Raphael Warjri
Ka sabut ba shynna ïa kata kaba long salonsar ha shityllup ka pyrthei ka dei ka riam ka beit, ka kup ka sem. Ka ba phong soptipoh (shirt), phong patlun (pants) bad phong kud (coat) ka dei ka ba long kyllum ïa ki shynrang ha satlak pyrthei, lehse lait noh katto katne ki paidbynriew na Ri Bhutan, Ri Arab bad kiwei kiwei. Jar la katta kita kiba dang phong da ki riam tynrai makna ruh ki lah ban dei kiba paka, hynrei ym dei shuh kiba nylla kum mynnor. Ïa ki riam tynrai la suh la thaiñ da ki kor ka juk mynta, katkum ba ïaid shaphrang ka pyrthei. Haba khmih ïa ki kynthei pat dang kynrei kiba dang tip ban kup ban sem da la ki riam tynrai paka ha shityllup ka pyrthei bad dang don ruh katto katne ki jaka ba dang don ki jaiñkup jaiñsem banylla. Khlem da phngoh sha satlak pyrthei, hynrei lada jngoh tang ha la Ri Khasi lajong lah ban shem ba ha Ri Bhoi ki dang tip ban ri ñiangrusom ñiangryndia, nangta ban thir ksai na ka bynta ban thaiñjaiñ thaiñnep, ïa kiba dang kup dang sem ki kynthei da kita ki jaiñkup jaiñsem nylla kumba la ioh pateng na ki longshwa manshwa .
Dang ha kine ki phew snem ba la lah, ki Pnar na shnong Mynso ki dang tip ban thaiñ jaiñ-it khyllung, hynrei mynta ka la sdang duhjait. Watla ka thaiñjaiñ thaiñnep ka kynrei ha thaiñ Bhoi, hynrei kyrpang na ka bynta ka thaiñ jaiñ it khun ka la poi ban thnem ha shnong Mynso na ka daw ba ka jaiñ ba thaiñ ha Bhoi ka kham rew bad ka lah ban ktah ïa ka koit ka khiah ki khyllung, kumta la kynriah noh tang ïa kaba thaiñ jaiñ it sha shnong Mynso ba la tip pateng ïa ka rukom thaiñ ka long kaba kham khuid kham suba. Ym dei ba kaba rew ka thaiñ jaiñ ha Bhoi ka long kaba tngit ne ym shngaiñ, hynrei ka dei tang namar ba la kham phikir na ka bynta ki jaiñ khyllung. Ha ka jingshisha ka thaiñjaiñ thaiñnep ha thaiñ Bhoi ka dei kaba kham sani bad bunjait ka rukom ba ym don shawei shawei. Ha Bhoi ki don bunjait ki ksai rusom, ksai ryndia bad wat u kynphad ruh ba ki khot u tula, bad nalor kata ki kham tip bniah ïa ka rukom wieh rong na ka laha ki kynbat bad snep dieng laiphew jait ba kiwei kiwei ki jaka ym don ba lah ban tip bniah kat ha Bhoi.
Haduh mynta dang shem ba ki kynthei ha thaiñ Bhoi ki dang pyndonkam paidbah da ki jaiñ ba ki thaiñ hi ha la shnong ha la thaw, wat lada ki synrop lang bad ki jaiñ ba thaiñkor ka juk mynta. Ha ki lat ne ha ka rong ka taw ki kup hi da ki jaiñ tynrai kum ki jaiñ kordor bad shapoh pat ki lah ban synrop da ki jaiñ thaiñkor ba thied na ïew. Hynrei ki shynrang te ki la bud lang salonsar ban phong patlun sopti da ki jaiñ thaiñkor ba ioh na ïew na hat. Lait na ka thaiñ Bhoi, ha kiwei kiwei ki thaiñ ha kylleng ka Ri Khasi ki kynthei ki dang phong bad dang kup dang sem da ka riam tynrai wat lada dei da ki jaiñ thaiñkor ba ioh na ïew na hat. La ha ïing ha sem, ka jaiñkyrshah bad tapmohkhlieh ki dang long kyllum ïa baroh ki kynthei ban kup ban sem. Ha ki lat ne ki rong ki taw ki dang kup dang sem da ki jaiñsem dhara muka, la ka dei ha ki kam poikha poiman ne ki jingïaseng heh ne ki lympung bakhraw ha ka imlang sahlang la ha shnong ne sha sohshnong. Na ka liang ki shynrang kaba dang don ka snap tynrai ha ka kup ka sem dei tang ka spong bad ka kup ryndia, hynrei ka patlun soptipoh te ym lah lait shuh ban bud ïa ka juk mynta.
Ka jaiñsem bad jaiñkyrshah jong ki kynthei Khasi ka long kaba kyrpang haduh katta katta ba ym lah ban shem ha kiwei kiwei ki jaitbynriew ha ka thaiñ ne ha satlak pyrthei. Kumjuh ruh ka tapmohkhlieh dei tang ki Khasi kynthei bad shynrang ki ba don la ka rukom teh tapmohkhlieh, ba ym don ha kiwei kiwei pat ki paidbynriew ha ka thaiñ bad ñiar ban shem sha kylleng ka pyrthei. Kane ka tynrai ha ka kup ka sem dei ka snap tynrai Khasi kaba kyrpang ban pyni ha khmat ka pyrthei ba kin tip ïa kata ka snap tynrai bynriew jong ki paidbynriew Khasi. Nalor kiwei kiwei ki snap tynrai ba ym paw dur paw dar, kum ka ktien ba kren, ka akor longbriew manbriew, ka tipkur tipkha bad katto katne ki jnit ki jnat ban kdew ïa ka snap tynrai Khasi. Ha ka jingshisha ka niam tynrai ka dei kawei na kiba palat liam ban kdew ïa ka snap tynrai Khasi, namar ba ym dei kaba shah liang ne pynksan ha kano kano ka bynta jong ka jingim briew ha ka imlang sahlang. Haba kdew ïa ka niam tynrai ym dei ban thew ïa ka niam jong ka Seng Khasi namar ba ym don kata ka jinglong salonsar kaba kdup ïa ki paidbynriew shityllup ha satlak ka pyrthei, katkum kata ka nongrim jong ka saiñ pyrkhat Khasi ba la ai pateng ki longshwa manshwa. Ka rukom khmihthuh satlak pyrthei (worldview) jong ki Khasi ka kdup ïa ki paidbynriew ha shityllup ka pyrthei ha ba kdew ïa ki paidbynriew. Ha ka jingshisha ka kham ïar palat ïa kata, tangba ha kane ka khep yn ïa kren tang shaphang ki bynriew shwa. Lada kheiñ ïa ka longblei la dei ban kynthup ia baroh ki jynthaw naduh ki mrad ki mreng ki sim ki doh, ki puit ki khñiang, ki jynthung jyntep bad wat ïa ki mynsiem riewblei ba shongneh ha dwar ki blei.
