Suk ban ioh shitom pat ban siew dep

D H Kharkongor Nga ngeit ïa mynta ka lah kutnoh shwa. Nga mut ïa ka jinglong jong kane ka suiñbneng. Ka suiñbneng kaba khyllah shisha shisha, kaba ym ithuh ithaw, kabala neh mynta la kumba...

D H Kharkongor

Nga ngeit ïa mynta ka lah kutnoh shwa. Nga mut ïa ka jinglong jong kane ka suiñbneng. Ka suiñbneng kaba khyllah shisha shisha, kaba ym ithuh ithaw, kabala neh mynta la kumba shitaiew lynter. Kaba shiphang la imat kumba kan rang kan rkhiang katba kyndit kyndit pat de shu hap pynban da u slap. U slap uba la nang imat kumba un neh syndon baroh shi-sngi lane baroh shimied, phewse u neh pat de tang shipor. Kumta kyndit kyndit u slap u hap, tang shu mar ia dep sei bad dep thad ïa ki jain. Hynrei tang shu mar ïa dep banlum banlang biang noh ïa kiba uta uslap pat ruh u lah da rang noh kdar. Ki don pat de ki khep kiba tang namar u slap shipor uba kyndit kyndit ba ki jhieh biang knep ki jain kiba lah khreh ban rkhiang. Ka jingkhriat wei haba hap u slap katba ka jingpynngad pat de ynda haba ka suiñbneng ka dumlyoh. Ka jingshitkyrang lem bad ka jinglhop pat de ynda haba ka sngi ka khlaiñbor bad ba ka suiñbneng pat ruh ka shai hikdar. Ngi da mad shisha ïa kita kiei kiei, wat tang ha ka shisngi, katban pynshisha ïa kata ka jingong ba ngi don haduh ‘Saw Aiom’ ha ka shisngi.Te to ngi la iehnoh shadien wat ïa u Ïaïong wei ba ngi la rung mynta kumne sa sha u Jymmang, uba kita ki A’chik ki ong u ‘Kilge’.

Wat ïa une u Jymmang pat ruh, ha kaba ïadei bad ka jinglong jong ka suiñbneng, ngin nym lah ban batai lypa un long uba kumno. La katta ngin ïa kyrmen tang ïa kiei kiei kiba bha, kata, ha kaba ïadei kyrpang bad ka jingling jingman ka jong ka suiñ-bneng lem bad ka jinglong ka jingman ka jong ka ioh ka kot. Ngin ïa khmih lynti bad ngin ïa kyrmen ruh de ba katai ka phang ‘West Asia’ kan ioh biang noh ïa ka shongsuk shongsain. La katta ïa u soh jong ka ‘Operation Fury’ lane ïa u soh jong kane ka jingïaleh, kaba hangtai ha ‘West Asia’ te wat mangi ruh ngin sa nang mad. U soh u ban jew shisha slew khamtam eh ïa u paid-knup paid-trap.

Nga lah dep ong ba ka Sorkar India kan nym lah ban kyrda slem da ka ‘subsidy’ lane da ka ‘subsidization’. Kumta ngam artatien ba nangne sha khmat ka Sorkar India ka jong ngi kan sa hap ban kyntiew biang lem noh wat ïa ka dor jong ka ‘Domestic LPG Cylinder’. Ïa kumne mynta ka dang kyntiew shwa tang ïaka dor jong ka ‘Commercial LPG Cylinder’. Kan nym banse ban dang ïaikyntiewlang ruh, tiak-pa-tiak, wat ïa ka dor jong ka umphñiang kali, kata, naduh ïa ka dor jong ka ‘Petrol’ tad haduh ïa ka dor jong ka ‘High Speed Diesel’. Kane kansa lam sha ka jingkiewdor ka kit ka bah (Transportation), kata, naduh ka kit ka bah kaba da ki kali kit mar kit mata haduh ka kit ka bah kaba da ka rel (railway). Kane kan dei kawei na ki daw ba yn sa nangkiew ka dor ka jong baroh ki mar ki mata bad ym eh tang ka dor ka jong kita ki ‘Fast Moving Consumer Goods’ lane ki mar kiba kham stet ha ka liang ka ïadie ka ïathied. Kansa hap ban nangïai kyntiewlang ruh de wat ïa ka dor ka jong umphñiang jong ki liengsuiñ lane ka ‘Aviation Turbine Fuel’, ka ban sa ktahjur ruh de ïa baroh ki jait liengsuiñ. Kumta ynsa kiew ruh de wat ka dor jong ka leit ka wan.

Kumta ka jingkiewdor kaba haduh ki marbam mardih, kynthup ïaki mar rep kiba kham kongsan. Kawei de ka daw jong ka jingkiew ka dor ka jong ki mar rep, kiba dei ki mar bam, kan dei ka jingkyrduh ïa ka ‘dawaisboh lane ka ‘Fertilizer’. Ka jingkyrduh kaba na ka daw jong kane ka jinghiar arsut jong ka jinglah ban ioh ym tang ïa ka ‘Crude Oil’ hynrei wat haduh ïa ka ‘Liqueified Natural Gas’ (LNG). Kane kaei kaei kan ktahjur bha naduh ïa ki nongrep haduh ïa u paid uba donkam ïa ka bam, kaba katno tam ïa u paidknup paidtrap.

Ñiuma katai ka jingïakynnad kaba hangtai ha ‘West Asia’ kalah ban kutnoh shi-bit shen tangba ka jinghiran lane ka jinghiar ha ka liang ka ioh ka kot, kaba na ka daw ka jong ka, kan neh da ki bun bunsnem. Ka jinghiran kala hap lypa bad kansa ktahjur bha ïa u kupshiliang-semshiliang lane ïa u paidknup-paidtrap. Ka jinghiran kan nym laitwei haba ka ïaikiew, khah shi khah, ka dor ka mur jong ki mar ki mata khamtam eh ki mar bam. Kansa ktahjur bha wei haba kabai byllasngi (daily wages) lane ka dor bai bylla kam ju lah ban kiew ryngkat ryngkat bad ka jingkiew ka dor jong ki mar ki mata. Kaba kano tam ïa kiba ka jingioh bylla kam thikna lane ki bym don jingthikna ha ka lad kamai kajih. ïa kum kita ba ka thok ka thak, ka tuh ka thiem bad kiwei kiwei de ki kam be-aiñ kin sa nang jur wei haba pynshoi pynshad ka thngan bad ka jinghiran. Namar ka jinghiran ba ym duh u ban sangop ha ka shim ram shim shah ne ha ka buh bynda byndop. Kane kan sa nang pynshisha ba ngi la dep rung ha ka i ïa kaba ka kham eh ban siewdep noh ïa ka ram (Loan/Credit)ban ïa kaba ioh ïa ka.ïa kum kita ba ym lah shisha khlem da sngewsynnei.