Khang ka UK ban dih duma ïa kiba kha hadien u 2008

UK, Iaiong: Ka ri Bilat ka dang ïaid shakhmat bad kawei na ki polisi jong ka koit ka khiah paidbah kaba thrang tam haduh mynta – ka jingthmu ka ban khanglad ïa ki pateng ban...

UK, Iaiong:

Ka ri Bilat ka dang ïaid shakhmat bad kawei na ki polisi jong ka koit ka khiah paidbah kaba thrang tam haduh mynta – ka jingthmu ka ban khanglad ïa ki pateng ban wan ban thied sikret katkum ka aiñ. Hapoh katei ka ain ba la tyrwa, kino kino kiba kha ha ka 1 tarik u Nailar 2009 ne hadien jong ka, kin ym shah satia ban thied ia ki mar duma. Ha ka jaka ban khang ban dih duma shi miet, ka sorkar ka shim ia ka sienjam kaba suki suki da kaba pynkiew ia ka rta dih duma kaba la shah ha ka ain man la u snem, da kaba pynduh noh ia u sikret katba nang mih ki sngi.

Ka thong ka long ban thaw ia ka “pateng kaba khlem duma” bad ban pynduna shibun ia ki jingpang kiba iadei bad ka jingdih duma kum ka jingpang cancer, jingpang dohnud, bad ki jingpang sniehdoh.

Katkum ka jingwad bniah jong ka BBC, la ong ba ia kane ka ain ‘Tobacco & Vapes Bill’ mynta la mynjur da baroh ar tylli ki iing dorbar jong ka Parliament bad ka dang ap ia ka jingmynjur jong u syiem ban long ain. Ki heh sorkar ki la batai ia ka kum kawei na ki jingpynkylla kaba kongsan tam ha ka koit ka khiah ha ki phew snem, kaba thmu ban pynduna ia ka jinglut jingsep ha ka koit ka khiah kaba slem bad ban pynduna ia ka jingeh ha ka NHS.

Nalor ka jingkhang ia u duma, kane ka ain kan ai bor kham khlain ia ka sorkar ban pynbeit ia ki mar dih duma bad ki mar nicotine. Kane ka kynthup ia ka jingpyniaid ia ki jingbam, ka jingsong, bad kumno ban pyniaid iew ia kine ki mar, khamtam sha ki samla.

Kan don ruh ki kyndon kiba kham pyrkhing bha ha kaba la shah ban vaping. Yn khang ha ki kali ba kit khynnah, kumjuh ruh ha ki jaka ïalehkai, hajan ki skul, bad ha ki hospital. Hynrei yn dang shah ban dih duma shabar jong ki hospital ban kyrshan ia ki briew kiba pyrshang ban sangeh dih duma.

Kaba kongsan ka long ba ki kyndon kin ym treikam ha man la ki jaka.

Ki briew kin dang shah ban dih duma ne dih duma ha ki ïing ki sem jong ki, bad ki jingkhang kin ym ïaid sha kiba bun ki jaka ba shabar kum ki kper pub, ki rud duriaw, ne kiwei kiwei ki jaka ba plie.

U Secretary ka tnad ka koit ka khiah jong ka UK, u Wes Streeting, ula khot ia katei ka jingleh, kum ka “por ba sahnam ha ka histori”, ha kaba u ong ba ka jingbuh jingmut, ka long halor ka jingiada. “Ka jingïada ka kham bha ban ïa ka jingsumar, kane ka jingpynkylla kan pynim ïa ki jingim, kan pynduna ïa ka jingeh ha ka NHS, bad kan tei ïa ka ri Bilat kaba koit ba khiah,” u la bynrap.

Ka myntri ka koit ka khiah ka Baroness Merron ruh ka la kynthoh halor katei ka polisi bad ka la ong, “Ka dei, ha ka jingshisha, ka jingiarap kaba khraw tam ha ka koit ka khiah paidbah ha kawei ka pateng bad nga lah ban pynthikna ia baroh ki kynrad ba donburom ba kan pynim ia ki jingim.”

U Lord Naseby, u MP barim jong ka seng Conservative, u la ong ba ka ain halor u duma bad u duma “ka pynsngewsih ia kiba bun ki briew ha katei ka kam”, kynthup ia ki nongdie marbam.

“Kaei kaba ngi donkam shisha ka long ka jingsngewthuh kaba biang kumno ngi hikai ia ki briew ban nym shim ia ka jingdih duma,” u la ong.

U Lord Naseby, uba dei u MP barim jong ka seng Conservative, ula ong ba katei ka Bill, halor ka Tobacco and Vapes, kan pynsngewsih ia kiba bun kiba don ha katei ka kam, kynthup ia ki nongdie marbam. “Kaei kaba ngi donkam shisha ka long ka jingsngewthuh kaba biang kumno ngi hikai ia ki briew ban nym shim ia ka jingdih duma,” u la bynrap.

Ka Lady Merron ka la jubab, da kaba pynthikna ia u Lord Naseby ba ka sorkar ka la iatreilang bad ki nongdie marbam bad kan iai bteng ban leh kumta .Ka Sarah Sleet na ka Asthma + Lung UK ka la pdiang sngewbha ia kane ka ain, da kaba ong ba kan pynkylla ia ka koit ka khiah jong ka jaidbynriew.

“Mynta ba kane ka bill kaba thymmai ka la kut noh khatduh, ngi don ka lad ban iaid shakhmat ban iada ia ka koit ka khiah jong ki paidbah bad ban bat ia ka kam dih duma ha ka jingkitkhlieh,” ka la bynrap, da kaba kyntu ia ka sorkar ban ai jingkyrshan kaba jylliew ban sangeh dih duma.