D.H. Kharkongor
Hana kata kawei ka seng, kaba sngewtynnad ban kam ïalade ba ka dei ka sengbhalang, ka dawa na ka Sorkar MDA -2 ba kane ka Sorkar kan pynurlong noh ïa ka Petroleum Depot hangtei ha Umiam, kata, hangto hapoh ka jaka ba ka Indian Oil ka kynshew kyrpang mynnor ïa ka umphiang. Hana katei ka jingdawa ka jong ki ka long kum ka dak jingpynkynmaw kaba kat kum ka dorkhas kaba ka la phah sha ka Sorkar jylla, naduh u snem 2015. Hana kum ka jylla ngi lah donkam ba ngin don beit noh da kaba kum kata ka jaka kynshew umphniang kaba kyrpang khnang ba ngi kum u paidbah ngin lait na ka jingïaishah shim kabu, kaba khah khah, ha kata ka North East Petroleum Mazdoor Union (NEPMU). Hana tang pher wiak ka NEPMU ka lah shu byrngem beit noh ba kan sangeh shisien don ïa kane ka jingpynpoi umphniang ka jong ka sha kane ka jylla Meghalaya ka jong ngi. Ka jingbyrngem kaba da pynkulmar jingmut jingpyrkhat hi thlim ïa ki paidbah ki jong ngi.
Ka jingkylli kaba mih ka long da kano ka rukom yn pynpoi ïa kata ka umphiangnangta na ka thymmei ka jong ka tad haduh hangta hapoh kata ka jaka kynshew umphiang kaba kyrpang ne ka ‘Petroleum Depot’ jong ka Indian Oil, kaba hangtei ha Umiam. Ka mih ruh de ka jingkylli haduh katno eh katei ka jaka kan lah ban kynshew ïa kata ka Umphniang. Hato yn dang ïaipynpoi ïa kata ka umphniang ha katei ka Petroleum Depot, kaba ha Umiam, da ki ‘oil tankers’ ne ki ‘truck kit umphniang’ bad ruh lyngba katei hi ka National Highway kaba pynïasnoh ïa ka Shillong bad ïa ka Jorabad ? Kam don jingmut ei ei ruh em lada ïa kata ka umphniang yn dang hap hi ban pynpoi haduh katei ka jaka kynshew umphniang da ki ‘Oil Tankers’ ne ki ‘truck kit umphniang’. Kam don jingmut wei ba ka NEPMU kan dang ioh ïa ka kabu ba kan kyntait ban pynpoi ïa ka umphniang haduh katei ka jaka. Kaba katno tam lada katei ka juh hi ka seng lem bad kiwei kiwei de ki seng kiba kum ma ka kin ïai pynthut kin ïaipyndik pat de da har rukom ïa kita ki ‘Oil Tankers’ ki ban wan ban phylliew ïa ka umphniang ha katei ka Petroleum Depot, kaba hangei ha Umiam.
Kaba tieng ioh ba ki kin poi syndon kat ba kin pynthut bad kin pynsalia hi ruh ïa ki nongpeit bad ki nongpynïaid ne ia ka ‘management’ jong katei hi ka ‘Petroleum Depot’, kat haduh ba ka Indian Oil ruh kam banse ban khang dam biang noh sa shisien ïa katei ka ‘Petroleum Depot’ jong ka. ñiuma lada yn pynpoi beit thik, ïa kata ka umphniang, haduh katei ka jaka da u ‘oil pipe line’ ne da kum kane ka rukom ba pynpoi ïa ka um-bam um-dih kaba naduh na ka den Um Mawphlang tad haduh ha ki ‘top kynshew um kiba kyrpang’ kiba don hangne ha Sor Shillong. Ym artatien ba kata ka rukom pat de ruh kan ïa kynduh mawsiang ha ka liang ka jingioh ïa ka jaka ban pynïaid ïa uta u ‘oil pipe line’.
Hana la mih pyrthei pat sa kata ka All Khasi Meghalaya Tourist Association (AKMT), kaba leit ban dawa na kane ka Sorkar MDA -2, ka jong ngi, ba kan thaw kyrpang noh da ka ‘policy’ ka ban khanglad ïa ki kali ‘Tourist’ kiba nabar jylla ba kin wan rung kamai sahuh hangne hapoh ka jylla ka jong ngi, kata ba kin rung syndon tiap bad la ki nongrkai pyrthei tad haduh ki jaka rkai pyrthei kiba don hangne hapoh ka jylla Meghalaya ka jong ngi. Hana kane ka jingioh lad ka jong ki kali ‘Tourist’ kiba na shabar jylla, khamtam eh kiba na Assam, ba kin rung sahuh tiap tad haduh kita ki jaka rkai pyrthei ki jong ngi, kum ka Shnong pdeng, ka Sohra bad kumta ter ter, ka khanglad noh pat de ïa ka kamai ka kajih ka jong ki trai jylla kiba dei ki trai bad ki nongñiah ïa ki kali ‘Tourist’.
Hana ki kali ‘Tourist’ kiba nabar jylla ki dei ban sangeh beit noh bad pynhiarbeit noh ïa ki nongrkai pyrthei tang hangtei hapoh ka ‘Inter State Bus Terminal’ (ISBT) khang ba ki trai jylla kin iohlad ban kamai kajih da kaba kin shimti pat ma ki ïa kita ki nongrkai pyrthei ha kaba ïalam ïa ki sha ki jaka rkai pyrthei kiba hapoh ka jylla. Hana ka jingwan poi da ki phew tylli ki ‘Tourist Bus’ kiba na Assam ka pynkhap-ngiah ïa ka ïaid ka ïeng. ñiuma, tangba ka dei pat ka jingshisha ba kawei ka ‘Tourist Bus’ kaba shu pdeng ruh ka ia ryngkat bad kumba 5 tylli ki kali ‘Tourist’ kiba rit, kata ha ka liang jong ka jingbunbriew bad ha ka liang ka jingbam jaka.
Te kumno lada ka Assam ruh kan thaw kyrpang bad pyntreikam lem ruh da kum kata ka juh ka ‘Policy’ ?Lada kumta te kumno keiñ lada kat ki kali ‘Tourist’ jong ka jylla Meghalaya, kiba nangne na Shillong bad kiba thmu ban rung sha Assam, lyngba ka Jorabad junction, kin hap ban sangeh noh tang hapoh Khanapara na kaba ki nongleit nongwan kin hap ban kiew bad bteng pat ia ka jingiaid lynti ka jong ki thik tang da ki kali ‘Tourist’ jong ka Assam ? Kum ka nuksa ba tang ban leit kiew Rel na ka kadrel kaba tang ha Maligoan/Guwhati ne leit kiew liengsuiñ na ka GBI Airport kaba ha Borjhar ruh ngin hap ban hiar noh tang ha Khanapara na kaba ngin hap ban kiew bujli pat de da ka kali ‘Tourist’ jong ka jylla Assam? Kaba katno tam ïa ki nong rkai pyrthei kiba kwah ban leit shaduh sha ‘Kaziranga National Park’, shaduh sha ‘Manas National Park’, shaduh sha Nambor Wildlife Sancturary’ ne wat tang ha ‘Chandubi Lake’ ne tnoit tang ha ‘Deepor Bheel Bird Sanctuary’ ne tang ha ‘Assam State Zoo cum Botanical Garden’, Guwahati ? Hato sngewsuk, sngewshngain bad sngewtynnad ban hap leit hap wan bad uba ngi ïapher hi baklbak ka lariti bad ym eh tang ha ka ktien ka thylliej?
Kumno lada ka Assam ruh, kaba dei ka jylla iaid lyngba ne ka ‘transit state’ kaba kum ka jylla Meghalaya ka jong ngi, kan pyntreikam ïa ka ILP ? Kumno lada tang ba ngin shu leit khwai dohkha tnoit tang sha ka thaiñ Sonapur bad ka thaiñ Morigoan pynban ngin hap ban da ‘apply’ shwa da ka ILP, kata ruh tang na ka bynta shi sngi tnoit ? Kumno lada wat ki trai pung dohkha ruh kin nym shah khwai dohkha lada ngin don shwa ïa ka ILP ? Ym poi pynbah sha kaba eh, ïangi hi baroh, ynda haba la tular than eh kiba khlem jied bad khlem pynkupbor da u paidbah ba kin ïa tuklar. Kiba la ïa kaei kaei ruh kiba beit beit da kaba ‘DAWA’ bad ym kaba kyrpad.