Ki Atiar Khreh ktem Ban Kyrda Ïa Ka Ri Khasi

Raphael Warjri Wat lada ki Hima Khasi ki dang shu synrop bad ka Ri India, hynrei ka Sorkar pdeng ka la thaw buit ban khring ïa ki Hima Khasi kata ka mut ban kurup syndon...

Raphael Warjri

Wat lada ki Hima Khasi ki dang shu synrop bad ka Ri India, hynrei ka Sorkar pdeng ka la thaw buit ban khring ïa ki Hima Khasi kata ka mut ban kurup syndon ïa ka Ri Khasi, ym dei ban kdup kum ïa la ka jylla hapoh kajuh ka Ri. Ka don ka jingïatan tyllai hapdeng ki Hima Khasi bad ki rangbah kiba ïasoh bad ka saiñ pyrthei. Ha kawei ka liang naduh ka Sorkar Bilat la kurup lypa ïa ka Jaiñtia Hills baroh kawei, kynthup ïa ka bynta kaba la pynsnoh noh sha ka raijbah Karbi Anglong jong ka jylla Assam, kaba ju tip kum ka Block- I bad Block- II. Kumta ka Sorkar India ka la iohlad ban shu kam trai ïa ka Jaiñtia Hills kum ka nongkynti ki phareng lane kata ka British Area. Ha kawei pat ka liang ki Hima Khasi ki long laitluid ba khlem ïasnoh bad ka Ri India, hynrei lyngba ka Khyrnit Bahynriew pat la pynhiar kyrdan ïa ki Syiem Khasi tang kum ki kher ba kham hapoh jong ki dkhot jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti, ha kaba nyngkong dang kdup lang kum kata ka Khasi & Jaiñtia Hills District. Ki rangbah ba la ïasoh ha ka saiñpyrthei kim banse ban shim bynta ha ka synshar paidbah jong ka Ri India ban pynlong ïa ka Ri Khasi tang kum ka raijbah (district) ha ka jylla Assam. Hynrei ki Syiem bad Lyngdoh jong ki Hima Khasi ha ka kynhun jong ka Synjuk Ki Dorbar Hima Khasi ba tip kum ka Federation of Khasi States ki dang ïai angnud ban pynneh ïa ka kyrdan ba laitluid jong ki Dorbar Hima.

Ka jingtynjuh kaba khraw ïa ki Hima Khasi ka long ba la synjor ka jinglong jingman ha ka imlang sahlang ha kita ki por. Ki khun ki hajar ki dang iai shaniah ha ki Dorbar Hima jong baroh ki Hima Khasi, hynrei ki paidbah khamtam ha sor Shillong ba la ïakhleh khaw lang ka don ka jingshah banbor ban pdiang ïa ka synshar paidbah jong ka Ri India. Nalor kata u Rev J J M Nichols Roy u don la ka phangma ka ba ym sngew lah ban shañiah ïa ki Dorbar Hima Khasi ba kin long laitluid namar ki daw kiba don ka nongrim. Kawei na kita ki daw ka long ba ki Dorbar Hima kin ym lah ban synshar da ka ba kitkhlieh nadong shadong ïa ka bha ka miat jong ki khun ki hajar ha la ki Hima, kumba lah ban bei tyngka ka sorkar kmie ka Ri India lyngba ka sorkar jylla Assam. Kawei pat ka daw ka long ba lada long laidluid ki Hima Khasi, yn sa pharia ïa ka jaitbynriew namar ka Sorkar Bilat ka la kam nongkynti ïa ka Jaiñtia Hills baroh kawei kynthup ïa ka ba la bate lang sha Assam, ryngkat bad katto katne kiwei pat ki hima barit hapoh ka Ri Khasi bad ki bynta jong ka sor Shillong ba ju khot ka European Ward, kata ka Lachaumiere, Jail Road, Police Bazar bad ki jaka bad hima barit kum ka Saitsohpen ha Hima Sohra, Nongpoh, Sohbar, Umñiuh Tmar terter. Ha kata ka rukom, u Rev J J M Nichols Roy u la sngewthuh ba ki Hima Khasi ba laitluid kin sa khrew lada weng ïa ki bynta ba kongsan na Nongbah Shillong bad yn sa kulmar ha ki thaiñ ba markhap bad kito ki jaka bad hima barit ba la kam nongkynti da ka Sorkar Bilat.

Na ka daw ba u Rev J J M Nichols Roy u la iohi jngai ïa kata ba ym banse ban synrop bad ka jylla Assam bad ban thaw ïa ka Khyrnit Bahynriew kaba kynthup ha ka Riti Synshar ka Ri India. Kumta u Rev J J M Nichols Roy ula sngewthuh ba ki syiem jong ki hima Khasi kin ym lah ban khie khlieh,lada kin duh noh ïa ka Lachumiere, Jail Road bad Police Bazar ki ba don ha nongbah Shillong bad ki ba hap ha Hima Mylliem.Ha ka jingshisha ka Khyrnit Bahynriew ka dei ka Riti Synshar jong ki riewlum la ka jong ha Ri India ka ba ai ka iktiar ban synshar laitluid na ka bynta ban pynneh la ki riti dustur tynrai. Lada bishar ïa ka jingshisha, wat lada hashwa la snoh ha jylla Assam hynrei la ioh pat ïa ka Khyrnit Bahynriew kum ka atiar ka ban ïada ïa ki riewlum ym tang ha Ri Khasi, hynrei ha ka thaiñ shatei lammihngi ka Ri India baroh kawei. Nalor kata ki kyndon aiñ ha ka Khyrnit Bahynriew ki don ïa ka lynti ka ba plie ïa kiwei kiwei ki rilum bad ki riewlum ha satlak ka Ri India. Ka nuksa ba tyngkreiñ eh dei haba u Sonam Wangchuk jong ka Ladakh ha jylla Jammu & Kashmir u dang ïakhun ban weng noh ïa ka Atiartrei (Article) 370 bad dawa ban pynkup bor noh da ka Khyrnit Bahynriew. Kumta kaei ka ba trei jar jar u Rev J J M Nichols Roy ka la wanrah ïa u soh jong ka stieh ka ba ïada ïa ka Ri Khasi baroh kawei.

Ha ka jingshisha katkum ka Khyrnit Bahynriew, la dei ban mihkhmat kum ki dkhot jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti da ki syiem, ki myntri, ki dolloi, ki lyngdoh synshar bad kiwei kiwei ki riewtrei jong ki Hima Khasi ki ba tip thikna ïa la ki riti dustur tynrai. Hynrei namar ba ki rangbah kiba la kham kynjoh ïa ki kyrdan ba kham khraw ha ka imlang sahlang ki ioh ka kabu ban shim bynta ha ka saiñpyrthei bad ki la ryngkang ban tuklar ïa ka synshar ha ki Dorbar Thawaiñ Dalariti, lyngba ki seng saiñpyrthei bad kata ka la ïaineh haduh mynta mynne. Ka la jwat ban kylla pat mynta namar ba la brai ki seng saiñpyrthei ym ban ïada ïa ki riti dustur, hynrei ban ioh knieh ïa ka bor ka iktiar bad ka bor jong ka tyngka ba ju mang na ka sorkar pdeng.