Raphael Warjri
Nangta lada phaidien ïa kaba naduh mynnor ba ym lah shuh ban kam ka dei ïa u Lum Ka Meikha ba la shah knieh ha ki dkhar nadong shadong ban jer kylla da ka Kamakha ba ki briew lajong ruh kim poi pyrkhat shuh ba dei ka jaka bad ka snap Khasi. Ki nuksa ba tyngkreiñ ki dang sah syllai ha kylleng jong u pud u sam ba don mynta khlem da kheiñ ïa kiba tyrbeh hapdeng sor Shillong ruh, kum ka Paltan Bazar, Lama Villa, Sunny Hill, Jhalupara, Bijni, Bivar Road, Arbuthnot, Lachaumiere, Motinagar, Mahadevkhola ter ter. Haba khmih sha khappud, byllai ki mih ki shnong Maheshkhola, Muktapur, Tamabil, Ratacherra, Ishamati, Khanapara, Jorabat, ter ter, kiba haduh mynta ym pat kylla. Ka Ishamati ha ka jingshisha ka dei Shamati, ka kyrteng jong ka kynthei Khasi kaba leit buhai shnong nyngkong, hynrei namar ba ki dkhar kim nang kynnoh ka kylla Ishamati ba la kam kum ka kyrteng nongwei. La kumno kumno hap ban pyrto ïa kito ki shnong Nongmynsong ba la pynneh na ka ba ju sin da ka Lalchand Basti, ka Lumdiengjri ba ju sin Garikhana, dang shen ka Mawbah ba ju sin Barapathar, Thembasuk ba ju sin Happy Valley ter ter. Kumba la sdang ka Khasi Students’ Union ïa ka Sohra ban pynduh noh ïa ka kyrteng sin Cherrapunjee, la dei ban kieh kiwei kiwei ki kynhun ha la ki thaiñ bapher bapher ban pynkylla noh sha ki ktien tynrai ïa manla kawei pa kawei ka shnong. Lada ym kyndit bynriew noh kloi lano kan sa poi ka khep ba yn sa jyllei ki dkhar ban wan shong shnong bad ha kaba khatduh yn sa kam ei syndon kumba la jia ïa kiwei kiwei ha kylleng u pud u sam ka Ri Khasi.
Ka shnong Sohra lane lah ban ong ka Hima Sohra ka dei kaba la bna nam naduh mynnor ïa ka jinglong kynsai jong ka ha kiba bun ki liang bad kaba kongsan eh dei ka ktien kaba la kylla ka ktien pdeng ïa ka jaitbynriew Khasi baroh kawei. Na ka shnong Sohra la mih ki khlur bad ki riewtbit ba kynsai ha kiba bun ki liang khamtam ha ka thohkot thohsla bad jingtip ïa la ki riti dustur tynrai, kynthup ïa ki khanatang bad puriskam ba kynrei ha kylleng ka thaiñ. Ym tang katta, uwei u karikor (engineer) ba tbit tam ha ki spah snem ba la leit, Bah Konjro Kharngapkynta u dei uba la palat liam ka jingtbit ha la ka kam ba wat ka sorkar phareng ha kata ka por ka la shañiah ha u ïa kiba bun ki kam ba jwat ban trei da kiwei kiwei ki karikor dkhar ne phareng. Nalor kata ki don byllai kiwei kiwei ki riewtbit ha la ki kam lait noh na ka thohkot thohsla kiba ym lah shuh ban jer na ka daw ba ki la ioh lad ban pyntbit da ka jingwan nyngkong ki phareng ban pynlong ïa ka Sohra kum ka nongbah. Kaei kaba thmu ban kdew hangne ka long ba ka ka roi ka par ha manla ki liang dei ba la bat lakam da ki nongsynshar donbor ka sorkar Bilat.Kane ka rukom ka phalang ruh ha ka imlang sahlang haduh mynta mynne. Ki kynrem lyndan, ki kher ki mer jong ka sorkar Bilat ki kloi ban rah skong ïa ki briew kiba kohnguh ïa ka jingpynïaid jongki lane ïa kito kiba shah rem ha ka jingleh thombor da ki atiar ka sorkar Bilat.
Kawei na kita ki atiar kaba la trei borbah ha ka imlang sahlang Khasi ka dei ka balang Khristan. Ym lah ban len ba kyrhai ki kam babha ba la ioh ban mad ki briew na ka sorkar Bilat ha kita ki por, hynrei ka wan ryngkat bad ka nong ba na lyndet ba ki briew kim lah ban peiphang. Hadien ba ki phareng ki la sin la rngop ïa ki rukom tynrai Khasi, khamtam ïa ka niam tynrai, ki da biah phongrai ruh ba ka dei kaei kaei kaba sniew na ka bynta ka longbriew manbriew. Hangta keiñ ba ki paidbah Khasi ha kito ki por ki la shoh tyndep kat kaba batai stad ki phareng. Ynda la kylla ka jingngeit sha ka balang Khristan, la pynkohnguh ba ym dei shuh ban dang pynneh ïa kiei kiei kiba rim jong ka tynrai Khasi. Kaba shynna eh kum kata ka rukom ka dei kaba khajoh ïa ka jingnang jingstad ha ki shlem pule da kaba hikai ban pyrto ïa kiei kiei ba ki phareng ki wanrah thymmai bad ban lyndet na na kiei kiei kiba dei ka tynrai jong ki riti dustur. Toi ym lah ban len ba ka jingnang jingstad ka dei shisha ka synñiang kaba khraw ïa ka imlang sahlang kaba lah ruh ban kyntiew ïa ka kyrdan na ka bynta ban ioh trei ïa ki kam ryngkat ka bainong kaba khraw. Ha kajuh ka por ki don ki jingthmu ban pyndam noh ïa ka tynrai Khasi bad ban pyntian jubor da kaei kaba wanrah na shiliang duriaw.
Lehse bun ki briew kiba ym poi pyrkhat ïa kita ki jingkylla borbah na kaba synshar donbor ki phareng kiba shem kum kiba bha suda, hynrei kiba la kyrtoh lyndet pat ynda la bun snem. Ki jingthmu kiba rieh ba ki phareng ha kita ki por ki la pyntian jubor ha ki paidbah Khasi haduh ba ki la shohbieit bad kloi ban klet ïa la ka thymmei, ki dei lyngba ka balang Khristan, ka lad sumar sukher da ki dawai mynta bad kaba pyrshang wat ban kylla ïa ki riti dustur tynrai. Ki don byllai ki sabut ban pynshisha lada ñiewtang kawei-pa-kawei katkum ban jurip artat ïa kita ki kam buhrieh kiba yn long pynban kiba kham myntoi ïa ki phareng palat ban ïa ki paidbynriew Khasi.
