Shillong, Nailar 11
Ka Meghalaya High Court ha ka Sngi Thohdieng ka la kyntait ban ai jamin lypa khnang ban lait shah kem ha ki pulit ïa ki lai ngut ki nongïalam ha ka jingshah thngan ha Tura bad kine ki kynthup ïa u ophisar MCS bad MPS barim, u Labenn Ch. Marak, u nongïalam ka Garo Hills State Movement Committee (GHSMC), u Balkarin Ch. Marak bad ka nongïalam ka ACHIK, ka Bernita R. Marak.
Kitei ki lai ngut ki la leit sha High Court ban pan ïa ka ‘Anticipatory Bail’ lane ka jamin ban lait shah kem hadien ka jingjia ha ka 24 tarik Naitung, 2023, ha kaba ka la mih ka jingkawang maw ïa ka shlem treikam u Myntri Rangbah, Conrad K Sangma, ha Tura katba u dang pynlong jingïakren bad ka ACHIK lem bad kiwei ki seng halor ka jingdawa ban pyntreikam ïa ka ‘Backlog Policy’ ha ka jingthung kam thung jam bad ban pynlong ïa ka Tura kum ka nongbah ka Meghalaya ha ka por tlang.
Ha kaba ïadei bad katei ka jingjia ha Tura, na ka liang u Inspector Bitching N. Marak, Circle Inspector (Sadar), West Garo Hills, u la ai da ka jingujor ha thanat Araimile (Case No. 16(07) 2023) hapoh ki kyndon 120B/121/121A/188/307/326/353/435/511/143/147/148/149/150/153/153A/155/158/34 IPC ryngkat ka kyndon 13 jong ka Unlawful Activities (Prevention) Act bad ka kyndon 6A/6B/8A/8B jong ka Meghalaya (Maintenance of Public Order) Act, bad kyndon 3/4 jong ka Prevention to Damage to Public Property Act.
Haba batai ïa ki jingjia hashwa jong katei ka jingïakynad, ha ka 5 tarik Naitung, 2023, u President ka ACHIK, u Thomas M. Marak, u la pan jingbit na u DC, West Garo Hills, ban pynlong ïa ka jingshah thngan kum ka jingïaleh ban pynbor ïa ka sorkar ban sngap ïa ki jingdawa jong ka ACHIK. Ha ka 10 tarik Naitung, 2023, na ka liang u DC u la ai jingbit ïa kane ka kynhun ba kan ïaid shakhmat bad kane ka jingshah thngan ryngkat bad ki kyndon.
Ha ka 24 tarik Naitung, 2023, ki nongïalam ka ACHIK bad kiwei pat ki kynhun ki la ïakynduh ïa u Myntri Rangbah, u Myntri ka tnat PHE, u DC bad kiwei ki heh sorkar. Hynrei katba ka jingïalang ka dang ïaid, ki la don ki briew kiba la don shabar jong ka kamra jingïalang, kiba la pyrta shla bad kawang maw. Ki la don kumba 18 ngut ki pulit, Home Guard bad CRPF kiba la mynsaw katba 20 tylli ki kali sorkar bad kali shimet ki la shah pynjulor lane shah thang. La ong ruh ba ki la don kumba 500 ngut ki paidbah kiba la ïalum ha kane ka sngi shabar jong ka jaka ba pynlong jingïalang. Ha kaba ïadei bad kane ka jingjia, la pynrung ïa ka jingujor ha thanat Araimile (Case No, 16(07) 2023).
Na ka liang u S. Deb, uba dei u muktiar jong kitei ki lai ngut, u la ong ba u Labenn, u Balkarin bad ka Bernita ki khlem don bynta eiei bad katei ka jingjia wat la ki don lang ha katei ka jaka ha ka 24 tarik Naitung. Ha ka jingshisha, u Labenn, uba dei u nongïalam ka ACHIK, u Balkarin, uba dei u Co-Chairman ka GHSMC bad ka Bernita, kaba long ka General Secretary ka ACHIK, ki la ïadonlang bad u Myntri Rangbah ha ka por ba la mih ka jingïakynad bad namarkata, ki khlem don bynta eiei bad kaei kaba la jia shabar.
Hynrei kitei ki lai ngut ki la ïoh jingtip na ki tyllong kiba thikna ba la kynnoh ïa ki ba ki dei ki nongïasylla bad namarkata, ki pulit ki la sdang ban thwet ïa ki na ka bynta ban ïoh kem. Namar ka jingpyrkhat ba ki lah ban shah kem, kitei ki lai ngut ki la pan noh da ka jamin na ka High Court.
Utei u muktiar u la kdew ruh ba nalor kiwei pat ki kyndon jong ka Indian Penal Code, ka jingkynthup ïa ka kyndon 13 jong ka Unlawful Activities (Prevention) Act, 1967, bad hadien ka jingkyrpad jong u pulit uba tohkit, ar sngi hadien ba la ai ïa katei ka mukotduma sha High Court, ban kynthup ïa ka kyndon 15(1)(b)/16 jong ka Unlawful Activities (Prevention) Act pyrshah ïa kitei ki lai ngut, ka long tang ban pynthut ïa kitei ki lai ngut bad ban khang ïa ka jinglong laitluid jong ki.
Ha kawei pat ka liang, na ka liang u Advocate-General, uba dei u muktiar jong ka sorkar, u la pynpaw ba kaei kaba la jia ha ka 24 tarik Naitung, 2023 ka long kaba be-aiñ, bad ka hap hapoh ka jingbatai jong ka kyndon 2(o) jong ka UAP Act. Ka jingpynshitom ïa kiba kum kine jait kam kan long katkum ka kyndon 13 jong kane kajuh ka aiñ.
Nalorkata, u la ong ba katei ka jingjia ka la buh jingma ïa ka jinglong shngaiñ jong ka jylla bad ka la long ruh ka jingjia ban wanrah ïa ka jingïap jong ki briew sorkar, bad namarkata, ka jingkynthup ïa ka kyndon 15(1)(b)/16 ka long kaba biang. U Advocate-General u la ong ba ym lah satia ban pdiang ïa ka jingkyrpad jong kitei ki lai ngut ban ai jamin ïa ki na ka daw ba ka kyndon 43D(4) jong ka UAP Act, 1967 ka khang lad.
Shuh shuh u muktiar jong ka sorkar u la kdew ba ha ka ‘Case Diary’, u pulit uba tohkit u la pynpaw ba kitei ki lai ngut ki la don lang ha katei ka jaka ha ka 24 tarik Naitung ha Mini Secretariat, bad ki la don ruh ki sakhi kiba la pynpaw ba ki la shah pynshit ha kitei ki lai ngut ban pynlong ïa ka jingïakhih ha kane ka jaka.
Na ka liang ka High Court ka la ong ba u pulit uba tohkit ïa katei ka jingjia u la pyrkhat ba kan biang lada pynrung sa da ki kyndon jong ka UAP Act, 1967 ha ka jingujor na ka daw ba ka jingïakynad, nalor ba ka la long kaba jur, bad ka jinglong soh pdung u Myntri Rangbah bad kiwei ki heh sorkar ha u paidbhur uba la shah pynshit ha kitei ki lai ngut bad kiwei pat kiba la ïadon bynta bad katei ka jingjia. Hynrei ka la kdew ruh ba ka jingtohkit halor katei ka jingjia ka dang ïaid.
Na ka ‘Case Diary’, ka High Court ka la ong ba ïa ka jingïadonkti jong kitei ki lai ngut ha katei ka jingjia la dep ban batai da ki katto katne ki sakhi. Hynrei na ka liang u pulit uba tohkit um pat lah ban lap janai ha kano ka rukom kitei ki lai ngut ki la donkti.
Na ka liang ka High Court ka la ong ba ïa mynta kam pat kwah ban tuklar bad ka jingtohkit khamtam ba katei ka jingjia ka la long kaba jur. Ka la ong ruh ba ka kyndon 43D(4) jong ka UAP Act, 1967, ka khang lad ïano-ïano ban ïoh jamin lypa bad namarkata, ka la kyntait ïa katei ka jingpan jamin jong kitei ki lai ngut khnang ba kin lait shah kem ha ki pulit.