Byrshem ïa ka Jingim Riewblei bad Riewniam

Raphael Warjri Ym tang katta, baroh ki balang Khristan ki la hikai ruh ban pdiang jingkynshew haduh ba ki paidbah Khasi ba shitrhem ïa ka balang Khristan ki pynnoh synñiang kylluid mynsiem manla ka taiew...

Raphael Warjri

Ym tang katta, baroh ki balang Khristan ki la hikai ruh ban pdiang jingkynshew haduh ba ki paidbah Khasi ba shitrhem ïa ka balang Khristan ki pynnoh synñiang kylluid mynsiem manla ka taiew ha ka sngi U Blei bad teng teng manla ka khep ba dawa ban pynmih pisa na ka bynta kane katai ha ki kam korbar jong ki balang, teng teng haduh ba la syngit na u saipan jong ki para bangeit, khamtam kiba duk ba raitoi. Kane ka rukom pynshoh tyndep ka la shoh mynsiem ïa ki katto katne ki parabangeit ba riewspah palat liam ba kin kloi ban aiti bad len lade shikatdei ki nongkynti na ka bynta ka balang. Ki don ki riewngeit Khristan kiba la aiti la ka nongkynti sha la ka balang da kaba pynsyrtok pat ïa la ki parakur parajait tang na ka daw ba kim treh ban pdiang ïa ka balang Khristan. Ym lah ban len ba don byllai ki rangbah Khasi bariewspah kiba dei ki riew ngeit Khristan kiba la aiti sngewbha shikatdei ka jaka puta sha ka balang, ban hun mynsiem ha ka jingngeit ban ioh jingpynim. Bunsien kine ki kam ki long ban ioh ka nam ka burom pyrthei hakhmat ki para bangeit ha ka balang bad ha ka imlang sahlang. Ki don byllai ki khep ba kaba ïajan bad ki parabangeit ka kham shitrhem ban ïa ka kaba ïajan shikur shijait ne shiïing shisem ruh. Ki don ki riewngeit Khristan kiba rhah ka nam ka burom na la ki parabangeit ban leh isynei ïa kino kino ki parabangeit kiba shitom ba jynjar, katba ha la ïing ki kmie ki kpa, ki kñi bad ki khun ki pyrsa ki dang im syrtok bad shem lanot. Kane kam dei ka mynsiem riewblei kaba ïar, hynrei ka mynsiem riewniam kaba khim bad khwan.

Jar la katta ym lah ruh ban len ba ka khubor babha shaphang ka jingim u Jisu Khrist ka la ngam ha ki katto katne ki riewshimet ki ba kloi ban aiti la ka jingdon jingem sha ka balang khlem da pynbna pyrthei, da ka mynsiem kaba sngur bad mut hok. Hynrei kum kata ruh ka long ba kita ki theh sei ban aiti la ka spah ka hajar sha ka balang, ki khlem phikir pat ïa la ki kur ne bahaïing bahasem ba duk ba raitoi. Ha ka juh ka rukom, lyngba ki shlem teilang jong ki balang Khristan ki la shakri hok ban noh synñiang ïa ka longbriew manbriew ha kiba bun ki liang jong ka sumar sukher, ka pule dangle, ka kamai kajih, ka kyntu kynpham ban im riewblei. Tangba lada long kumno kumno ruh kita ki kam babha ïa ka imlang sahlang ki la dkhat noh ïa u saibteng jong ka tipniam tipriti tynrai. Ha ka jingwan jong kawei pat ka balang Khristan kaba la pyrto ïa ki riti dustur tynrai Khasi, la sdang khie im biang ka thymmei jong ka snap Khasi nylla.Hynrei kumba long lem kiwei kiwei ki balang Khristan la don hi ka kyntu kynpham ban kyndiah noh na ki rukom niam tynrai Khasi, tang ba khlem khang pat ban kyntiew ïa ki riti dustur tynrai. Ka shad tynrai, ka put ka tem tynrai, ka rwai ka phawar tynrai, ka rong ka tamasa tynrai ka la khie rasong biang hadien da ki phew snem. Hadien kata kito ki balang Khristan kiba pyrkhing triang ïa kaba kyntiew ïa ki riti dustur tynrai ruh naduh nyngkong, ki la sdang ban jynsur mynsiem da kaba buddien kumba syriem ïa kata kaba la prat lynti da kawei pat ka balang Khristan. Ha kane ka juk mynta baroh ki nongsharai balang Khristan, lyngba ki shlem teilang bapher bapher ki la peitmat, kyndit bynriew bad sngewthuh ïa ka jingdonkam ban pynneh pynsah la ka tynrai bynriew banylla. La don lei lei ki riewniam kiba la pule pyntbit ruh ha ka stadtip stadmaïan ïa ka tynrai bynriew, ïa ki riti dustur tynrai bad lyngba ki shlem pule la hikai pyntbit ruh ïa ki samla ha ka juk mynta. Ki jingkylla ba radbah ki la urlong ha kata ka shaipyrthei (civilisation) haduh ba la jngut u saikhlad (division) hapdeng ki riewblei bad ki riewniam. Kane ka long ka kyrwoh jingkyrmen na ka bynta ka lawei jong ki pateng longdien ha ki snem ki ban dang wan.

Napdeng ki radbah kiba la pyndam noh ïa u saikhlad hapdeng kata ka dohnud riewblei bad riewniam lah ban pyrto ïa ki matti jong u Myllung Soso Tham, Rabong Sing Kharsuka, Dr Homiwel Lyngdoh, Rev H Elias Khariong, Rev T Rodborne, Mondon Bareh, Hamlet B Ngapkynta, Rev Sylvanus Sngi Lyngdoh, bad kiwei kiwei ki ba la thoh sani, la pynksan bad kyntiew ïa ki snap tynrai ki riti dustur Khasi. Ñiuma, dang don byllai kiwei kiwei ki riewkhraw kiba la noh synñiang ban kyntiew ïa la ki riti dustur tynrai Khasi haduh ba la sdang ban synrap biang ïa uta u saikhlad na ka mynnor sha ka mynta. Kawei na ki sanriti (tradition) kaba khlem pynïakhlad bad ïai syrdoh ïa u saibteng jong ki riti dustur tynrai naduh shwa ban wan tyllep ka balang Khristan ka dei ka riti ‘choh ñio’ jong ki War Lamin Nongbareh Nongtalang ha ka por thep mawbah kaba dang ïai im haduh mynta mynne. Ha ka juk ba ka riti thep mawbah ka la duhjait hapdeng ki riewngeit ka niam Khasi tynrai ha kylleng ka Ri Khasi, dei tang ka thaiñ War Lamin, Nongbareh, Nongtalang, Nongjri, Sohbar kiba dang ksoh triang ïa ka thymmei naduh mynnor kumba la ioh pateng na ki longshwa manshwa. Haduh mynta mynne, haba iap briew ka dang kyrsei ka niam iap ba pynkhuid ïa ka metïap da kaba thang bad kylla thang haduh ban da lko u sohpet, nangta ki sa khar shyieng ban thep ha mawshyieng bad khatduh ïawai ban thep ha u mawbah jong ka kur ka jait naduh tyllong ka ïawbei u suitñia