Visakhapatnam::
Ki la don palat 16,000 tylli ki skul ha Andhra Pradesh kiba treikam tang da uwei u nonghikai, katkum ka jingtip bathymmai jong ka Unified District Information System for Education Plus (UDISE+) 2025-26 kaba la wanrah ha Parliament.
Ïa kine ki jingkheiñ la sam da ka tnad pule puthi jong ka sorkar pdeng ha Rajya Sabha ha ka sngi Balang haba jubab ïa ka jingkylli ba la wanrah da u MP u Randeep Singh Surjewala halor ki kam nonghikai ba lait bad ki skul ba don tang uwei u nonghikai ha kylleng ka ri.
Katkum ka jingkheiñ, ka Andhra Pradesh ka don 16,357 tylli ki skul ba don tang uwei u nonghikai ha baroh ki jingpynïaid hapoh u snem 2025-26.
Ka Ministry ka la pynbiang ruh ïa ka jingdon ki nonghikai kiba don mynta ha ka kyrdan ha ki skul sorkar ha kylleng ki kyrdan bapher bapher ha ka jylla.
Ka Andhra Pradesh ka don 74,616 ngut ki nonghikai ha ka kyrdan primary, 7,254 ha ka kyrdan Upper Primary, 87,545 ha ka kyrdan Secondary bad 31,710 ha ka kyrdan Higher Secondary.
Hynrei ka sorkar pdeng kam shym la ai ïa ki jingtip katkum ka jylla halor ka jingkhlaiñ ba la mynjur jong ki nonghikai ne ki kam ba lait, da kaba ong ba ka pule puthi ka dei ka sobjek kaba don ha ka Concurrent List bad ba ka jingpynrung kam, ka jingpynkynriah kam bad ka jinglong jingman jong ka jingshakri jong ki nonghikai ka dei ka jingkitkhlieh jong ki sorkar jylla bad ki bor synshar jong ka Union Territory.
Ka Ministry ka la ong ba ki kam ba lait ki mih namar ka jingshongthait, ka jingiehnohkam, ka jingthaw ïa ki kam thymmai, ka jingpynbeit ryntih ïa ka jingpynrung kam nonghikai bad ka jingkylla ha ka jingpynrung kyrteng ïa ki samla pule.
Ka la bynrap ba ka sorkar pdeng ka ju ai jingmut man ka por ïa ki jylla bad ki Union Territory ban pyndap ïa ki kam hikai kiba lait lyngba ki lad thung kam kiba shai, kiba pynshong nongrim ha ka jinglah bad ka ju bishar bniah ïa ka jingïaid shaphrang jong ka jingpynrung kam lyngba ki jingïalang bad ki jingai jingmut.
Ka sorkar pdeng ka la ong ruh ba ka ai jingïarap pisa ïa ki jylla hapoh ka prokram Samagra Shiksha ban ïarap ban pynneh pynsah ïa ka jingkheiñ ïa ka pupil-teacher ratio (PTR) ba la buh katkum ka Right of Children to Free and Compulsory Education (RTE) Act, 2009.
Haba ïadei bad ka Policy Pule Puthi jong ka Ri (NEP), 2020, ka Ministry ka la kdew ba ka polisi ka ai jingmut ban pynneh ïa ka jingïapher hapdeng ki khynnah skul bad ki nonghikai kaba duna ïa ka 30:1 haman la ki skul bad hapoh 25:1 ha ki skul kiba shakri ïa ka bynta kaba heh jong ki khynnah kiba duna ha ka imlang sahlang.
Katkum ka UDISE+ 2025-26, ka jingkheiñ hapdeng ki khynnah skul bad ki nonghikai ha ka ri baroh kawei ka long 19:1 ha ka kyrdan ba rit, 17:1 ha ka kyrdan ba shalor, 15:1 ha ka kyrdan ba shalor bad 23:1 ha ka kyrdan ba shalor, baroh hapoh ki kyndon ba la thmu hapoh ka NEP.
Ka Ministry ka la pynpaw ruh ïa ka prokram National Initiative for School Heads’ and Teachers’ Holistic Advancement (NISHTHA), ha kaba la ai jinghikai ïa ki nonghikai lyngba ka rynsan DIKSHA ha ki bynta kum ka jingnang jingstad bad jingkheiñ jingdiah basdang, ka jinghikai ïa ki khynnah rit, ka jingstad saïan ha ka pule puthi bad ka jinghikai ha ki kyrdan ba shalor.
