D H Kharkongor
Ngan ïaipynkynmaw ba ka por ka ïaid stet stet, khlem da ap kyrpang la ïano ïano ruh. Ka stet shisha shisha naba ngi la rung mynta sa sha u bnai uba 11 (khatwei), u ‘Naiwieng, uba lada ngam bakla ki jaitbynriewA’chik ki ong u ‘Jabilsi’. Ngam tip hok balei ba la jer kyrteng ‘Naiwieng’ ïa u wei haba ngam ïohsngew ïa ka jingpahsngewtynnad jong ka ‘niangkongwieng’. Te to ngin ïa ‘siewspah’ hok ïa ka por kaba kordor naba wei ba ngi la duh noh ïa ka ngi lah duh junom, naba ngin nym lah ban ïohshuh ïa ka. Te to ym duh kiba sngew ‘jlep’ ïa kane ka jingbuh jingmut ka jong nga ïa ka jingïaid stet jong ka por lem bad ïa ka jingkynmaw sngi ka jong nga ban peit ithuh ïa ka jingkylla ha ka jinglong jingman jong ka suiñbneng, kaba lem bad ka jingieid ka jong nga ïa ka mei-mariang.
Lehse namar ka jingïaid jong ka ‘kyrta ba nga la kham sngewtynnad pynban ban peit-thuh lane ban bishar thuh ïa ka jinglong ka jingman jong ka suiñ-bneng (kaba kat kum ka Aiom) lem bad baroh kiei kiei kiba dei ki jong ka mei-mariang (nature), kata, ban ïa kaba nga pynlut por bad u khun bynriew lem bad kiei kiei kiba ïadei bad u khunbynriew. Nga shem, namarkata, ba ka kham suk ïa nga ban sngewthuh ïa kiwei pat de ki jingthaw kiba im ban ïa u khun bynriew. Kumta nga ju angnud ban ïoh banpynlut por lem bad ka mei-mariang (nature) naba dei hangta lane lem bad kaba nga shem shisha ba nga lah ban long thik kumba nga long (onself) kat ban mad ban shem pat ruh ïa ka jingsuk lane ïa ka jingpalei, ïa ka jingkmen bad ïa ka jinghun mynsiem. Ha kaba ïadei bad u khunbynriew ba nga kham sngewtynnad lane nga kham jied ban ïa pynlut por kyrpang bad ki tymmen ki kro lane bad ki khyllung ki khynnah.
Katba nangïaid ka ‘yrta ba katta ruh nga nang niahnoh shoin ïa kiei kiei ki jong u khunbynriew naba nga sngewthuh shai ba ki dei tang ki ‘drama’ ki jong u. Kumba long mynta ngam ju pynleit jingmut shuh ïa kane ka ‘saiñ pyrthei’ lane ïa kane ka ‘saiñhima-sima’ lane ïa ka ‘synshar khadar’ wat lada nga tip shai kdar ba ngan nym lah lait na ki bor (effect) ki jong ka. Ngam ju pynleit jingmut shuh ïa kine ki jingjia (events) ki bapher bapher. Kam her lada ki dei kiba shata shawei lane kiba hangnehapoh jong ka ‘Ri Khasi’ ka jong ngi. Kumta ngam ju angnud ban tip kaei kaba jia bad kaei lehse ka ban sajia.
Namar kata ngam pynleit jingmut shuh ïa kane ka ‘drama’ jong kane ka ‘saiñpyrthei’ ka jong ngi kumba ngam pynleit jingmut shuh ruh ïa kane ka ‘drama’ kaba ïadei bad ka ‘Shillong Rope-way Project’. Ngam pynleit jingmut shuh ïa ka ‘drama’ kaba ïa dei ba u Gyanesh Kumar, uba dei uta u CEC, kumba ngam pynleit jingmut shuh ïa kane ka ‘drama’ kaba ïadei bad u Amit Kumar, uba dei u Advocate General. Ngam pynleit jingmut shuh bad ka jinglap ka jingshem ka jong u Kakoti, kaba ïadei bad kane ka kam ‘tih be-aiñ’ bad khaiï be-aiñ ïa u dewiong. Ngam pynleit jingmut shuh bad kine ki ‘jingïakhih’, kata, ki ‘jingpyrshah jur’ lem bad ki ‘jingdawa mardor,’ ki jong ki kynhun ki bapher bapher bad kiba ïadei bad ki mat ki bapher bapher. Namar kata nga khamlait na ka jingshah ‘tehmraw’ ha ka ‘smartphone’.
Kumba ong iwei I riewrangbah – “phin sngap phin shah shkor tang ïano. Kine lehse kita ki sngi ki jong u ‘Noah’ naba katba ngan mih ki sngi ba katta ruh nangmih pyrthei ki ‘Kynhun Balang Khristan’ ki bapher bapher. La nangmih ruh de ki ‘nongïalap lem bad ki ‘nonghikai’ ki jong ki. Ki ‘seng’ ruh kumjuh, ki ïaimih kawei hadien kawei ba kumta ki ‘jingïakhih’ pat ruh kiba har rukom, kawei hadien kawei. Kumta kano kaba dei (true) bad kano kabalait (false) ym ithuh shuh. Kaba kumno kata ka ‘jinghikai’ kaba dei bad kaba kumno pat de kaba lait ruh ym ithuh lane ym sngewthuh shuh. Ka jingïapait ïapra pat de ruh kaba kat shaba phai, naduh ki ‘Balang’ tad haduh ki ‘Seng Saiñ-pyrthei’. Te ïano keiñ phin pynksan bad ïano pat de phin pynrem?”.
Ka jingïapher jingmut kan don beit la ha kano kano ka ‘kynhun’ lane ‘seng’ ba kumta ka jingïapait ïapra kam lait. Wat ha ka ‘kynhun Balang Khristan’ ruh kam lait wei haba ym duh kiba don ïa ka jinglong kaba ‘Kat Ma Nga’. Kiba ‘angnud’ ban long ‘khlieh-nongïalam’. Kiba khmih lynti ba baroh kita kiwei pat de kin shu long tang kum ki ‘langmatlah lane ki ‘sisamkhmut ki jong ki. Kiba ym lah lane ym treh ban pusonsani bha halor ka ‘ñia ka jutang’ ka jong kiwei lane ki bym treh ban iohi lem (perceive) ïa kiei kiei kumba iohi lem kiwei. Kiba ym lah ban pdiang lane kubur ia la ka jong ka ‘jingduna’ lane ïa la ka jong ka ‘jingbakla’. Kiba thut shen bad kiba phoi lian ynda haba kdew ïa kita kiei kiei. Ka jingïapait-ïapra kam lait wei haba ym duh kiba kum u ‘Judas’, kiba kum u Thomas bad kiba ‘khluit khlieh’ kum u Petros lane kiba long ‘Fanatic’.
Ka dei halor jong kitei kiei kiei ba nga ngeit ba kan bha ban don noh ïa ka jinglong kaba kum u Noah. Kata ka dei ka jingpynleit jingmut beit noh thik tang ïa la ka jong ka kam ka jam khlem da korbar lane mushlia shuh ïa kiwei pat de. Namar kata te ibeit noh thik ïa la ka jong ka ‘inglieng’ kaba katkum kata ka jingbthah kaba thik-pa-thik. Kata ban nym phaikhmat lane pynleit jingmut ïa kiei kiei ki ban kjap leh-nohei pynban ïa la ka jong ka koit ka khiah, kaba naduh ka jingmut jingpyrkhat (mental health) tad haduh ka dohnud (emotional health) bad khamtam eh ïa ka mynsiem (spiritual health).
