Raphael Warjri
Lehse ka lynti ka lah ban plie ba dei ban weng noh ïa ki seng saiñpyrthei na ka bynta ban pynïeng kyrtong sha ka Dorbar Thawaiñ Dalariti, bad dei ban pynim pat ïa ka saiñpyrkhat jong ki Dorbar Synshar Khasi kaba khlem kano kano ka seng saiñpyrthei ban shah liang (partyless democracy). Lada ym don shuh ki seng saiñpyrthei, ka synshar kan sa long ka ba khuid ba suba bad ba kham kynsai, ha ka ba tang kiba shemphang shisha ki lah ban long ki rangbah nongsynshar lada ki mon bad jied ban long ki khlieh nongsynshar. Ha kata ka rukom ba ym don shuh ka seng saiñpyrthei ban ïashah liang bad ban shah teh mraw ha ki khlieh rangbah jong ka seng, manla ki dkhot shimet ki long laitluid ban tuklar na ka bynta ban ïa tei ïa ka imlang sahlang. Ym donkam ka liang pyrshah ka ban mushlia khlem nongrim tang ban ioh ai ñia pyrshah ïa ka sorkar, namar manla ki dkhot kiba khlem ioh bhah ban long dkhot synshar (EC Member) ki long laitluid khlem shah teh ban kdew bad pyniñia na ka bynta bnan ïa tei ïa ka imlang sahlang. Ka sorkar kaba khlem kano kano ka seng saiñpyrthei ka aiti ïa ka iktiar ha ka Dorbar Ki Dkhot Synshar (executive committee) kaba la mihkhmat da baroh kito ki dkhot rangbah ki ba la shah jied ha ki paidbah. Kaba kham kongsan eh na kane ka rukom ka long ba haba ym don shuh ki seng saiñpyrthei, kumta ym donkam shuh ïa ka Shlem Iktiar Jied Kyrtong (election Commission) bad ha kata ka rukom ka pisa ba pynlut ha kaba pynïaid ïa ka jingjied kyrtong (Election) lah ban kdat noh sha ka bhah na ka bynta ka roi ka par jong ka imlang sahlang.
Hynrei ban lait na ka kynrum kynram ha kaba jied kyrtong na ki shibyllien ki paidbah ha satlak ka jylla, dei ban pynim ïa ki syrtap jong ki dorbar naduh ka longïing longsem, ha ka kur ka jait, ka shnong ka thaw bad ha ka raij ki ban kdup ïa ka imlang sahlang Khasi baroh kawei. Ban pynurlong ïa kata la donkam da ka aiñ ba yn long salonsar ïa ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi. Lah ban sdang shwa nangne na Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi (KHADC) bad lada ka seisoh lah ban pyntreikam sa ha kiwei ki Dorbar Thawaiñ Dalariti (JHADC & GHADC) lada ki mynjur ïa kata. Ban sngewthuh shai ïa kata lah ban shim da ka jingkheiñ kaba thikna bad pynshongnia ïa kiei kiei ki la shu bijai ei ïa ka pisa ki paidbah ha ka synshar khadar. Ha KHADC bad JHADC la pynlut palat arphew klur tyngka tang na ka bynta ban pynïaid ïa ka jingjied kyrtong sha Dorbar Thawaiñ Dalariti. Nalor kata ka shimpor da ki bnai ban syrwa ei ka por jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti bad ka Shlem Iktiar Jied Kyrtong ha ka ba pynïaid ïa ka jingjied kyrtong.Nangta pat ki nongtrei ha kylleng ki shlem sorkar ki la dei ban kdat noh na la ka jingkitkhlieh ban shakri ïa ki paidbah da ka ba bunkam ha kaba pynïaid ïa ki kam jong ka jingjied kyrtong.
Kaba kham lutksan tam eh dei ha kaba pyrshang ban pynkhlaiñ ïa ki seng saiñpyrthei ba kin lah ban ksan ha ka aïom jied kyrtong. Kawei kawei ka seng ka kynshew da ki phew klur ha u saipan jong ka seng saiñpyrthei na ka bynta ban pynksan ïa ki nongrim jong ka seng khang ban khring ïa ki paidbah. Lada shim kyllum ba lada santylli ki seng ki pynlut phew klur tyngka kata ka la poi sha ka sanphew klur tyngka, khlem da kheiñ sa da ki phew bad spah ngut ki kyrtong shimet kiba hap ban pynsyrwa kai ïa ka pisa ha ka aïom pynlong jingjied kyrtong. Napdeng ki san tylli ki seng saiñpyrthei ba shu antad, sa katno phew ne spah klur tyngka kin pynlut na ka bynta ban khring bad pynbieit ïa ki paidbah. Da ki bnai ki paidbah ruh ki la shah tyllep ha ka aïom jied kyrtong bad syrwa ai ka por ka ba kordor ha kaba yn pyntbit bad ïaineh ha la ka kam ba ki trei. Don mo napdeng ki rangbah ne ki khraw pyrkhat ki ban puson ïa kata ba ha ka jaka ban ïaid shaphrang, la shah kynran dien da ki bnai bad lut da ki spah klur tyngka ban pynlong ka tamasa jied kyrtong.
Lada bishar bniah ïa kita kiei kiei ba la kdew ha-shwa ba la syrwa ka pisa, ka por bad ka bor jingtbit jong ki kher ki mer ka sorkar tang na ka bynta ban pynlong ïa ka tamasa jied kyrtong sha ka Dorbar Thawaiñ Dalariti. Ka pisa kaba lutksan manla ba pynlong jingjied ïa ki kyrtong Dorbar Thawaiñ Dalariti ka lah ban khajoh sha ka sanphew klur tyngka antad nadong shadong. Ka por kaba syrwa bad hap sangeh ki kam pynroi ha imlang sahlang bad ba ki kher ki mer sorkar ki hap ban ïehnoh ïa la ki kam ba dei ban myntoi ki paidbah, ki la hap ban lapmiet lapiong noh ha kaba pynïaid ïa ka jingjied kyrtong. Nalor kata ka jabieng baproh jong ki kher ki mer sorkar kaba dei ban pyrkhat na ka bynta ban tei ïa ka imlang sahlang la sahteng noh bad la lyngngai noh ha ka kam jied kyrtong. Ha ba shim kyllum ia kine kiei kiei baroh ka long ka jingduhnong ka ba khraw ym tang ïa ka sorkar, hynrei ïa ki paidbah ki rangbah ki ba kitkhlieh ha la ki kam bad kaba sepei ka pisa ba kheng ha kaba pynïaid ïa ka kam jied kyrtong sha Dorbar Thawaiñ Dalariti (KHADC, JHADC & GHADC). Lada ka lyngwiar ki dkhot ka Dorbar Thawaiñ Dalariti ki puson thikna ïa kane lah ban wan ka jingkylla kaba khraw ha ka synshar khadar ha ka imlang sahlang.
