Raphael Warjri
Ka don sa kawei pat ka rukom kheiñ kyrdan ha ka saiñ hima ne saiñ pyrthei kaba ki nam da ki kher ki mer ki ba dei thik ha ka kam ba la bynshet ïa kano kano ka kam ban korbar ha ka synshar hima bad ka saiñ pyrthei.Lah ban jer ha ka ktien phareng ïa ki kher ki mer kum kita ki ‘Official’ kata ka mut kiba dei thik tang ha kaba korbar kam ha ka Dorbar Hima lane ha ka sorkar jylla kum ha kane ka juk mynta. Kine ki kher ki mer ki long hapoh ka kyrdan jong kito ki longsan mansan baroh ba jied da ka dorbar kur, dorbar raij bad dorbar hima kynthup naduh ki syiem, lyngdoh, basan, bakhraw, sohblei, pator, matabor, wadar ter ter. Lehse lah ban pynïaryngkat ïa ki kher ki mer kum ïa ki rangbahshnong, ki sandi ne kino kino ki longsan mansan shnong, lehse kum u khliehduh ne khlieh rangbah bad saiñpynïar u ba ha ka jingïaid jong ka juk la marmlien ban pyndonkam da ka ktien phareng ‘President’ bad ‘Secretary’. Lada puson sani ïa kane ka ktien Saiñpyniar kaba la sngewthuh ba ka mut ‘Secretary’ ha ka ktien phareng, lah ban pynkut nia ba ka ktien Khasi Saiñpynïar ka kham kynsai ban ïa ka ktien phareng Secretary. Hynrei ka ktien Khliehduh ne Khlieh Rangbah lah ban kam ba ka ïa ryng-kat kyrdan bad ka ktien phareng President’.
Ka jingkylli mynta ka long ba ha ka imlang sahlang Khasi, baroh baroh ki kham lmun ban pyndonkam da ka ktien phareng President bad Secretary ha ka jaka ban pyndonkam da la ka ktien tynrai kaba kham khia thew kum ïa ki Khliehduh, Khlieh Rangbah bad Saiñpyniar. Kumjuh ruh ïa kiwei kiwei ki kyrdan ki kher ki mer kum u Shongknor ïa uba ha ka ktien phareng la jer ‘Chairman’; nangta ka ktien Khajenshi kaba dei ïa uba kynshew ïa u synñiang jong kano kano ka seng ne kynhun ha ka imlang sahlang, ba ha ka ktien phareng la jer ‘Treasurer’; kumjuh kan long ïa ki symbud khlieh rangbah ne symbud saiñpyniar ba ïa ryngkat bad ka ktien phareng, Vice President ne Assistant Secretary. Kawei kaba kham sngewtynnat ba ïa ka ktien phareng ba ju pyndonkam barabor ha ki sengbhalang ïa ka kyrdan ‘General Secretary’ la pynkylla ktien sha ka Khasi kum ki Saiñpynïar Lumlang.Hangne ha ka ktien Khasi ka kit ar jingmut bad ka kham ïar ban ïa ka kyntien phareng General kaba mut kyllum. Ha ka ktien Khasi lah ban batai ba ka mut kyllum lang bad ka mut ruh ban lum lang ïa ki para dkhot ha ka kynhun ne ka seng.
Kawei ka bynta ka ba isaitmet ba wat ha ki shlem treikam jong ka sorkar ruh ki dang pyndonkam da ki ktien ba pynkoh ki phareng, ha ba don da ki ktien Khasi tynrai kiba kynsai bad kiba kham kit jingmut. Ka kyntien Syiemship, Lyngdohship ym dei ka ktien Khasi haba la don lypa da ka ktien tynrai paka Hima, hynrei haduh mynta mynne la pyndonkam da ka ktien Syiemship ba pynkoh ki phareng, lada dei ha ka kren ka khana ha ki dorbar longsan mansan lane wat ha ki jynthoh ha ki dulir ruh. Nangta ka ktien tynrai paka ïa ki paidbynriew Maram bad ïa ka Hima Maram, la pynneh da ka ktien Maharam ka ba la thawnang da ki phareng bad ka la ïaineh ha ka thoh ka tar ha ki dulir bad ha ka kren ka khana ha ki dorbar. Ha ba la tip pylleiñ ba ka dei Maram bad ym dei Maharam ruh balei pat ba ki briew ki dang pyndonkam da ka ktien kaba ym dei. Nangta ha thaiñ Shella ki don ki longsan mansan shnong ba ju khot da ka ktien tynrai paka kum ki Wadar, hynrei la pynkoh ki phareng da ka ktien Wahadadar bad kata ka kitien ka la ïaineh ha ka kren ka khana ha shnong ha thaw ne ha ki dorbar, kumjuh ruh ha ka thohkot thohsla, ne wat ha ki dulir ruh. Kaei ka daw ba ki paidbynriew Khasi kim kyndit bynriew ban pynneh ïa la ka tynrai lajong bad khluh ban tynneng ïa kaba bakla ba ai pateng ki phareng.
Kane ka jinglong jingman ka dang slem ban kylla ha Ri Khasi namar ba ki briew kim pat sngewthuh ban sarong ïa la ka kyrteng tynrai lajong lada dei ïa ki briew, ki tiar ki tar, ki mar ki mata, ki shnong ki thaw ne kano kano ka snap tynrai ha ka imlang sahlang. Ka jingkylla ka ba shynna bha ha kane ka juk dei ka jingtreikam jubor jong ka seng Khasi Students’ Union ha kaba ïadei bad ka kyrteng jong ka shnong Sohra. Lada ym dei ba pyrkhing ka KSU ban leh jubor ïa kane ka kam ban pynneh ïa ka kyrteng tynrai, ka dang jynjar ban ïeh ha ki paidbah ba kin sngew trai na ka bynta ban pynneh ïa ka kyrteng tynrai. Jar la katta dang shem hi ba ki briew kim pat lah ban lait na kata ka shoh bieit ïa ka kyrteng ba khot ki nongwei. Ha kawei ka jaka shang suwari ha Sohra dang don hi ka jynthoh Cherrapunjee da ki dak ba kham rit hapoh jong ki dak heh ba thoh Sohra.
Nalor kata ki don ki nongwei kiba jer Seven Sister’s Falls ïa ka kshaid Nohsngithiang haduh mynta mynne, ba wat ki trai shnong ruh ki dang ïai pynbud kumta. Kane baroh ka dei na kata ka jinglong ban marmlien ban tynneng naduh ki spah snem ba mynshwa kaba la hiar raibi haduh kine ki sngi. Ki don ki bynta ba dei ban pyrkhing bad ki don ki bynta ba dei ban jynsur, lehse kum ïa ka jingkiengjri ha Nongriat ba la bna kylleng da ka Double Decker Living Rootbridge namar kane ka dei kaba pynkylla thik ïa ka jingmut jong ka jingkiengjri ba arkyrdan. Hynrei ka ktien Cherrapunjee bad Seven Sisters Falls, ki khlem don jingïasnoh bad ka jingmut tynrai jong ka jaka.