Shuwa Ban Shim Liang, To Tip Shuwa Ïa Ka Jingshisha

Bah Augusten Blah Ka Shillong ka donkam ïa ka jingshisha, ka jingsngewthuh bad ka jingïalam kaba don ka jing-kitkhlieh, ym ïa kawei pat ka jingïaleh hapdeng ki kynhun bad ki jingmut. Ka Shillong mynta ka...

Bah Augusten Blah

Ka Shillong ka donkam ïa ka jingshisha, ka jingsngewthuh bad ka jingïalam kaba don ka jing-kitkhlieh, ym ïa kawei pat ka jingïaleh hapdeng ki kynhun bad ki jingmut. Ka Shillong mynta ka don ha ka por kaba pynkhuslai ïa kiba bun. Ki seng bad ki kynhun bapher bapher ki la mih sha ki surok ban pynpaw ïa ki hok, ki jingeh bad ki jingdawa jong ki. Ha kawei pat ka liang, ki paidbah bad ki kynhun bapher bapher ki la mih shakhmat ban ïada ïa la ki briew bad ïa la ki jingmyntoi. Ki jingsngew ki la kham jur, bad ki jingmut politik ki nang ïapher. Ha ki social media ruh, ki jingkynnoh, ki jingïapyrshah, ki video bad ki jingïathuhkhana bapher bapher ki la nang pur sted. Hynrei ha kane ka por, ka jingkylli kaba kongsan tam kaba ngi dei ban kylli ïalade ka long: Hato ngi tip shisha ïa ka jingshisha baroh ? Shuwa ba ngin kynnoh ïa kano kano ka seng, ka kynhun, ka party politik ne ïa kano kano ka liang, ngi dei ban sngewthuh shuwa: Kaei kaba la jia ? Balei ka la jia ? Mynno ka sdang ? Kaei kaba pynmih ïa kane ka jinglong ? Kiei ki jingdawa kiba la mih nyngkong ? Hato ki jingdawa ki long kiba hok ? Hato la pynpoi ïa ki jingeh sha ka Sorkar lyngba ki lad kiba dei ? Kaei ka jubab kaba la ai ? Shano ka jingïakren ka poi ? Uei uba la palat pud ? Uei uba la pynjulor ïa ka jingdon jingem paidbah? Uei uba la thombor ïa ki briew bym don bynta ? Kine ki dei ki jingkylli kiba ngi dei ban jubab lada ngi kwah shisha ïa ka hok. Ki hok ki long kiba kongsan, hynrei ka jingkitkhlieh ruh ka long kaba kongsan. Uwei pa uwei u nongshong shnong u don ka hok ban pynpaw ïa ki jingeh bad jingkynad jong u. Ha ka synshar paidbah, ngi dei ban ailad ïa ki briew ban ïakhih paidbah, ban pynpaw ïa ki jingmut, ban dawa ïa ki jingkylla bad ban kylli ïa ka Sorkar.Hynrei ka hok ban ïakhih paidbah kam dei ka hok ban pyntieng ïa kiwei. Ka hok ban ïada ïa la ka jong ka kynhun kam dei ka daw ban thombor ïa kawei pat. Ka hok ban ïapher jingmut kam dei ka daw ban pyndonkam bor. Ka jingkitkhlieh ban pynneh ïa ka jingsuk ruh kam dei ban shong tang ha ki paidbah. Ka dei ka jing-kitkhlieh jong ki nongïalam politik, ki seng bad kynhun kiba ïakhih, ki nongïalam shnong, ka imlang sahlang bad ka Sorkar. Ka aiñ ka dei ban long kajuh ïa baroh. Lada u paidbah u leh bor, ka aiñ ka dei ban treikam. Lada u dkhot jong kano kano ka seng u leh bor, ka aiñ ka dei ban treikam. Lada u nongtrei politik u leh bor, ka aiñ ka dei ban treikam. Lada u ophisar u pyndonkam bakla ïa ka bor, ka aiñ ka dei ban treikam. Ka hok kam dei ban shong halor ka jinglong jong u briew ne ka kynhun kaba u don. Ha kajuh ka por, to ngin ym kynnoh ïa ki seng bad ki kynhun khlem da tip shuwa ïa ki jingshisha. Ha ka histori jong ka Meghalaya, ki seng bad ki kynhun paidbah ki la don bynta ban pynpaw ïa bun ki mat kiba kongsan, kum ki hok jong ki trai shnong, ka kam ka jam, ka khyndew, ka jingïada ïa ka mariang bad kiwei kiwei ki jingeh jong ka imlang sahlang. Kata ka bynta jong ki kam dei ban shu kyntait. Hynrei ka seng kaba don burom ne kaba don ka jingïoh jingkyrshan paidbah ruh kam dei ban lait na ka jingkitkhlieh. Ka daw kaba hok kam mut ba baroh ki rukom treikam ki long kiba hok.Ngi lah ban kyrshan ïa ki jingdawa kiba shisha, hynrei ngi dei ban pynrem ïa ka jingïapyndonkam bor. Ngi lah ban ïada ïa ki hok jong ki trai shnong, hynrei ngi dei ruh ban ïada ïa ki briew bym don bynta. Ngi lah ban dawa ïa ki aiñ kiba kham khlaiñ, hynrei ngi dei ban pynthikna ba ki aiñ ki treikam katkum ka Riti Synshar. Ngi lah ban kylli ïa ka Sorkar, hynrei ngim dei ban pynjulor ïa ka jingdon jingem paidbah.Ngi lah ban ïada ïa la ka jong ka jinglong bad ka jingithuh jong ngi khlem da pynmih ïa ka jingshun ïa kiwei. Kata ka dei ka jinglong jong ka synshar paidbah kaba don ka jingkitkhlieh. Wat ïada ïa la ki jong khlem da kylli ïa ka jingshisha.Haba ka jingïakynad ka nang jur, ka ju long kaba suk ïa ki briew ban ïeng bad ïada ïa “la ki jong” khlem da kylli shuwa hato kaei kaba la leh ka long kaba hok ne em. Kata ruh ka long kaba ma. Ka jingieit ïa la ka jong ka kynhun ka long kaba ju mih na ka jinglong briew. Hynrei ka hok kam dei ban shong halor ka jaitbynriew, ka kynhun ne ka jingïadei. Lada uwei na ka kynhun jong ngi u bakla, ngi dei ban don ka jingshlur ban ong ba u bakla. Lada u briew na kawei pat ka kynhun u shah kynnoh bakla, ngi dei ban don ka jingshlur ban ïada ïa u. Kata kam dei ka jingdie noh ïa la ka jong ka kynhun. Kata ka dei ka jinglong hok.Ka jingieit bad ka jingkitkhlieh ïa ka Meghalaya ka dei ban kham khraw ban ïa ka jingïaineh bad kano kano ka liang politik kaba tang shipor. Ngi dei ban wad shuwa shano kane ka jingjia ka la sdang. Ka jinglong mynta kam dei ban peit tang ïa kaei kaba la jia ha kawei ka sngi. Ka lah ban don ka jingïathuhkhana kaba kham jylliew sha lyndet jong kane ka jingïakhih. Lah ban don ki jingeh kiba la lum lang da ki snem. Lah ban don ki jingkular kiba ym pat shym la pyntreikam. Lah ban don ki jingbakla ha ka rukom synshar. Lah ban don ki jingïapher jingmut politik. Lah ban don ruh ki jingsheptieng kiba shisha hapdeng ki bynta bapher bapher jong ka imlang sahlang. Baroh kine ki dei ban shah bishar bniah. Ka Sorkar kam dei ban kylli tang, “Uei uba pynmih ïa ka jingkulmar?” Ka dei ruh ban kylli, “Balei ki briew ki sngewdonkam ban mih sha surok naduh kaba sdang?” Ha kajuh ka por, kito kiba ïalam ïa ki jingïakhih paidbah ki dei ban kylli ïa lade, “Hato ki rukom treikam jong ngi ki pynkhlaiñ ïa ka daw jong ngi, ne ki pynjot ïa ka jingshaniah bad ka jingsngewlem paidbah kaba ngi kwah ?” Kine ki jingkylli ki dawa ïa ka jingshlur na baroh arliang. Ka jingïapher jingmut politik kam dei ban pynïakhlad ïa ki briew. Ka politik kam dei ban pynïakhlad ïa ki briew kiba hap ban ïa im lang. Ki jingïapher jingmut politik ki lah ban pynmih ïa ki jingïapher kiba jylliew. Hynrei ki election ki ïaid noh. Ki jingïalap election ki kut. Ki Sorkar ki kylla. Ki nongïalam ki wan bad ki leit. Ki party politik ki kiew bad ki hiar. Hynrei ki para shnong jong ngi ki dang sah.Ki khun jong ngi ki dang san lang. Ki ïew, ki skul, ki jaka trei bad ki balang jong ngi ki dang sah. U briew uba ïeng pyrshah ïa ngi ha ka liang politik mynta, u lah ban long hi u briew uba ïarap ïa ngi lashai. Kumta, ka jingïapher jingmut politik kam dei ban shah ïa ka ban pynjot ïa ka jingïadei hapdeng ki briew.Ngi dei ban nang ban pynïapher hapdeng u briew bad ka jingmut politik jong u. Ngi dei ban sngap shuwa ban bishar. Ngi dei ban wad ïa kaei kaba lah ban pynïatylli ïa ngi. Bad kaba kongsan tam, ngi dei ban kynmaw ba ka Meghalaya ka kham khraw ban ïa kano kano ka party politik, seng, kynhun ne uwei u nongïalam. Ka Shillong kam lah ban shah ïa kawei pat ka jingïaleh. Ka Shillong kam lah ban shahsa ïa kawei pat ka jingïaid lynti jong ka jingïabitar.Ki dur bad ki khubor kiba mih na ki jingïakulmar kiba dang shen ki dei ban pynkhuslai ïa uwei pa uwei u nongshong shnong uba don ka jingkitkhlieh. Haba ki kali ki shah pynjulor, ka jingdon jingem paidbah ka shah pynjot, ki briew bym don bynta ki shah mynsaw, ne ki paidbah ki sdang sheptieng ban ïaid lyngba la ka jong ka nongbah, ki jingmih ki ktah ym tang ïa kawei ka sngi. Ki ktah ïa ki kam khaii.Ki ktah ïa ki nongtrei. Ki ktah ïa ki khynnah pule. Ki ktah ïa ki nongpang. Ki ktah ïa ki longïing.Ki ktah ïa ka tourism. Ki ktah ïa ka burom jong ka Meghalaya. Bad ha kaba kut, ki ktah ïa ki briew hi kiba ngi kam ba ngi ïada ïa ki hok jong ki. Kane ka dei ka daw ba ngi donkam ïa ka jingïalam, ym ka jingïalam kaba shu kren jam tam, hynrei ka jingïalam kaba tip lano ban kren, lano ban sngap bad lano ban kynran dien shuwa ban poi sha ka pud kaba ma. Sha ki paidbah : Wat ailad ïa ki social media ban bishar ha ka jaka jong phi. To ngin long kiba husiar bha ïa ki khubor kiba ngi ïoh lyngba ki social media. Ngi im ha ka por ha kaba ka video kaba tang khyndiat second ka lah ban kylla long ka “jingshisha” ha khmat jong ki paidbah, watla ym pat tip ïa ka jingïathuhkhana baroh. Ka dur ka lah ban shah shim noh na ka bynta kaba ka ju don. Ka video kaba rim ka lah ban shah pyni kum ka jingjia kaba thymmai. Ka khubor lamler ka lah ban kylla long “ka jingshisha” tang hapoh khyndiat minit. Bad ynda ka jingbitar ka la synshar, ka jingshisha ka lah ban jah noh. Kumta, shuwa ban forward, share ne pynrem, to ngin kylli : Hato la pynthikna ïa kane? Uei uba ring ïa ka video ? Lano bad shano la ring ïa ka ? Kaei kaba la jia shuwa bad hadien kata ka khyllipmat ? Hato ka bor kaba laitluid ka la pynthikna ïa ka ? Ngi don ka jingkitkhlieh ban leh ïa kane na ka bynta ka imlang sahlang jong ngi. Sha ka Sorkar : Ai ïa ki paidbah ïa ki jingshisha. Ka Sorkar ruh ka don ka jingkitkhlieh. Ka jingsngap jar ka pynmih ïa ka jingmut bad jingpyrkhat. Ka jingtip kaba duna ka pynmih ïa ki khubor kiba lamler. Ka jingpynslem ban ai jingtip ka pynmih ïa ka jingartatien. Ki paidbah ki dei ban ïoh ïa ka jingïathuh kaba shai: Kaei kaba la jia ? Kaei kaba ki jingtohkit ki la lap ? Kaei ka sienjam kaba la shim? Bad kaei kaba dang shim ban khanglad ïa kane ka jinglong ban nang jur ? Lada don ki jingbakla, pdiang ïa ki. Lada ki ophisar ki la leh bakla, tohkit ïa ki. Lada ki nongïakhih ki la pynkheiñ aiñ, pynshitom ïa ki katkum ka aiñ. Lada ki briew bym don bynta ki la shah thombor, ïada ïa ki. Lada don ki jingeh kiba shisha, pynbeit ïa ki. Ka jingpynshai ïa ki paidbah kam dei ka jingjem. Ka jing-kitkhlieh kam dei ka jingpyndem. Sha ki seng bad ki kynhun : Ïada ïa ka burom jong ka daw jong phi. Ka movement ne ka jingïakhih paidbah ka shah bishar ym tang da kaei kaba ka dawa, hynrei ruh da ka rukom kaba ka leh. Lada ka daw ka long kaba hok, to ai ïa ki jingshisha kin kren. Lada ki jingdawa ki long kiba hok, to ai ïa ka bor jong ka jingïakhih paidbah ban pynkhlaiñ ïa ki. Lada ka Sorkar ka la leh bakla, pynpaw ïa kata ka jingbakla da ki sakhi bad ki jingshisha. Hynrei wat ailad ïa ki katto katne ngut ban pynkylla ïa ka movement kaba don ka daw kaba hok sha ka jingïapyndonkam bor. Namar ynda ka jingïapyndonkam bor ka rung ha ka jingïathuhkhana, ka mat kaba la sdang ka lah ban jah noh hapdeng ka jingpynjulor. Ka jingïakhih kaba khlaiñ tam kam dei kaba don ka sur kaba jam tam. Ka dei kaba lah ban ïaineh ha ka jingïaishah bad ka jingïateh nongrim wat haba ki jingsngew ki la kham jur tam. Sha ki nongïalam politik: Kane ka dei ka por ban pyni ïa ka jingïalam kaba don ka jingstad. Kane kam dei ka por ban khein ïa ka jingmyntoi politik. Kam dei ka por ban kylli, “Ka liang aiu kan myntoi ïa nga ?” Ka dei ka por ban kylli, “Kaei kaba lah ban ïada ïa ka lawei jong ka Meghalaya ?” Ki nongïalam politik ki don ka jingkitkhlieh kaba kyrpang namar ki ktien jong ki ki don ka bor. Ka ktien kaba khlem pyrkhat ka lah ban pynmih ïa ka jingbitar. Ka ktien kaba don ka jingkitkhlieh ka lah ban pynjem ïa ka jinglong. Ka jingïakren politik ka lah ban pynïakhlad. Hynrei ka jingïalam kaba don ka jingstad ka lah ban pynïatylli. Ki paidbah jong ngi ki donkam ïa kata ka jingïalam kaba pynïatylli. Ngi dei ban jied ïa ka Meghalaya halor ka jingmyntoi politik kaba tang shipor. Ngim lah ban ailad ïa kawei ka jingjia ban kylla long ka jingmynsaw kaba neh junom hapdeng ki kynhun. Ngim lah ban ailad ïa ki jingïapher jingmut politik ban kylla long ka jingïashun hapdeng ki paidbah. Ngim lah ban ailad ïa ki jingdawa kiba hok ban kylla long ka daw ban pyndonkam bor. Bad ngim lah ban ailad ïa ka jingsheptieng ban shim jaka ïa ki jingshisha. To ngin tohkit.To ngin sngap.To ngin kylli. To ngin bat ïa ka Sorkar ha ka jingkitkhlieh. To ngin bat ïa ki seng ha ka jingkitkhlieh. To ngin bat ïa ki nongïalam politik ha ka jingkitkhlieh. To ai ïa ka aiñ ban leh ïa ka bynta jong ka khlem jingsheptieng bad khlem jied liang. Hynrei to ngin bat ruh ïa lade ha ka jingkitkhlieh. Namar ka lawei jong ka Shillong kan ym shong tang hapoh ki ophis Sorkar, ki jaka treikam jong ka pulit, ki ophis politik ne ha ki surok. Ka lawei jong ka Shillong kan shong ruh ha ka rukom ba ngi, ki nongshong shnong, ngin jubab ïa kane ka por kaba eh. Ka khubor jong ngi ka long kaba shai. Tip shuwa ban bishar. Sngewthuh shuwa ban pynrem. Sngap shuwa ban kren. Kylli shuwa ban ngeit. Ieng na ka bynta ka hok, khlem da khein mano ba don bynta. Ïada ïa la ka jong ka kynhun khlem da shun ïa kiwei. Ïada ïa la ki hok khlem da pynkheiñ ïa ki hok jong kiwei.Bad haba ki jingïapher jingmut politik ki byrngem ban pynïakhlad ïa ngi, to ngin kynmaw: Ki Sorkar ki kylla. Ki election ki ïaid noh. Ki party politik ki wan bad ki leit. Hynrei ngi dang sah kum ki para shnong, ki para nongshong shnong bad ki para briew.Ka Shillong kam donkam ïa kawei pat ka jingïaleh hapdeng “ngi” bad “kiwei.” Ka Shillong ka donkam ïa ka jingshisha. Ka donkam ïa ka jingïalam kaba don ka jingkitkhlieh. Ka donkam ïa ka jingshlur khlem jingïashun. Ka donkam ïa ka hok khlem jingïapher. Ka donkam ïa ka jingïakhih khlem jingïapyndonkam bor. Ka donkam ïa ka Sorkar kaba don ka jingkitkhlieh bad kaba sngap ïa ka sur jong ki paidbah. Bad halor baroh, ka Shillong ka donkam ïa ki nongshong shnong kiba stad ban sngewthuh ba ka jingïatylli kam mut ba ngi dei ban ïahun lang ha baroh ki jingmut. Ka jingïatylli ka mut ba watla ngi ïapher jingmut, ngim dei ban pynjot ne pynïapher ïa iwei ïa iwei pat. Ha kane ka por kaba kongsan bha, to ngin ym kylli tang:”Phi don ha kano ka liang?” Hynrei to ngin kylli ïa ka jingkylli kaba kham kongsan: “Kaei ka jingshisha, bad kaei kaba dei ban leh na ka bynta ka Meghalaya?”