Bun ngi ki briew ngi sngewsih ban iohi ba ngi ringtymmen kloi ka met jong ngi ka dur khmat jong ngi ka sdang ringsti noh naduh ba ngi la dap 40 snem shaneng ki ñiuhlieh ruh ki sdang ban mih, baroh baroh ngi kwah ban kham pynsuki ïa ka jingring tymmen kloi ka met hynrei ngim nang pat ban leh kumno kumno ban pynsuki noh ïa ka jingring tymmen kloi. U Blei ula kyrkhu kyrpang ïa kane ka Ri Khasi – Jaiñtia jong ngi u la pyndap da ki khlaw ki btap, ki phlang ki kynbat bad ki law bniap ba jyrngam ha kaba don shibun bah ki kynbat ba long dawai (Medicinal Plants) kiba don shibun ki bor dawai (Medicinal Properties) ban sumar pynkoit ïa bun bah ki jingpang bapher bapher ba ngi ki briew ngi ïoh pang. Ki don ruh shibun ki dawai kynbat kiba lah ban pynsuki noh ïa ka jingring tymmen kloi ka met da bynniew snam, 50 percent ki paidbah, Nongshong Shnong ki dang shañiah ïa ka rukom sumar tynrai da ki kynbat ba la ju leh naduh hyndai hynthai kiba hiar pateng haduh mynta kiba la tip kum ki Khasi Traditional System of Medicine, don ruh bun bah ki nongsumar da ki dawai kynbat ha ki dong ki thaiñ bapher bapher jong ka ri khasi – jaiñtia. Ki nongai dawai kynbat jong ngi ki kham pawbha da kaba pyndonkam da ki Non Codified Medicinal Plants, ki dawai kynbat ba kynsai jong ka ri Khasi ki bym pat don satia ha ki jingthoh ha ki kot dawai Ayurveda ne Ayurvedic Texbook. Ngi dei ban sumar tyngkai bha ïa ki jingnang jingstad tynrai jong ngi ngim dei ban ai jingtip pathar sha ki briew nongwei lait noh ïa ki khun ki kti bad ki bahaïing hasem namar lada la ioh pynrung lut ïa ki dawai kynbat ba kyrpang jong ngi ha ki kot jing-thoh Ayurvedic literature ki nongai dawai kynbat Khasi kin sa shah khang noh kin shah ban sumar dawai kynbat tang kiba la don degree ne kyrdan Doctor Ayurvedic ba la pass. Lada phin bam lynter da kine, ki jhur khyndiat ki lah ban pynsuki ïa ka jingring tymmen kloi ban khlem sdih umphñiang u byndi, u bit, u kajor, u motor, u kubi bad u ri ym dei ban shet slem, dei ban dih um kham bun man ka sngi, kiba dih kyrni ïa u duma, u sikret ka kyiad ki ringtymmen kloi shibun. Nga dap 74 snem duna mynta nga dang ïa ryngkat ka met jong nga bad u briew uba la dap 68 snem bun ki briew ba ïa ithuh ithaw bha bad nga, ha ka por ba nga dap 65 snem, ka karta la mih shibun u ñiuhlieh naka khlieh jongnga, nga la dih noh da ki dawai kynbat, u ñiuhlieh ula kylla ñiuhiong biang haduh mynta khlem da ai rong, ki khmat, ki dang iohi bha khlem pyndonkam ïit khmat ki shkor dang ioh sngewbha kyn-diang, ka bor pyrkhat pyrdain ka dang biang bha, nga dang ai dawai man ka sngi na ka bynta ka jingmyntoi u Paidbah, Jingiap ka shong ha kti U Blei, pynsuki jingring tymmen ka shong ha u briew ruh.
Dr. Boss L. Marthong
New – Nongstoiñ


