Tang Shikhyllipmat Ka Sorkar Laitluid Ka Ri Khasi

Raphael Warjri Ka Ri Khasi ka la shah khate shilynter ka khyndew Rithor na shathie na markhap ka East Pakistan ba mynshwa kaba dei mynta ka Bangladesh bad na shatei markhap ka jylla Assam, la...

Raphael Warjri

Ka Ri Khasi ka la shah khate shilynter ka khyndew Rithor na shathie na markhap ka East Pakistan ba mynshwa kaba dei mynta ka Bangladesh bad na shatei markhap ka jylla Assam, la shah khñiot jubor na ki nongsynshar ka Ridkhar Assam bad Bangla da kaba mushlia artat ka sorkar Bilat.Ka Ri Khasi kam dei tang ka Rilum hynrei daiñ-ly-daiñ ka khyndew Rithor ka don shatei bad shathie, hynrei na ka sorkar Bilat u lakam synshar ba la shimti da ka Sorkar India ki la syngit tang ïa ki lum bad kñieh lut ïa ka khyndew Rithor jong ka Ri Khasi. Ka la jia kumta namar ba la shah ïuhroit ha ki bor sorkar Bilat bad Sorkar India bad kumjuh ruh da kaba leh syntan ki nongsynshar trai ri ka Ri Khasi. Kine kiei kiei baroh ki la pynlong ba ki rangbah Khasi ha kata ka por kim lah shuh ban kyrda na ka bynta ban ri kyndong ïa la u pud u sam jong ka Ri Khasi. Ki jynthoh bad ki jingtip ha ka khana pateng ki dang don tyngkreiñ haduh mynta mynne ban kubur bad kyrshan ïa kata. Nalor kata pat ynda haba ïa ka dewbah India baïar la dei ban phiah noh artylli ki Ri kata ka India bad Pakistan, ka sorkar Bilat ka la thung kawei ka shlem korbar pud sawdong (Boundary Commission) ba la khlieh da u muktiar phareng u Cyril Radcliff bad ki dkhot ki don tang da ki nong India kiba dei na ka sorkar kmie. Na ka daw ba ka Bangla bashathie ka la dei lypa ka thaiñ ba jyllei ki Muslim kumta la long dkhot da ki riew-said-aiñ Muslim ha ka ba la don ka jingpyrshang ban pynhap ïa ka Ri Khasi sha East Pakistan. Hynrei da ka jingïakhun jong u Bah Joy, la lah ban lait na kata bad ba ym banse ban ïasnoh bad ka Ri India, kham tam leilei ba ym don ki ba suitñiew ïa ki rangbah Khasi na ka Synjuk Ki Dorbar Hima (FKS).

Lada ym dei ba tuklar u Bah Joy ka Ri Khasi ka la jan ban long hapoh u pud jong ka East Pakistan ne ka Bangladesh ba mynta. Nalor ba u Bah Joy u dei u rangbah uba shemphang, u don ruh ka jingïadei kaba jan bha bad ki nongïalam jong ka Ri India na nongbah Delhi kynthup ruh ïa ki khlieh rangbah ka sorkar India, kata u Pandit Jawaharlar Nehru bad u Sardar Vallabhai Patel. Ha kawei ka liang ki rangbah ba ïakhih laitluid da ka mynsiem shitrhem shisha ïa la ka jaitbynriew ki dei na ka Synjuk Ki Dorbar Hima (FKS), bad ha kawei pat ka liang kawei pat ka kynhun ba ïalam u Bah Joy, kaba kyrteng ka Khasi Jaintia National Federation State Conference (KJFSC), kaba ïakhih da ka bor shemphang, ka jingtbit ban korbar ïa ka imlang sahlang bad kaba pynïar ïa la ka thong na ka bynta ki riewlum baroh ha ka thaiñ shatei lammihngi ka Ri India. Kata ka thew ba u Bah Joy u khlem trei tang na ka bynta ki Khasi, hynrei u shna ki lad ïada da ki kyndon aiñ na ka bynta ki riewlum jong ka Ri India baroh kawei. Kaba phylla pat ka long ba ki paidbah kiba dang shitrhem bad tengteng don ruh kiba shong-shit ïa la ki paradoh parasnam ki kham lmun ban synrop lang shitylli kum ka jaitbynriew Khasi ban long laidluid pura khlem da shañiah ha ki iktiar synshar ba nabar lada dei ka Sorkar Bilat ne ka Sorkar India. Ka jinglong artatien pat ka dei ba lehse ka Ri Khasi kan ym lah ban pynneh bad ïada ïa la u pud u sam, ne ïa ka imlang sahlang lane ïa ki paidbah baroh tang da ka Synjuk Ki Dorbar Hima, namar ba ym pat biang kiei kiei baroh ki bynta na ka bynta ban long ka Ri Khasi ba laitluid, khlem da shañiah ha ka sorkar Bilat lane ha ka Sorkar India.

Ym lah ban len ba uwei na ki syiem jong ki Hima Khasi, u Wickliffe Syiem, uba dei u karikor batbit bad bastad bad u long ruh u syiem khynnah jong ka Hima Nongstoiñ, u la pyrshang tyngeh ban ïakhun laitluid da ka phang ma kaba don jingkyrmen ïa ka Ri Khasi. Ka la don ka jingpyrshang ban phah kyrwoh sha ka Synjuk Ki Ri ha Satlak Pyrthei ba la tip kum ka United Nations Organisations (UNO) bad kiei kiei kim pat par paiñ thikna ka la poi shaduh u pud ban hap soi ïa ka Soskular Ïasnoh Ri India lane kata ka Instrument of Accession (IOA), ha kaba la pyntieng koh tympan ïa baroh ki syiem Khasi. Na kata ka daw, u Wickliffe Syiem u la sah marwei kum u nongïalam bad la ïa syllok pura tang bad ka Hima Rambrai, namar kiwei kiwei ki Hima ki dang synjor bad khaweit ban ïaleh pyrshah ïa ka iktiar jong ka Sorkar India kaba la pynap shrip ym tang da ki soskular aiñ, hynrei la pyntieng pynsmiej ruh da ki pyrton shipai. Kumta ka jingleh thombor jong ka Sorkar India lyngba ka jylla bah Assam synrop bad ka jingtynruh da ki rangbah Muslim na East Pakistan ka la pynlong ïa ki rangbah Khasi ba kin slor u dieng synshar na ka bynta ban bat lakam ïa la ka Ri Khasi lajong. Wat u Wickliffe Syiem ruh ula dei ban ryngkang par sha East Pakistan ban lait na ka shrip jong ka Sorkar India. Ka la don ka khep ba ka Synjuk Ki Dorbar Hima (FKS) ka la pynbna paidbah ïa ka sorkar laitluid jong ki Hima Khasi ha ka shlem treikam jong ka ha shnong Riatsamthiah. Hynrei kane ka jingpyrshang ka la neh tang hapoh shisngi, namar ba ka jingkyrthlep ki rangbah ka Sorkar India haduh ba ym lah shuh ban kyrda ynda la poi ka pali ban hap soi ïa ka Soskular ban ïasnoh sha ka Ri India.