(Days of the jackals)
E. S. Ajar, Nongthymmai
Kine ki jaid myrsiang ki ïapher ha ka jinglong, hooid ki dei hi ki juh ki myrsiang hynrei kiba ha kane ka jaka, ki kham bun buit – ki kham stad – hynrei ki long pat kiba kham palat ha ki kam buittuh jong ki. La ai nam ïa ki kum kita ki Myrsiang Sadew. Balei ïa kine ki jaid myrsiang la ainam kumtei ? Ngam da tip than ïa ka tynrai balei ki ainam kumtei – lehse ki briew ki shem ba ki myrsiang kiba don ha katei ka jaka ki kham sian ban ïa kiwei pat ki para myrsiang kiba don ha kiwei pat ki jaka.
Balei ba nga buh ïa kitei ki kyntien, namar ha ka jingiohi barit jong nga, la shim ïa ka jinglong jingim briew ka juk mynta, ka la kylla shibun eh – ha ka pyrkhat pyrdain – ka trei ka ktah – ka ktien ka thylliej, ki shkor kiba ngi iohsngew, ka jabieng kaba ngi pyrkhat, bad ki kti ki kjat kiba ngi pynkhih ki la ïapher shibun eh na ki por kiba la leit noh.
Nuksa : Ha ki por kiba nga dang khynnah nga kynmaw, ba ki kmie ki kpa haba ki ïakut kam ban pynkhuid ïa ka bri, ki ju ïakut ha ka Sngi Hat (Sngi Iew). Ki pyni ïa ka kam kaba ki nongbylla kin trei, ym ju donkam ban leit peit ne leit khmih, ynda poi kawei pat ka sngi hat, ki leit khmih, ka kam ka long thik kumba la ïa kut. Ka bai nong bai sngi ruh ka biang nadong shadong. Hynrei mynta, u trai uba pyntrei ïa kano kano ka kam, um leit peit, tang katta kaba dei ban pyndep shitaiew, lai taiew ruh ym pat thikna pyndep. Balei ka long kumne, namar ba ka jinglong jingim briew ka la kylla khongpong, ban shu ïakren ruh ym ïa beit shuh, ka la kdor nadong shadong. Lada phi lap ha lynti syngkien ïa kine ki jait myrsiang, kin pynkhih tdong ïa phi, ba phin dup tharai ba ki dei ki ksew. Lada tang shu ong ïa ka kyrteng jong u, tang katta ïa ka syrngiew ym iohi shuh.
Ki briew ka juk mynta kim da ïapher than na kine ki jingthaw U Blei. Ka jingïapher ka long ba u briew u long halor baroh hapoh ka khyndew, tangba hapoh U Nongthaw.
To ngin phai ha ka synshar khadar :- To ngin ïapeit bad pynshongnia shaphang kita kiba ngi khot ki nongmihkhmat – shakri paitbah (Representatives) jong ka pateng ba mynta. Lada ïa nujor ïa ki nongmihkhmat ba shong shuki – kiba bun ki long kum kito ki langbrot bym don nonghikai, ki bym tip ïa ka ïap ka im u paitbah, la shu shah ïalam ïa ki, da ki kynrad jong ki sha ki madan ba kin ia bam phlang pyng-ngad hangta. Kim ju phohsniew ïa ka pyrthei, hynrei tang ka ruma rutit hangta. Ynda la jan ka elekshon ki kyndit bynriew. Ki kynrad pat ki long thik kum kitei ki myrsiang sadew ba la kdew haneng, kiba shang kylleng ynda la kem dum ka suiñbneng. Ki briew kiba stad kiba ngi dei shisha ban burom, hynrei kumno kein ngin ïa burom ? ki briew kiba stad ki kren kum ki bym stad, ki briew kiba tip, ki kren kum ki bym tip, kiba don ka jingshemphang, ki leh kum ki bym don ka jingshemphang, kiba dei ruh ki shakri u paidbah hynrei ynda la shong shuki, ki la leh bad sngew kynrad ïalade. Kim ithuh shuh ïa ki kynrad lajong hynrei dei ki kynrad kiba bsa ïa ki.
1.Haba ïakhih ki Nonghikai, la shu phah bom phah tied la kum ïa ki mraw ha ka por hyndai.
2.Haba ïakhih ka HITO da kaba jai – jai, ka sorkar lyngba ki pulit ki pyni da ka bor – kim treh ban iohi ne ban sngap ïa kaei kaba ki thmu ban pynpaw bad ban kren. Ym tang katta, la pyni bor palat bad kawang sa da u bom.
3. Ha ka public hearing ha Thangskai, ai bor ka sorkar ha ki briew kiba nabar ban phah pom ïa ki trai jylla kiba dei ki kynrad jong ki.
4.Ha ka jingïakhih ha Mukroh, kaba ka Assam ka thmu tam pud – ki trai shnong kim shah hynrei la shu die tad. Ki snam ba lui – lui haduh 6 ki mynsiem ki la duh ei. Hato kane kam dei ka jingdie duh ym tang ia ki jaka wat ïa ki mynsiem briew ruh. Lada ym dei kumta, balei phim ai jingïada, siat kai ïa ki briew ruh hap shu ïa kren.
5. Ha Langpih 4 ngut ki mynsiem ba kordor ruh ki la duh ei. Kaei kaba mih nangne la shu shah shi shah la kat ki ksew pyndem tdong – balei tang ki nong Meghalaya kim don hok ban iada. Don napdeng ki katto katne kiba ong ba ka dei ka Joint Cadre kaba khanglad. Kine ki dei kita ki ñia, wat lada ki long kiba stad makna ruh, ngim pdiang ïa kum kine ki niam khawpud ong te ong ban shu ïa kren, katba nang ïakren nang kynriah da dien la kat ka shymprong, khlem pep kan poi ka por ba ka met kan sa dkut ban shah bam ha ki khun lajong.
6. Ha shuwa ka elekshon 2023, uta u riewdonburom ngi lah ban ong, u Myntri Rangbah ba – ar uba ngi dei shisha ban burom, u Bah P. Tynsong u ong, “ïa ki paitbah ngi shu pynbeit man ka saw snem, bad ki bieit beit, nangta shuh shuh u ong ïa ki bym kyrshan ïa ka party jong u, ngin ym ai skim ne jingïarap ei – ei.”
7. Kumba ka paw na ki bun ki kam ba ka sorkar ka trei, bun tang ki kam pynjot suda. Lada ym kumta, sngewbha ban pyni ïa kita ki kam babha jong phi. Phi siat ïap ia u briew ha jing-thiah – phi kular ban sa ai ka report. Haei kata ka report jong phi, la palat ar snem, phi buhrieh bad da rapjot ïa ki nongpynïap briew. Hato ym dei ba ai order maphi ka sorkar. Hato synshar ma phi ne ki pulit ïa phi. Kine ki nongsynshar jong ngi ki nang tang ka export ïa ka hok ka jaidbynriew, kim nang pat ban import ne wanrah jingmyntoi ïa kane ka jylla.
Ka jylla jongngi mynta te kam don jingïapher shuh na kata ka jylla ne ka hima u Jom Rekha – ka hima Mynkoi. Phin kren ïa kaba dei ne ba lait ruh ym bit shuh, uba bit ban kren dei tang uba don ha ki shuki ‘Sofa.’
Ka ktien riewstad ka ong, “Ka sur u paitbah dei ka sur UBlei” (Bux Populi – Bux – dei). Kine pat ki nongshong shuki jong ngi te kim ithuh shuh ïa u briew ne ïa U Blei. Ki rat naphang, ïalade ki klet ba ki dei ki shakri ba la siew da ka tulop kaba dei ka pisa u paitbah. Kine te dei kita ki nongsynshar ba khie wahleng. Phi kren ïa kaba dei ruh kim sngap, kren ïa kaba lait ruh kim sngap. Imat U Blei U la bitar ïa kane ka pateng bynriew, imat U la thew ïa ka ban pynjot noh katkum ki dak ki shin kiba paw mynta.
Ngi sngew sheptieng ba ha kine ki por ki ban sa wan, nga shu mutdur lada U Blei U pyni ïa la ka bor, ki kshaid Nohkalikai – kshaid Dainthlen bad Sunapani kan pynmih ka jingsma kaba shyrkhei.
Jingpynkut : “Wat ïalehkai bad ki jingshisha.”
