Shillong, Nailar 11
Ïa ka Ri Khasi la bna nam kum ka ri kaba dap da ka jingitynnad bad ka jingiphuh iphieng ha kylleng ka sawdong sawkun ka mariang. Ka jingkylli kaba mih pat ka long ba hato kane ka jingbna nam jong ka Ri Khasi ka long kaba shisha?
Wat la, ka sor Shillong ka dei ka nongbah jong ka jylla Meghalaya bad kaba la ju ïoh teng ïa ka nam kum ka Scotland of the East kaba don ïa ki jaka kiba itynnad kiba ïasyrïem kum ki jaka sha Ri Scotland, hynrei kane ka nam ka la long lehnohei noh namar haba phai sha kylleng ka nongbah Shillong la ïohi sa tang ka jingsatah ki jaboh jabaiñ suda ha ki lynti ki syngkieñ.
Kumba ngi tip baroh ka Motphran ka dei ka pliang ja jong kiba bum ki nongkamai kajih. Ka dei ruh ka jaka leit jaka wan jong baroh ki nongleit nongwan kiba ïaid lyngba katei ka jaka, hynrei ka long ruh pynban ka jaka bret jaboh kaba la wanrah ka jingsma kaba shyrkhei haduh katta katta. Ym tang katta ka la kylla long ruh kum ka ktem ban pynshlur ïa ki nongdih drok bad ki jingsniew kiba har rukom.
Ha kaba ïadei bad kane ka jingsma iwtung kaba la long kaba shyrkhei ha Motphran, na ka liang ka nonglum khubor U Nongsaiñ Hima ka la leit dalade ban khmih bad sngap ïa ka jingud jingnam jong ki briew kiba die jingdie hajan jong katei ka jaka bret ñiut bad kumjuh ruh na ki paidbah nongïaid nongïeng lyngba katei ka jaka ha kaba kitei ki paidbah ki la ïathuh ba katba dang mih ki sngi ka jingwan bret ñiut ha katei ka jaka ka la long kaba kham palat bad la jingsma ruh ka long kaba shyrkhei haduh katta katta hynrei kim banse ban shong la ka shong ban die jingdie tang ban ïoh bylla ban bsa haiing hasem.
Kitei ki paidbah ki la ïathuh ba hadien katei ka jaka bret ñiut ka la long kum ka ktem ïa ki nongdih drok bad ka la pynlong ïa kitei ki nongshong die jingdie ba kin syier ka mynsiem khamtam ha ka por mynmiet ban don ha katei ka jaka.
Ki la ong ba watla ki la ud la nam ïa kane ka jingsma ha katei ka jaka, hynrei na ka liang ka sorkar bad ki bor ba dei khmih ki la leh matlah. Kane ka jingujor ka la shu kut tang ha ka ktien ban weng ïa katei ka jaka bret ñiut kaba sma na katei ka jaka.
Wat la na ka liang ka sorkar bad ka Shillong Municipal Board (SMB) haduh mynta mynne ki ïai sngap mynthi ban kren eiei lane ban weng ïa katei ka jaka bret ñiut na Motphran, hynrei kitei ki nongshong die jingdie ki dang ïai thrang dik-dik ka mynsiem bad ïai khmih lynti ba kane ka jingkwah jong ki ban weng ïa katei ka jaka bret ñiut kaba sma iwtung na katei ka jaka kan urlong noh.
“Ngi ïashong tang para Khasi hangne ha Motphran bad kim don kiwei kiwei ki jaitbynriew bad ha ka jingshisha, ka sorkar ka la dei ban peit bha keiñ ïa kane ka jaka”, la ong kitei ki nongdie jingdie.
Shuh shuh kitei ki nongdie jingdie ki la ïathuh ba ha ki por kiba mynshwa, ka jingwan bret ñiut ka long tang ha ka por mynmiet. Ynda la dei ka por mynstep ki la ïoh ban shong biang ha katei ka jaka namar ki bor kiba dei khmih ki la wan ban tam bad pynkhuid ïa katei ka jaka. Naduh ba la wan ban buh syndon da kitei ki jaka bret ñiut ka la pynlong ka jingwit ba tang ba kin shong dukan ruh kim ïoh shuh.
“Ngim lah ban leh eiei namar ka sorkar kaba matlah bad kaba set kyllut ïa ki shkor, ngim banse ngi hap ban shong la ka shong ban die la ka die bad ngi hap ban shah la ka shah katba lah tang kumno ba ngin lah ban pyndap haïing hasem khamtam ha kum kane ka pyrthei kaba rem nadong shadong”, la ong kitei ki nongdie madan.
U dak jingkylli uba mih mynta u long, hato ki bor kiba dei khmih halor kane ka bynta ki don ïa ka jingkitkhlieh ban weng ïa kane ka jingjaboh na katei ka jaka ba kan long ka jingshngaiñ ïa ka koit ka khiah jong ki paidbah nongdie jingdie bad ki nongïaid nongïeng lane hato kane kan long tang kum kawei na ki mat ka ban sahteng kumba la ju long ha ki por bad ki sngi kiba la dep?
Hato mynta ïano ngin kynnoh bad ïano ngin kynthoh?
