I. R. Dkhar
Haduh kine ki sngi, ngi ju ïa kren beit ïa ka jingbym ioh kam ïoh jam. Ka jingbymioh kam ka thew ïa ki samla kynthei bad shynrang khamtam kiba la nang la stad bad kiba la dep ïa ki jingpule jong ki. Shikyntien shikynnoh, ngi kdew beit ïa ka Sorkar ba ka dei ban thaw ki lad ki lynti ban pynmih kam pynmih jam. Hynrei ngi dei ban kynmaw, ym tang ka Sorkar ka bym lah ban thaw ki lad ki lynti ban pynmih kam pynmih jam. Ngi dei ruh ban kynmaw bad pyrkhat ba ma ngi ruh iwei pa iwei ngi don bynta lang ha kaba pynmih kam pynmih jam. Ngi tip ba ha kane ka por, ka Sorkar kam lah shuh ban ai kam ai jam. Kam don lad shuh ban ai kam, namar kam lah shuh ban thaw (create) kam namar ki ong ba ka la poi ka khep ba ym lah shuh ban ai kam (saturated). Ki don makna, katno kan lah ban ai lut ïa ki nongapply, kiba la nang la stad, kiba la pyndep ïa ki jingpule jong ki. Lada ioh ruh, katno eh ki samla kiba la nang la stad, ki lah ban ïoh ïa ki kim ba la pynmih da ka Sorkar. Ki samla kynthei bad shynrang, ki mih man la u snem kiba la nang la stad bad kiba la pyntbit ïalade ruh. Hynrei kim lah ban ioh lut ïa ka kam Sorkar. Lada don lei lei kiba la pynrung kam na kyrpong ïing, ka long kaba eh shisha ba kin ïoh kam Sorkar.
Lada ngi kren ïa ka jingshisha, ka Sorkar ka la dei ban thaw ki lad ki lynti, ki projek, ki skhim, ki nongseng kam na la Jylla bad nabar bad kiwei kiwei ki lad, kumno ban pynmih kam pynmih jam. Lada kita ki kam ki donkam ïa ka jingstad pyntbit ne ki technology knowhow, ka Sorkar ka dei ban thaw. Ngi tip shai ba tang na la ka jong ka Jylla, kim lah ban kot ïa ka jingtbit bad kim don lad bad kim tip hi ruh. Bun ki ri, kum ka India, ki ioh ïa ki jingstad pyntbit ne ki technology knowhow na kiwei pat ki ri jong ka pyrthei kiba la kiew shaphrang. Ka Jylla Meghalaya jong ngi, ka long ka Jylla kaba dang sahdien bha bad kam lah hi ruh nalade ban thaw ki lad ki lynti na ka bynta ki kam ki jam na ka bynta ka Jylla bad ki samla. Lada ngi peit tang ïa ka Jylla Assam, ki bun ki industries, ki karkhana bapher bapher bad ki dukan bapher bapher (kiba long ki authorized dealers ne ki stockists jong ki Companies bapher bapher) kiba pynmih kam na ka bynta ki samla bad ki briew jong ka. Katba hangne ha Meghalaya jong ngi, ym don tang kawei ruh ka karkhana ne industry kaba lah ban thaw kam thaw jam. Kawei na ki daw ka long ba ka Sorkar kam plan ha kata ka rukom ban thaw ïa ki karkhana, ki projek, ki industries kum na ki tiar ki tar ne ki raw materials kiba don hangne. Ki nongsynshar pat ki pylleit ïa ka por jong ki na ka bynta u 5 (san) snem, khlem pyrkhat ba une u 5 snem, ym pat da lah ban leh eiei, u la kut. Ym don kata ka jingsynshar kaba don ka plan kaba ynda la kut kan hiar pateng na kawei ka Sorkar sha kawei pat ban shimti. Ka long thik kum ka jinglapmiet ha ka ban pynsyrwa kai ïa ka por, ka por ka aiom jong ka jinglongdkhot ne jingsynshar jong ki ka la lah da kut. To ngim lah ban beiñ ne thew ïano ïano ne ïa kano kano kaba pyntuid ïa ki, hynrei kane ka dei tang ka jingai jingmut bad jingïaphylliew jingmut na ka bynta ban wanrah ïa ka jingbha bad jingpyrkhat jong ka synshar ka khaddar. Ñiuma, ngi la dei ban ailad ïa kano kano ka Sorkar ba kan ïoh ban plan bad ban ïoh ïa ka jingsynshar kaba hok, kaba khuid bad kaba ïaid shaphrang.
Ha kaba ïadei bad ki samla kynthei bad shynrang kiba la nang la stad bad wat ki bym pat da kot ka kyrdan jingstad haduh katta katta, ngi kwah ban kdew lynti hangne bad don ki lad ki lynti na ka bynta ban ïoh kam ïoh jam. Ngin peit tang ïa ka Don Bosco Technical School, ki don shibun ki kynja jinghikai ne training ha ki kam ki jam ne ki trades bapher bapher hapoh jong ka. Bun ki samla jong ngi kim leit pynïasoh (join) ha kine ki training. Kim lah ban ïaishah ïa ki jinghikai ba ki ïoh ha kine ki training. Ngi dang ïakren bad ka institute ka ban ai ïa ka awareness programme na ka bynta ki samla. Ngi shem ba bun ki samla ki kwah ban tip tang ïa ka tulop, ka por training, yn ïoh aiu ynda la dep bad kumta ter ter. Ki lah da pyrkhat shuwa ïa ka tulop, ïa ka por khlem pat leit pyntbit ïalade. Nalor kane, don shibun kiwei kiwei ki institute ruh kiba ai ïa ki jinghikai, jingpyntbit na ka bynta ki kam ki jam kiba ynda la dep, ki lah ban ai kam ai jam ne lah ban seng kam la ka jong ruh. Kaba donkam ka long ka jingïaishah, ka jingtrei shitom, ka jingminot bad ka jinglehhok.
Sa kawei ka jingpashat jingmut hangne ka long ka jingri jingri bad ka kam rep kam riang. Ki jingri jingri kum ki shniang, ki syiar, ki han bad kiwei kiwei, ki long ki kam kiba ai bha ïa ka jingim ha ka kam ka jam. Kaba donkam ka long tang ka jingïaishah, jingtrei shitom bad ka jingpyrkhat ïa ka kam ka jam na ka bynta ban bit ban biang ha ka jingim – ka jingim kaba ïai dawa ha ka jingim briew. Nangta, ka kam rep kam riang ruh ka dei kawei kaba donkam bha ha kane ka por. Ngi ju ïai iohsngew ïa ka jingdawa jong ka Jylla jong ngi ha ki jhur ki jhep, ki symbai ki lynnai, u khaw u kba bapher bapher. Ki briew jong ngi kim kwah rep kwah riang shuh ha kane ka por. Ban ïa kren leilei ïa ki samla, kin nym treh shuh shuh lano lano ruh namar ki ong ba ki la dep ban pule bad ki la nang la stad. Kim sngewïahap shuh ban rep ban riang. Ka dei ha ka jingshisha, hynrei hato ka kam rep kam riang kam dei ka kam ? Phin peit sha ki ri kiba la shai jong ka pyrthei, kiba la nang la stad ki dei ki nongrep. Ki rep da ki kor ki bor bad ki mashin ha kane ka juk mynta bad ki long ki briew kiba riewspah shibun bad ïa ki sahep, ki babu phabu. Bad ki im paheh kynjai ha ka jingioh jingkot jong ki. Kane ka dei ka phang kaba pynpyrkhat ïa ka Sorkar bad ïa ki samla bym don kam don jam ba ka kam rep kam dei ka kam kaba poh, hynrei ngin peit tang ïa ka Punjab ka Jylla ha India, ka long ka ri kaba lah ban pynmih shibun ki marbam mardih da ka jingstad jong ka juk mynta. Ka ri kaba riewspah ka dei ka ri kaba lah ban pynmih shibun ki marbam mardih bad ki ri Phareng ki dei ki ri kiba riewspah namar ki dei ki ri kiba ki briew ki im da ka rep ka riang bad ka jingpynmih marbam mardih na la ka jong ka ri bad na ka bynta ka pyrthei baroh kawei.