D H KHARKONGOR
Ym lah khlem da ïaikren ïa kane ka jinglong jong kane ka Lyiur wei ba ka dei kawei na ki saw ki Aiom, kiba katkum ka jingbuh beit buh ryntih ka jong U Blei uba U Trai bad U Kynrad halor kiei kiei baroh.Ym lah khlem da khuslai jingmut ïa kane ka jinglong jong kane Lyiur kaba mynta wei ba ka Lyiur ka don ïa la ka jong ka bynta kaba kongsan kumba long lem kita kiwei ki lai ki Aiom. Ym lah wei ba ngi donkam ïa u slap, ïa uba nga ngeit ym da donkam shuh ban dang ïai batai ïa ka jinglong kongsan ka jong u kaba naduh ïa ngi u khun bynriew tad haduh ïa baroh kiwei pat de ki jingthaw kiba im. Yn ïa ïehnoh ïa kane ka Lyiur, kaba kham khyllah, hynrei ha shwa ban poi sha ka phang jong kane ka taiew kaba mynta to shah ba ngan pynkynmaw biang ba ngi kum ka jaitbynriew ‘Khasi’ ngim ïapher eiei ruh em na kita kita thmu mynnor ban tei pynïeng ïa uta u mot ‘Babel’. Kum ka jaitbynriew ngi dei kiba da danda shisha shisha wei ba wat kane ka synshar-khadar ka jong ngi ka ïasyriem pynban ïa u ‘piatpynsatkhmat’. Nga ong u ‘pyiat’ wei ba ngi da bun syrtap shisha shisha ha ka liang ka synshar-khadar. Ngi da bun shisha shisha ki bor synshar bad kiba da ïasyrtap pat de ruh kawei halor kawei. Te bunsien kaba mih, na kane ka jingbun syrtap than eh ka jong ki bor synshar ki jong ngi, ka dei tang ka ‘jingsat ka jong ki khmat’. Kane ka dei ka daw tynrai ba ngam ju pynleit jingmut than eh lane sngewtynnad ban ïa tai ñia halor kiei kiei kiba ïadei bad ki ‘Raid’ lem bad ki ‘Hima’, kaba katno tam ïa kiei kiei kiba ïadei bad ki ‘Autonomous District Council’ khlem da klet ruh ïa kita kiba kam ïalade ba ki dei kita ki ‘Seng Bhalang’. Haba poi beit noh ha ka phang ba nga imat ngin dang ïai bakla, kata, ha kaba ïadei kyrpang bad kane ka jingnang ïarsted ka jong u pud u sam jong kaSor Shillong. Ka rukom ïar ka jong ka kaba ha la ka mon, kaba thik kumba purstet ka ‘cancer’. Nga shem ba lah nang bun nang bun uba thmu ban kynriah noh, ynda lashai lashisngi, shabar jong une u pud jong ka Sor Shillong. Hynrei ki dak ki shin ki pynpaw ba wat shata ruh ngi dang iai rah lang pynban ïa kine ki juh ki jingbakla, kiba ngi la baklajur hangne ha Sor Shillong, kata, ha kaba ïadei bad ki jaka ki puta kiba yn sa long shnong long thaw. Naduh mynno mynno nga la dep ban kdew ïa kane ka bynta. Te namar kata ngam lah sngewthuh ba balei ba wat shata ruh dang don kiba thmu ban leit shongïing ha ki ranab kiba sharing, kiba nga imat kumba wat u btong ruh u shem shitom ban ïeng. Ki ranab kiba lutksan bha ban shna ïing shna sem. Ym tang kumta hynrei wat ka surok lane ka lynti, da kaba yn poi shata, pat de ruh kaba khim hi kum juh kum kine ki surok shong ki jong ka Sor Shillong. Ki lynti da kaba yn rung yn mih na ki kyntoitshnong, kiba ïartang kumba 12 Feet (phut). Ym tang ba kita ki lynti ki khim hynrei kiba don pat ruh ha ki ïa ki bynta kiba wat kine ki kali jong ka juk kaba mynta ruh ki dang hap ban kyan tyngeh. Kumta thikna ba yn sa shem shitom ban ïa kiar para kali, kata, hapdeng uba thmu ban rung bad uba thmu ban mih. Kaba katno tam ynda mih sa ki ‘nala’ ha baroh arliang surok lem bad kiba pynïeng kali thurmur. Kum ban shu ong noh mano ban kynran dien (reverse) ynda haba ïakynduh khu kham arpdeng jong ka lynti kaba khim, kata, ynda la bun ki ïing ki sem lane ynda ka la long shnong long thaw. Kaba katno tam ynda ïakynduh dngung hamarpdeng jong u thieb uba khongwain. Wat sha pajih ka Sor Shillong ruh pynban dang ïadie ïathied ïa ka jaka kaba rit, kaba tang kumba 2600-3000 sq feet. Kaei kaei ka ban sa pynlong ba ki longdien kin sa hap ban mad ïa kine kijuh ki jingeh kiba ngi la dep ban mad hangne ha Sor Shillong. Kaba katno tam ynda ka rukom shna ïing kan dang ïai long biang kumne kumba hangne ha Sor Shillong, kata, sbak kumba phong juti kat haduh ba ym don shuh naduh I khmatïing lane I phyllawïing tad haduh I kper I phrah. Ka rukom shnaïing kaba kumba baroh shiïing yn ïa imsah junom hangne ha sla pyrthei. Ñiuma ïa ka ‘rakhie sngikha’, ka ïatehktieh bad khamtam eh ïa ka kyntiew Kurim lane ka ‘Wedding’ tangba ha ka ïap lane ka jingkhlad noh keiñ. Ynda kumta hangno keiñ, hapoh la u jong u pud u sam, yn mang kyrpang na ka bynta ka shet ka tiew, ka ai bam ïa u kur u kha, ka khlieng ka sait, ka shongkai kiba wan sngewlem bad khamtam eh ka jaka na ka bynta ban pyndep ïa ka niam ka rukom, kata, ha shwa ban rah leit pyndep khatduh ïa kata ka met kaba dang sah ? Shata ruh yn dang thlia pynsalia ïa u mar jan marpa?
