D H Kharkongor
Ngam sngewkyndit ïa kata ka jingthmu, jong kane ka Sorkar MDA-II, ka jong u Conrad, ban tei pynïeng ïa kata ka ‘Taj Umiam Resort & Spa’ ha kato ka jaka ba ka ïeng mynta ka ‘Orchid Resort’. Ngam sngewkyndit wei ba nga lah ïohsngew, wurwur werwer, shaphang jong ka naduh kumba arsnem shwa.Kaba nga sngewmat kumba kan kynthuplang ruh wat ïa kato ka jaka kaba mar syndah, kaba ngi ïa tip mynta kum ka ‘Nehru Park’. Tangba naduh kata hi ka por ngam shym la iohsngew ba kin ïalap eiei ruh em shaphang ka ‘Dewlynnong Lumpongdeng’. Hynrei ha kaba ïadei kyrpang bad kata ka ‘Taj Umiam Resort & Spa’ ba ngam sngewkyndit hi ruh ba ka mih biang lane paw pyrthei biang ka kyrteng ‘Badri Rai & Co’. La ngam sngewkyndit ba ka mihpyrthei biang ka kyrteng ‘Badri Rai & Co’ hynrei ngam lah pat de khlem da rymmuiñ weibriew ïa ka jingieit thep mynsiem jong u Conrad ïa ka ‘Badri Rai & Co’.
ïa kumne mynta ngam sngewkwah ban ïa bun ktien halor jong ka ‘Dewlynnnong Lumpongdeng’. Ynda haba kren ïa ka jingshisha ba ngam kwah bun ktien eiei ruh em, halor kano kano ruh ka kam pynroi, namar ba nga ithuhshai ba ngi ruh ngim ïapher eiei ruh em bad kita kiba mynnor, kiba thmu ban tei ïa uta u mot ‘Babel’. Ngam sngewphylla ruh de ïa ka jingkum pyrkhat kaba da kumne kumtai (skepticism) ka jong uba bun balang ïa kane ka Sorkar MDA-II. Ngam sngewphyllawei ba ngi la nang bun ki ‘khwan myntoi shimet’ lane ki ‘sian mynsiem’, kiba ap thap kmang ïa ka ‘ioh rah dohkyndang’. Ngi da bun ruh de kiba pyrshah jur wat ia ka ‘bneng’ hi ruh lada ki sngewthuh shai ba kin nym ioh ‘dohkyndang’. Kiba kloi pat de ban kyrshan lane pynksan wat ïa ka ‘dujok’ lada ki thikna ba kin ‘ioh rah dohkyndang’. Namar kata ngam ju shah shkor ïa ki ñia ki jutang jong kita ki ‘khlur ka Ri, kiba tieng kohtympan pat de, kat ban pyrshah jur, wat ïa ka ‘Railway’. Ka dei halor kine ki nongrim ba nga kham pynleit jingmut pynban ïa katai ka jingïakynnad kaba ktah ïa ka khaïi ka pateng lyngba ka ‘Strait of Hormuz’.
Hynrei wat ha kaba ïadei bad kane ka jinglong ka jingman jong ka ‘Strait of Hormuz’ ba ngam lah khlem da rymmuiñ weibriew. Nga rymmuiñ wei ba wat ka jing long ka jingman jong ka ‘Strait of Hormuz’ ruh ka ïasyriem hi thik kum kane ka jingkylla khongpong khongpong, kaba kyndit kyndit, jong kane ka suiñbneng.Ka suiñbneng kaba ngam ithuh ithaw la kan rang lane kan slap, la kanshai kanshit ne kan dum lyoh bad kan khriat. Ka jinglong jingman ha ka ‘Strait of Hormuz’ ruh ka long shisha kumta wei ba shiphang la sngewmat kumba la plie laitluid biang ïa ka na ka bynta ka ‘khaïi ka pateng’ lane ka kit ka bah katba shenshen pat de nga sngewmat kumba la khang dam biang ïa kata ka jingkhaïi ka pateng laitluid.
Nga te ngam lah sngewthuh shuh kano ka khubor kaba dei (right) bad kano pat de kaba lait (fake) wei haba la bun than eh ki nongpathai khubor. Kaba katno tam ynda haba don ki nongpathai khubor kiba ïashah liang. Ha nga hi shimet ka Iran kam don hok ban pynthut pynwit ïa ka khaïi ka pateng lane ïa ka kit ka bah kaba lyngba ka ‘Strait of Hormuz’. Katkum ka jingsngewthuh ka jong nga ka Iran kam don hok ban dawa ïa kaei kaba ka dawa na man la ki jhad kiba hap ban ïaid lyngba ka ‘Strait of Hormuz’. Ha nga kata kaei kaei kaba ka dawa ka dei beit ka ‘Extortion’. Ha kaba ïadei bad ka ‘Strait of Hormuz’ ba wat ka jingïabyrngem ka jingïabyrsit pat de ruh, kaba hapdeng ka America bad ka Iran, ka ïasyriem thik kum ka jingbyrthen ka jong u ‘laren’ lane u pyrthat rkhiang.
Ynda haba kumne mynta ka IRGC jong ka Iran ka la kum tih bad pynap liewlep pynban dalade ïalade naba ka la duh syndon ïa ka kabu ban khaïi lane ban die (export) sha ka pyrthei ïa ka umphniang meiramew ka jong ka. Ka long kumta weihaba baroh ki jait jhad ki la duh lad ban rung ban mih ha man la ki kadlieng (ports) ki jong ka, na ka bynta ka khaïi ka pateng. Ka dei ka jingduhnong kaba khraw tam duh ïa ka IRGC jong ka Iran wei haba ka la nangsynjor bad tlot bor ruh de ha baroh ki liang. Ka la duh noh ym tang ïa ki nongïalam kiba halor duh lane kiba ha khmat duh hynrei ka la duh noh ruh tad naduh ïa ki ‘air defend systems’, ki liengsuiñ ïaleh kiba har rukom, ki nam ding, ki lad pynmih ‘namding bad tad haduh ïa ki liengïapom kiba har rukom. Kumta ïa mynta wat u sainpain (Revenue) u jong ka ruh u la nangring swai. Khlem ka tyngka kaba ka ïoh na ka jingkhaïi ka jong ka ïa ka umphñiang meiramew ka jong kaba kan nym lah ban kyrda lane bei tyngka ïa kane ka jingïaleh ka jong ka. Kane kan ktah ym tang ïa ka IRGC hynrei tad haduh ïa ki lehnoh HAMAS jong ka Gaza, ki lehnoh HOUTHIS jong ka Yemen bad ki lehnoh HEZBOLLAH jong ka Lebanon. Na kane kaei kaei ba kam slem ba wat ka IRGC ruh, kaba dei ka kmie ka jong ki, kan sa jahrngai noh kumba jahrngai ka ‘Al-Qaeda’ bad ka ‘ISIS’. Kane nga ngeit ka dei kawei na ki thong jong kane ka ‘Epic Fury’ lem bad ka ‘Roaring Lion’.
Kumba long mynta ka pyrthei shityllup ka angnud ïa ka jingsuk bad kampher la kan dei kata ka ‘jingsuk ba tang shipor’ lane ka jingsuk ba shet shukor’. Kaba kum kata kan urlong lada jahrngai noh ka IRGC kumba jahrngai noh ka ‘Al-Qaeda’ bad ka ‘ISIS’, kaba katno tam lada ka China bad ka Russia kin bteng ban nym muslia, ha kaba paw pyrthei, ïa kane kaei kaei kaba kumne mynta.
