Raphael Warjri
Kaba lyngngoh pat ba ka VPP ka tynjuh ïa la ka bor jong ka seng lajong da ka ba pyrshang thew bor na rynsan jong ka jied kyrtong sha Dorbar Thawaiñ Dalariti bad ka la jop don burom ban ioh synshar syndon tang da la ki dkhot lajong kiba jop. Ka sorkar jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi (KHADC) ka dei ban ïada ïa la ki riti dustur tynrai, hynrei ym shym la jia kumta ha ka lyngwiar synshar jong ka seng VPP. Mar ïa kiew khet u Bah Shemborlang Rynjah kum u khliehduh ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi, la mih ki kynrum kynram haduh ba ym lah shan ban kyrda tat haduh ba la poi sha u pud ban hiar shuki na ka daw shimet. Hynrei sha ki riew pyrkhat kata ka la phalang da kumwei ba don ka bor ba buhrieh ka ba tehlakam ïa man la ki dkhot nongmihkhmat ka seng VPP. Kata ka la paw tyngkreiñ ha ki jinglong jingman ki ba la buddien ter shi ter hapdeng ba dang synshar ka seng VPP ha ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi.
Ha kaba nyngkong la weng kam teng (suspend) ïa u Saiñpyniar ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi namar ba la soi ïa ka dulir smai (affidavit) ha ka aiñ na ka bynta ka mokotduma ba thap ban mushlia ïa ki aiñ tynrai ba la pynlong aiñ pura ha ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi. Kaba mih na kata ka long ba u riewsaidaiñ rangbah ban ïasaid na ka bynta ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi u la weng noh ïa lade na ka kam. Ka la jia kumta namar ba khlem kynjoh ktien ne pan jingkubur na ka Lyngwiar Synshar jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi. Tang hadien katto katne la weng noh ïa kata ka dulirsmai bad la pynrung kam biang ïa u Saiñ pynïar ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi. Kane ka kam ka la sahteng bad ka la synjor na ka bynta ban ïasaid ha ka Ïingshari Kliarduh ka jylla Meghalaya (Meghalaya High Court), hynrei jar la katta ka kam ka dang ïaid shaphrang namar ba ki don ki kynhun ki ba pynïasnoh ban pyrshah ïa ka mokotduma ba pyrshah riti tynrai.
Nangta pat la mih sa ka ba kyntait ban ai sanat ïa u Bah Marremdor Syiem kum u syiem rangbah ba pura ka Hima Sohra. Hangta ruh la mih byllai ki jyrwit jyrwat ba ym lah ban law sohkyrdot bad la ïa kawang ktieh markylliang ki arliang mamla hapdeng ka seng VPP bad ka Dorbar Hima Sohra. Ka ba ïa pynksan markylliang ka mih na ka daw ba iakhing ki aiñpura ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi bad ki aiñ tynrai katkum ka riti thung syiem ha Hima Sohra. La shah kynnoh ba ka Dorbar Hima Sohra ka la kyrkieh ban thung syiem ia u Bah Marremdor Syiem nalor ba la pharep bikar ba u la klop ïa ka khyndew hima ban lilam sha kiwei. Hynrei na ka liang ka Dorbar Hima Sohra la kdew shai ba la thung syiem katkum ka riti tynrai ba dei ban shimti da u syiem rangbah ba pura na ka bynta ban thang ïa u syiem ba dang shu khlad, u Pa’yiem Freeman Sing Syiem. Hangta la mih shuh shuh sa ki rangbah ki ba pynksan ïa ka rukom jied syiem katkum ka aiñ jong ka Dorbar Thawaiñ Dalatiti, khlem da suitñiew ïa la ka riti tynrai kaba la don naduh shwa ban mih kata ka iktiar jong ka Khyrnit Bahynriew ka Riti Synshar Ka Ri India. Katba lah ban sngewthuh ba mar ïa khlad u Pa’yiem Freeman Sing Syiem, ka Dorbar Hima ka la pyntip mar mar sha ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi bad la pynshai ruh ïa ka jingshisha ba donkam ban kyntiew khet noh ia u syiem khynnah kum u syiem rangbah ba pura na ka bynta ban pynkhuid ïa ka met jong u syiem rangbah ba la khlad.
Khlem da pyntud, ka iktiar jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti ruh ka la pdiang ïa kata da ka jubab ka ba sngur, hynrei ka la kylla jngut pat hadien ynda la suba ba don ba mushlia da kita ki bor ba buhrieh na ka shlem jong ka seng VPP. Jar la katta ka riti ban pynkhuid ïa ka met kaba sah jong u Syiem Freeman Sing Syiem ka la ïaid ryntih katkum ka riti bad la sakhi ruh da uwei na ki dkhot jong ka Dorbar Thawaiñ Dalariti, u Bah Powell Sohkhlet uba la kren shitrhem ïa la ka riti tynrai ha ka Hima Sohra. Nalor kata la pyndep ïa ka riti ban pynskhem ïa u syiem rangbah ba thymmai ha shnong Mawshuit da u Lyngdoh Raij Mawshuit kum ka raij ka ba dei trai na Khatarshnong naduh ba la seng ïa ka Hima Sohra. Haba buddien ïa kine kiei kiei baroh lah ban pyrto ïa ka kam sahnam kaba jai jai ha kaba pyndep ïa la ki riti tynrai, khlem da don ba pynthut ne ujor pyrshah naduh kaba thang syiem Hima Sohra haduh kaba pynskhem syiem rangbah ba thymmai ha ka Hima Sohra.
La ar bnai ka la ïaid khlem don ka wit ka wa bad baroh ki riti tynrai bad ka aiñ katkum ka iktiar synshar la pyndep ryntih bad ynda la poi ka pali ban ioh ïa ka sanat na ka Dorbar Thawaiñ Dalariti Rilum Khasi, la mih biang ka mynsiem pihuiñ na kyrpong ban buh diengpyngkiang ïa ka Hima Sohra da kaba len pylleiñ pylleiñ ban ithuh ïa u syiem rangbah bathymmai jong ka Hima Sohra. Kyndit kynsan sa da uwei pat u khunsyiem u ba khlem paw syrwet naduh ba iap u Syiem Freeman Sing Syiem haduh ba pynskhem syiem rangbah ïa u Bah Marremdor Syiem, uba la mih bluit ban kam nongkynti kum uba dei hok ban ioh pateng ïa ka longsyiem mansyiem ha ka Hima Sohra, khlem ka raiñ ka rem.
