Raphael Warjri
Ka ju long ka jingmlien ha ka jinglong briew ban kyrda ïa ka burom jong ka longïing longsem lajong ban lait na ka jahburom bad ka khlemraiñ hakhmat ka imlang sahlang. Kaba buhrieh na ka bynta ban ïada burom ïa ka longïing longsem kan lam sha kaba kan kyan suki suki ka jingsniew katba ka dang san bad ynda ka la mer ka kam bymman sha palat u pud ki kmie ki kpa ha la ïing kin ym lah shuh ban teh lakam, bad sah khlemraiñ shuh shuh ynda la paw pyrthei ba u khun ne ka khun jong kata ka longïing longsem ki la kylla long ki riew bymman ba kiwei kiwei ki parashnong parathaw kin peit poh bad kiar ban ïadei ha ka imlang sahlang.Kumta ka jingmlien kaba biang ka long ba yn pynpaw ha ki briew kiba lah ban shañiah bad ban wad jingïarap da kaba husiar haba jia kano kano ka kam bymman ha la ïing la sem. Haba kdew ba dei ban husiar kam mut ban buhrieh, hynrei ban long adkar bad kiar na kaba yn tip ki briew kiba shun bad kiba lah ban pharep lamler laiphewjait bad kynnoh kylla da ki ktien thok ktien shukor tang ban pynbudnam bad ïuhroit ha ba dang ioh kabu.Ym dei kaba suk ban leh kumta hynrei ka dei ban ïaid ryngkat ryngkat bad kaba puson ha la dohnud ha man la ka sien jam jong ka kam ba dei ban leh kum ha kata ka jingjia.Lehse ki briew kiba trei ïa kano kano ka kam ha kaba korbar ïa ka bha ka miat ha ka imlang sahlang kin ym lah ban pdiang ïa kaei ba ka jingshem shimet jong ki briew kiba shem jynjar, namar man la ki briew ki don la ka khep ba ki tyngkhuh ha la ka kupar. Kum ha kita ki khep ka jingduwai ka don la ka bhah ban tem ïa kaba sniew ban long jai jai bad ban ym bthei shabar na la rympei.
Kata ruh ka long ka buit apktem ban ym kun tang ha lade bad ha kajuh ka por ban ym thad rong than ha ka pyrthei. Kumba ka ju don ka jingong ‘sian kum u bseiñ jemnud kum ka paro ban shida than ka ban iap’. Ki la ju don byllai ki khep ba ka jinglong sngur mynsiem jong ki briew ka kylla long ba kin shah shet kylla ha ki nongshun bad teng teng ha la ki baieit bathoiñ ruh. Kumta dei ban long adkar bad puson ha ryngkat ki jingduwai kiba ym dei ba kin pynbiang ïa kaei kaei da ki kam phylla, hynrei ban ioh jingtngen ha la dohnud kum ha kita ki khep ba shem lanot. Bunsien ki briew haba wan jia kaei kaei kaba sniew ha la ka ïing ka sem ki kyndeh ban kum kieh ban leh ki kam kulmar haduh ba ka kyrtoh kylla sha lade bad ka lah ruh ban bthei haduh ba ym lah shuh ban maramot. Ha kaba kdew ïa kane ka phang ka phalang jingmut ïa ka jinglong jingman ha ka imlang sahlang mynta ïa kaba dei ban phikir ban ym kylla lieng kiei kiei baroh.Ka jingkhlad noh jong u Bah Ricky A J Syngkon (bam kwai ha dwar ki blei), Dkhot Dorbar Thawaiñ ka Ri India (Lok Sabha/Parliament of India) ka la wanrah ïa ka jylloi (vacuum- jylli loi) ha ka rynsan saiñpyrthei.Nalor ba ha Ri Khasi ym don kino kino ki kynrem lyndan, simpah simsong kiba don ka longrynñieng bad ka maiñ rangbah ban ïalam ïa ka jylla ha ka synshar khadar haduh ba la shah tan bikar ha ki Garo mynta la palat shiteng ryta. Lehse ki don ki rangbah Khasi kiba dap pura ka maiñ, baproh jabieng bad ba phngaiñ ka phangma na ka bynta ka lawei jong ka jait bynriew, hynrei ki long ki sawkuna ba ym lah ban lumlang ïa la ki para nongïalam ha kawei ka thup na ka bynta ban poi sha ka thong.
Sawphew na saw jingmut (36) ka bhah jong ki akhia ka Ri Khasi ym pat lah ban sei pyrthei ïa ki hula ha ka synshar khadar namar ba dang shah ringmraw ha ki laiphew na hynriew jingmut (24). Lehse u myllung Soso Tham un bynñiaw ïa ki kyntien ba la kyryiah na ka bynta ban batai shai ïa ka jinglong jingman jong ka jaitbynriew, hynrei yn leh kumno pat haba ym tang ba ki syntan, hynrei ki rhah jyndei ban taner sha ka lyngwiar kaba ym lan ban kot bor. Ka jaitbynriew kaba don ïa ka saiñpyrkhat kaba jylliew bad janai shaphang ka riti synshar paidbah, mynta la kynrei da ki mangkariang kiba ym duna ka longrynñieng kum kita ki ‘yiarmangkalai ki ban shop ïa ka jaitbynriew sha khyndai pateng ñiamra lada ka don shisha kum kata ka liewlong ba khlem kut trai ha kaba ym lah ban ngam mano mano ruh la ki riewblei ne ki ksuid ki khrei. Kaei ka tyllong jong kane ka raibi kaba la wan hiar ha ka jaitbynriew, manla ki paidbynriew Khasi ki dei ban puson sani khnang ban ioh ïa ka jubab kaba shai.
Ka long kaba donkam ban ïa tai shaphang ka jaitbynriew ha kane ka khep ban sngewthuh ïa ka kabu jong ka laiphewhynriew haba nujor bad ka arphewsaw ha Dorbar thawaiñ ba tang ki lun daitmaw kiba ym peiphang ïa kane ka bynta. Ki khun ba dang kha hynnin ruh ki sngewthuh ban kam ïa la ka hok katkum ka riti synshar lada ki ‘yiarmangkalai kim syrdoh jyrwat ban shngaiñ ïa lade lehse ba kin phngaiñ kum ki syllieh ha tynrai siej. Ym don sangot kiba lah ban pyrta shnong ban pynthikna ba ka sur u paidbah, sa shisien pat ba ka sur u paidbah kan phrung lyngba ki tyndong shkor jong kita ki ‘yiarmangkalai kiba jympa ha ka jyrsieh jong ka pap.
