Star Fruit(Averrhoa carambola) in Meghalaya : Hidden Potential of a Local Fruit

Aquiny B.T Mawthoh Bio : Ka kyrteng jong nga ka dei I Aquiny B.T Mawthoh bad nga leh ïa ka Ph.D ha ka sobbjek Entomology. U soh pyrshong uba ha ka kyrteng phareng ngi khot...

Aquiny B.T Mawthoh

Bio : Ka kyrteng jong nga ka dei I Aquiny B.T Mawthoh bad nga leh ïa ka Ph.D ha ka sobbjek Entomology.

U soh pyrshong uba ha ka kyrteng phareng ngi khot ïa u da u star fruit bad Averrhoa carambola ha ka kyrteng saïan u long uwei na ki jait soh ba ngi lah ban shem ha kiba bun ki ri  bad u jyllei bha ruh  ha ka jylla jong ngi ,bad ngi lah ban shem  ïa u ha ki ïew ki hat bapher bapher. ïa une u soh la thung ha bun ki jaka ha ka jylla jongngi, tangba u kham long bha ha ki jaka ba kham syaid. Bun ki briew ki bam ïa u namar ym tang ba u bang hynrei u don ruh ka bor ban tei ïa ka met jong ngi bad kumjuh ruh u don ka bor dawai. U dieng jong une soh u don ka jingjrong kumba 3-5m eiei bad u soh  jong u, u don ka jingjrong kumba 5-15cm lane 2-6 inch .U soh u long rong jyrngam stem haba dang im bad u kylla sha ka rong stem ba shai haba lah ih bha. Don ha ki jaka ba ngi lah ban ioh ïa u ha baroh ki saw aiom. ïa une u soh don ki briew kiba shu bam im, don kiba bam da kaba shu khleh ïa u bad ka mluh bad u sohmynken dung, bad don ruh kiba pynkylla ïa u sa ka um soh wine, ne jam, ne aachar lane salad. Don kiba pyndonkam ruh ïa une u soh, haba sait tiar namar u don ka bor ban pynkhuid ïa ki sarang.

Katkum ki jingwad bniah halor ka jingdon jong ki khemikal hapoh jong ki sla, u soh bad ki thied dieng jong une u dieng soh, la shem ba u buh bha ki saponins, flavonoids, alkaloids, tannins, bad pyrogallic steroids. Kiwei kiwei de ki khemikal kum ka phenols, anthocyanin, anthocyanidin, chalcones and aurones, leucoanthocyanidins,catechins, bad triterpenoids la shem ha u soh jong u.Ka concentration(jingdon) jong ki nutrients hapoh jong u ki shong ha ka stage jong u /ka jingih jong u. Ka jingdon jong ka acid hapoh jong u ka nang duna katba u nang ih, hynrei ka calcium ka nang bun katba u nang ih. Une u soh u dei u ba buh eh ha ki vitamins and ki mi-nerals bad u bun ruh de ha ki antioxidant kum ka don ? ?- carotene bad gallic acid. U riewspah bha ruh ha ka magnesium, iron, zinc, manganese, potassium, bad phosphorous. U don bun ruh ki fibres bad low calories ki ban ïarap ban ïada ïa ki blood sugar. 

Ha ka jylla jong ngi, ïa u sla jong une u soh  ki ju pyndonkam haba mih khniang ka met ka phad (skin disorder), haba kum ot, lane haba pang khie shit. ïa ka um jong u soh, ki ju pyndonkam kum ka dawai haba pang jyrhoh, pang ki tygkro (sore throat), pang suh jyndong bad don ruh kiba pyndonkam haba pang khie shit. ïa u thied, don kiba pyndonkam ïa u haba pang khie shit lane kito kiba pang ki joint. ïa u syntiew jong kine ki soh, don kiba pyndonkam ïa u  haba khie shit lane haba ioh pang malaria.

Watla u bun ha ka jaka jong ngi pynban une u soh u dang hap ha ki thup underutilized fruit lane u soh bym pyndonkam than wat lada u bun ki jingmyntoi ba ngi lah ban ioh na u. Ki jingduna ha ki jingbatai lane ki awareness program, ki jingduna ruh ha kaba ki briew kim da  thung ïa u ban pynmih shabar ka jylla ( commercialization)  ka pynlong ruh  uba un duna kiba pyndonkam ïa u. Ka jingduna ban thied ïa une u soh ruh ka dei ba u pyut kloi (short shelf life) bad u neh tang kumba 2-5 sngi hadien ba lah kheit ïa u. Da kaba ithuh bad pyndonkam ïa kine ki jait soh, ngi lah ban pyndonkam ïa u haba duna bam duna dih (food security),ban sumar bad ruh ban  pynneh ïa ka jingtip tynrai, bad kyrshan ïa ka jingïoh jingïarap ba neh slem (sustainable livelihoods) ha ka thaiñ.