jong ki paidbah, bad kane ka lah ban wanrah ïa ki jingeh kiba kham khraw bad kiba ktah jur ïa kine ki nongthaw-aiñ kiba la phet seng ha ki por ki ban wan.
Ka elekshon sha ka Ïingdorbar Thawaiñ ka Jylla ka ban sa wan ka dang sah sa tang arsnem. Kumta, ki nongïakhun pyrshah ki hap ban long kiba thikna bha ba ka sienjam kaba ki shim kan ïoh ïa ka jingmynjur kaba shai na ki paidbah nongkyrshan jong ki. U Kyrmen Shylla u la pyrshang ban pyni paidbah ïa kum kane ka jingsngewthuh lyngba ka jingïalang paidbah kaba u la pynlong dang shen ha ka konstitwensi jong u, ha kaba la kylli ïa ki paidbah kiba la wan sha ka jingïalang la ki pdiang ne em ïa ka rai jong u ban pynïasoh sha ka BJP. Katkum ka jingïathuh, bun na ki paidbah kiba la don ha kata ka jingïalang ki la ai ka jingmynjur ban pynpaw ïa ka jingkyrshan ïa ka rai jong u. Lehse, kine ki dei ki nongkyrshan kiba shitrhem bha jong u Kyrmen Shylla – ki “Shylla-Bhakt”, kumba ngi lah ban khot ïa ki. Hynrei, ngin sa tip shai ïa ka jingsngew jong ki nongjied ïa ki nongmihkhmat baroh halor kane ka rai jong u tang hadien ka elekshon ban wan. Kumta, lada u Kyrmen Shylla bad kiwei pat ki MLA jong ka UDP kiba la mih noh ki jop ha ka elekshon ban wan, bad lada ka BJP ka wan biang ha ka bor ha Delhi, ka lawei jong ki ha ka saiñpyrthei kan paw kaba don jingkyrmen bha. Wat lada ki rem ha ka elekshon, hynrei lada ka BJP ka dang jop ïa ka elekshon sha ka Ïingdorbar Thawaiñ jong ka Sorkar Pdeng, kin dang don ha ka kyrdan kaba biang ha ka kam saiñpyrthei. Ka lah ruh ban don ka lad ba kin ïoh ïa ki kam kiba don ka kyrdan kaba heh bad ka jingïoh nong kaba bun ha ki kynhun sorkar ne ha kiwei ki bynta kiba ïadei bad ka saiñpyrthei. Kumjuh ruh, kin lah ban ïoh ïa ki kontrak kiba don ka jingïoh myntoi kaba bun na ka bynta jong ki, kiba lah ban wanrah ïa ka jingïoh jingïarap pisa kaba khraw ïa ki. Hynrei, lada ki rem ha ka elekshon bad ka BJP ruh ka duh ïa ka bor synshar ha ka Sorkar Pdeng, kata kan long ka jingeh kaba khraw bha na ka bynta jong ki bad ïa ka lawei jong ki ha ka saiñpyrthei ruh.
Lada ki rem ruh, ki MLA kiba la phet noh na ka UDP kin dang ïoh ïa ka pension jong ki kum ki MLA, hynrei kane ka sienjam ka lah ban long ka dak kaba pyni ba ka jingïaid lynti jong ki ha ka saiñpyrthei ka lah ban kut noh. Ka VPP, khlem artatien, kan pyrshang ban pyndonkam ïa ka jingïohnong saiñpyrthei na kane ka jingryngkang diengkper jong kine ki MLA jong ka UDP, da kaba pyni ba kine ki MLA ki la shet kylla ïa ka konstitwensi bad ïa u paidbah nongkyrshan jong ki. Ka NPP pat kan pyrshang ban rung ha ki konstitwensi jong ki da kaba pyni ïa lade kum kawei na ki seng kaba treikam bad kum ka seng kaba lah ban ïarap, kata ka party kaba lah ban wanrah ïa ka pisa bad jingïarap na ka Sorkar Pdeng kaba la ïalam da ka BJP, khlem da don pat ka jingkit-jingbah jong ka Hindutva. Lada ka Congress ka wanphai biang sha ka bor synshar ha Delhi, bun ki nongthaw-aiñ kin lah ruh ban phet seng bad leit sha ka Congress. Kane ka lah ban jia hapoh ka jingïalam ne jingïapynshlur jong kito ki nongïalam kiba mynshwa kiba long ki dkhot jong ka Congress.
Kumta, hangno kine ki MLA ba la phet noh na ka UDP kin leit ban pynïasoh? Lada ki jop biang ïa ki konstitwensi jong ki, kin dang don ka lad ka kabu kaba biang ban pynkhlaiñ ïa ka kyrdan jong ki ha ki jingïakren bad jingïateh saiñpyrthei. Hynrei, lada ki rem, kawei ka jingrem ha ka elekshon kan lah ban kylla long ar sien, hadien kata lai sien, bad khatduh kin sa jah noh na ka jingkynmaw jong ki paidbah bad na ka kam saiñpyrthei. Namarkata, ha kine ki ar snem ban wan, kin ïoh ïa ka jingmyntoi kaba khraw ban don bad ka party saiñpyrthei kaba riewspah tam ha ka ri. Hynrei, kita ki sngi jong ka jingmyntoi kim lah ban neh junom. Ki nongmihkhmat kiba la phet noh na ka UDP, ha ka liang jong ki, kin kyrmen ba kane ka sienjam kaba ki la shim kan long ka nongrim ban plie lad ïa ka jingïaid lynti kaba kham shai bad kham phyrnai ha ka saiñpyrthei jong ki ha ka lawei.
Ka sienjam jong ki MLA kiba la mih noh na ka UDP ban pynïasoh sha ka BJP ka long ka sienjam kaba shlur bad kaba rai rangbah, bad ruh kaba dap da ki jingma kiba khraw ïa ka lawei jong ki. Hynrei, ha kajuh ka por, ka lah ruh ban wanrah ïa ki jingmyntoi kiba bun na ka bynta jong ki. Kane ka sienjam kaba ki la shim ka lah ban wanrah ïa ka dur ba thymmai bad ka jingkylla kynsan ha ka jingïaid lynti jong ka kam saiñpyrthei ha Meghalaya, da kaba ai ïa ka BJP ka sur kaba kham khlaiñ bad ka bynta kaba kham paw ha ki kam jong ka jylla. Haduh mynta, ki paidbah nongshong shnong ka Meghalaya ki la buh kham sha jngai ïa ka BJP bad kim pat shaniah ïa ka ban don bynta kaba khraw ha ka saiñpyrthei jong ka jylla. Lada ka UDP ka mad ïa ka jinghiar ha ka bor bad ka kyrdan jong ka ha ka saiñpyrthei, kane ka lah ban plie lad ïa ka VPP ban pynkhlaiñ ïa ka nongrim jong ka. Ha kata ka bynta, ka VPP kan lah ban long kum kawei na ki seng riewlum ha ka jylla kaba kongsan tam kaba mih bad kaba lah ban ïaleh pyrshah ïa ki party kiba don ha ka bor. Ka NPP pat kan peit ïa kine ki jingjia da ka jingsngewkhia, namar kane ka lah ban long ka jingsdang jong kaei-kaei kaba ka BJP ka la thmu ban leh ïa ka NPP ruh ha ki por ki ban wan. Ka jingkylla ha ka jingïadei hapdeng kine ki seng saiñpyrthei ka lah ban pynmih ïa ki jingkylli kiba kham bun shaphang ka lawei jong ka saiñpyrthei ha Meghalaya. Ka Congress pat kan kyrmen ba kane ka jingkulmar bad ka jingkylla dur ka saiñpyrthei kan plie lad ïa ka ban pynkhlaiñ biang ïa ka nongrim jong ka bad ban wanphai sha ka bor ha ki snem ki ban wan. Kumba ju long ha ka saiñpyrthei, ka rai kaba khatduh kam shong ha ki seng saiñpyrthei ne ki nongïalam, hynrei ka shong ha ki paidbah. Ki paidbah hi kin rai ïa ka lynti kaba ki kwah ban ïaid ha ka elekshon bad ïa ka dur ba thymmai jong ka saiñpyrthei ha ki snem ki ban sa wan.
Ki jingmut kiba la pynpaw ha kane ka artikel ki dei tang ki jingmut jong u nong-thoh bad kim pyni ne mihkhmat satia ïa ka jinglong dkhot jong u ha kano kano ka seng ne ka kynhun treikam bapher bapher.
