Raphael Warjri
Kumba ka longblei ne U Blei dei ka maïa kaba khraw palat liam ban ïa ka bor pyrkhat briew, kumjuh ruh ka maïa shaphang u ksuid u thlen ki dei kiba jylliew palat liam ba ym lah ban kot pyrkhat da ka jabieng briew.Ym don ka sakhi ba skhem shisha ïa ka longblei hynrei ka jinglong jingman ha sawdong sawkun ka pyrthei mariang ka kdew ïa ka jingshisha shaphang ka longblei ne ba don U Blei. Kumjuh ruh ym don sakhi ne sabut ban pynshisha ïa u ksuid u thlen, hynrei ka jinglong jingman bad ki dak ki shin ki kdew ïa ka jingshisha shaphang kita ki ksuid ki khrei kynthup ïa u thlen ha ka khana tynrai Khasi. Kumta ban kren kuman lane kynnoh ïano ïano ba dei ka jingngeit bieit ka dei tang ka ktien kren shongshit bad kaba sniew tam eh ka dei ka shongshit ïa ka longblei ne ka shitniam. Ka mynsiem ba palei bad ba ïaishah ban sngew ïa ka jingsngew jong kiwei ka long ka mynsiem riewblei kaba palat liam.Lada ngam jylliew shuh shuh ka lah ban don ka lynti ban ñiew ïa ka longblei ba ka long salonsar bad ym dei ha kano kano ka kynhun niam ba kyrpang. Lehse ha baroh ki niam ka don kum kata ka rukom pyrkhat kaba long salonsar, hynrei la shlei ki khana kyntang kiba kyrsoi na ka tyllong jong kata ka niam kaba kheiñ ba tang ka lajong ka dei kaba khraw tam. Ym lah ban len ba ki riewngeit jong ki niam Hindu, niam Muslim, niam Khristan, niam Khasi bad kiwei kiwei ki niam ki sngew bad pynksan ba ka niam lajong ka dei kaba shisha bad kaba khraw tam. Ha ka imlang sahlang jong ki bynriew shityllup pyrthei, ym lah ban long da kaba kam ba tang shikynhun niam dei kiba ngeit ïa ka niam ba shisha bad kdew kti ïa kiwei ba ka long kaba bakla. Ha kata ka liang kiba ha khmat tam eh ban pynksan ïa la ka niam lajong tang namar ba ki bun paid ki dei ka niam Muslim bad bud sa ka niam Khristan namar ba kine artylli ki niam ki dei kiba ïalap satlak ka pyrthei shaphang la ka niam lajong bad pynkylla niam ïa ki bynriew kylleng ka pyrthei.
Kine artylli ki niam ki long kiba amrang bad kim salia wat ban phiah ïa ki bynriew ha ka imlang sahlang.Lada peit nuksa ïa ka Bengal jong ki jaitbynriew Bangali, la phiah ïa ka sawkun sawdong jong ka Ri Bengal ha ka kyrteng jong ka niam- Bangladesh ka Ri Muslim ka ba khlad noh na ka West Bengal kaba dei jong ki Hindu tangba kaba kdup lang ïa ki niam baroh hapoh ka riti synshar ka Ri India. Ka la don ka jingpyrshang da ki riew ehrang Hindu kiba tip kum ki Vishwa Hindu Parishad (VHP) bad Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS) ban pynlong ïa ka Ri India kum ka Ri Hindu, hynrei ym pat urlong haduh mynta. Phewse, ki riewngeit niam Muslim, Khristan bad kiwei kiwei ki niam ba ritpaid ki shong syier barabor katba dang synshar ka sorkar kmie ba khlieh da ka Bharatya Janata Party (BJP). Ki niam Khristan leilei la long palat pud ba lada lumlang kylleng ka pyrthei ki don haduh palat sawphew hajar tylli ki balang Khristan kiba ïakhing kawei na kawei. Baroh kita ki sawphew hajar tylli ki niam Khristan ki pynksan ha lade ba ki dei ka kynhun ba biang tam ha pyrthei bad kyndiah ïa kiwei kiwei ki paraniam Khristan. Ki lah ban leh mynleh arsap haba paw ha khmat ka imlang sahlang ba ki burom markylliang, hynrei jar jar ne sop sop ha la ka lympung lajong ki khohñioh ban kyrsum lang ha ka kam mane blei. Ym tang katta ki lah ban don ki riewshitniam ki ba shun thlongmluh thlongsying ban kheiñ beiñ ïa kiwei pat ki paraniam Khristan. Khlem da kdew kti kyrpang ïa kano kano ka niam Khristan, ba kawei-pa-kawei khlem lait shuh kiba pynksan jubor ïa ka lajong bad beiñ ïa kiwei ha ki nongrim ba shna hi da ka jingmut jingpyrkhat briew.
La kdew khamtam tang ïa ki niam Hindu, Muslim bad Khristan namar ba kiwei kiwei ki niam kum ka Buddhist, Sikh, Jain ne kino kino ki niam na kylleng ka pyrthei ym pat don hapdeng ki paidbynriew Khasi. Lait na kita ki niam ba wan tyllep na shabar ka don sa tang ka niam Khasi tynrai kaba ki riewngeit ki dang ïaineh ha la ka tynrai jingngeit bad hadien la shimti da ka Seng Khasi ban kdup bad tehsong shitylli ha la ka jingngeit tynrai. Hynrei kane ruh ka la kylla long pynban ka lympung jong ki katto katne kiba pynkhim bad syngit hi da lade ïa ka jingïar jong ka pyrkhat niam Khasi. Kata ka la jia namar ba ki sngew syier mynsiem ïa ka lat lat kaba wanlam da ka jingkylla niam Khristan bad Muslim. Kumta don napdeng kito kiba khun ranab sha ka niam Hindu ka ba ym don kano kano ka nongrim katkum ka pyrkhat Khasi. Lada tih sani ïa kata lah ban lap dien byllai kiei kiei kiba lah ban kylla lieng pynban ka niam Khasi haba ki riehtngen ha ki seng niam Hindu, khamtam kum ka RSS bad VHP. La dei ban don ka phangma ban khmih kham jngai ïa kaba la jia mynnor bad kaba dang ïai pyrshang mynta na ka por sha ka por. Ka nongmuna ba tyngkreiñ eh ban nujor ïa ka niam Khasi na ka niam Hindu ka long ba ki riewngeit niam Hindu ki sang ïa ka dohmasi kaba dei ka marbam ba kongsan hapdeng ki paidbynriew Khasi salonsar, wat lada ka rukom pyrkhat ka la suhthied ha ka niamtre jong ka thaiñ Pnar ha Jaiñtia.
