Ka Jinglute Thuk Thuk ka nangjur ha Meghalaya : Lah dei ka Por ban pynkhlaiñ ïa ka jingïada

Bah Augusten Blah Ka khubor ba la mih ha ki lad pathai khubor ha kine ki sngi ba la dep kaba ong ba haduh khyndai tylli ki thuk thuk ki la shah tuh ha jylla...

Bah Augusten Blah

Ka khubor ba la mih ha ki lad pathai khubor ha kine ki sngi ba la dep kaba ong ba haduh khyndai tylli ki thuk thuk ki la shah tuh ha jylla Meghalaya tang hapoh hynriew sngi ka la pynkhuslai ïa u paidbah baroh. Kam dei tang ka jingleh jong ki kam runar, hynrei ka pynkynmaw ïa ngi bad ïa kiba bun ki longïing ba ka thuk thuk ka long ka lad kamai, ka lad leit jingleit bad ka ai jingïarap ha ka jingim ba man ka sngi. Ban duh ïa ka, kam dei tang ka jingeh ban leit ban wan, hynrei ka dei ruh ka jingduhnong kaba ktah ïa ka ïoh ka kot jong ka longïing baroh kawei.

Ka Meghalaya Police ka dei hok ban ïoh jingïaroh namar ka la pynmih kloi ïa ki jingmaham paidbah ban kyntu ïa ki nongñiah kali ba kin long husiar, pyndonkam ïa ki jingïada pyrshah ïa ka jinglute bad ban pynïeng ïa ki kali ha ki jaka kiba shngain. Kine ki sienjam ki long kiba donkam. Hynrei, haba ka jinglute thuk thuk ka nang jur, ka la dei ka por ban peit kham jngai lane shimkhia ïa kine ki jingmaham.Ngim lah ban khmih lynti ba tang ki paidbah kin kit ïa ka jingkitkhlieh ban ïada ïa ka kam runar. Ka rukom ïakhun pyrshah ïa ka kam runar ka dei ban nang kiew ryngkat bad ka jingkylla jong ka juk.

Ka jingkylli kaba nyngkong ka long la kine ki jinglute ki dei tang ki jingleh shimet ne ki dei ka kam jong ka kynhun runar kaba la pynbeit bha. Haba bun tylli ki thuk thuk ki jah noh hapoh ka por kaba lyngkot ha ki jaka bapher bapher, bad ym lah ban kyntait ïa ka jingdon jong ka kynhun runar kaba treikam lang. Kum kine ki kynhun bunsien ki tuh ïa ki kali, ban die ïa ki bynta jong ka thuk thuk kum ki spare parts, ban pynkylla ïa ki nombor engine bad chassis, lane ban kit sha kiwei pat ki distrik bad ki jylla. Kumta, ka jingtohkit kam dei ban kut tang ha ka jinglap biang ïa ka kali kaba shah tuh. Ka dei ruh ban wad ïa ki kynhun runar, ki workshop be-aiñ bad ki ïew kiba ai lad ban pynkylla rong ïa kine ki kali bad ban die ïa ki bynta jong ki.

Ha kane ka juk mynta, ka jingïada na ka kam runar ka dei ban long kaba stad, kaba pyndonkam ïa ka teknoloji, kaba shong nongrim ha ka jingïoh jingtip (intelligence-led policing), bad kaba kyrshan da ka jingïatreilang jong u paidbah.

Kawei na ki sienjam kiba donkam ka long ban thaw ïa ka State Vehicle Theft Prevention Task Force, kaba kynthup ïa ka Meghalaya Police, ka Tnad Transport, ki District Administration, ki kompani insurance bad ki nongmihkhmat na ki Dorbar Shnong. Kane ka kynhun kan ym ap tad haduh ba la jia ka jinglute, hynrei kan bishar ïa ki rukom treikam jong ki runar, ithuh ïa ki jaka kiba don jingma, jingïasam jingtip hapdeng ki distrik bad ai jingmut halor ki lad jingïada shuwa ban jia ka kam runar.

Ka teknoloji ka dei ban long ka atiar kaba khlaiñ tam ha kane ka jingïakhun. Ka Meghalaya ka dei ban sdang ban buh ïa ki CCTV ha ki surokbah, ki ïew, ki jaka pynïeng kali, ki skul bad kolej, ki hospital, ki petrol pump, ki bus stand bad ki surok ban mih shabar ka sor. Ki CCTV kiba pyndonkam da ka Artificial Intelligence bad ki Automatic Number Plate Recognition (ANPR) camera kiba la buh ha ki jaka ba kongsan ki lah ban ithuh mar-mar ïa ki kali kiba i shan khmat, ki kali bym don number plate, bad ai jingmaham ïa ki pulit haba kine ki kali kiba shah tuh ki hap ban ïaid lyngba ki checkpoint bad traffic point. Bun ki nongbah ha India ki la pyni ba kane ka rukom ka ai jingïarap shibun ha ka jinglap ïa ki kali kiba shah tuh bad ha ka jingtohkit ïa ki kynhun runar kiba leh ïa kum kine ki jait kam.

Ka jingïada ïa ki kali ruh ka dei ban rung sha ka juk digital. Ki trai kali ki dei ban shah pynshlur ban pyndait GPS tracking device, khamtam ha ki kali thymmai. Mynta kine ki kor ki la nang tat dor bad ki lah ban pynkiew shibun ïa ka jinglah ban lap biang ïa ka kali. Ki kompani insurance ruh ki lah ban ai jingïarap da kaba offer premium discount ïa kito kiba pyndonkam ïa ki anti-theft device kiba la ithuh paidbah. Ha kajuh ka por, ka Sorkar ka dei ban pyrkhat ban thaw ïa ka Statewide Digital Stolen Vehicle Portal, kaba lah ban ïasoh bad ka website jong ka Meghalaya Police bad ki mobile application. Tang shu register ïa ka ejahar, ki dur, registration number, engine number bad chassis number ki dei ban poi mar-mar sha baroh ki police station, highway patrol, transport enforcement team bad ki workshop kiba la ithuh ha ka jylla. Ha ki jingtohkit jingïalute kali, ki bynta ba nyngkong jong ka por ki long kiba kongsan tam.

Kawei pat ka bynta kaba bun sien la klet noh ka long ka jingshngain ha ki jaka pynïeng kali. Ki dukan bah, shopping complex, ki skul, ki hospital bad ki ophis ki dei ban shah pynshlur lane ha ki jaka ba donkam, ban pynbiang ïa ki parking kiba shngain kiba don CCTV kiba treikam, ka jingshai kaba biang bad ki nongpeit parking kiba la ïoh jinghikai. Ka jingshngain ka dei ban long shi bynta jong ka jingshakri ïa ki paidbah. Ki nongpeit parking kim dei tang ban lum pisa, hynrei ki dei ruh ban tip kumno ban ithuh bad pyntip mar-mar lada don kano kano ka jing i shan khmat lane suba ïa kum kita ki runar.

Ka jingïatreilang jong u paidbah ka dang long ka bor kaba khlaiñ tam ha Meghalaya. Ki Dorbar Shnong, ki Seng Samla, Ki Seng Longkmie, ki market association bad ki kynhun samla kiba la pyni la bunsien ïa ka jinglah jong ki ban ïatreilang na ka bynta ka bha ka miat jong ka shnong ka thaw bad ka imlang sahlang. Khlem da pynshlur ïa ka jingshim ïa ka aiñ ha la ka kti, hynrei lada don ki network jingïakren kiba la pynthikna hapdeng ki shnong bad ki police station lyngba ka WhatsApp lane ki police application, kan lah ban pynduna shibun ïa ka por haba don ki kam suba ne jingïalute.

Kawei pat ka bynta kaba donkam ka long ka ïew jong ki spare parts kiba shah tuh. Ka jinglute kali ka dang im namar ba dang don kiba thied ïa ki bynta ba la pynduh na ki kali khlem kylli naei ki wan. Kumta, ki bor ba dei peit ki dei ban leh man ka por ïa ka jingkhynra ïa ki second-hand vehicle dealer, ki workshop, ki scrap yard bad ki dukan die spare parts. Ka jingdonkam ban don ki kot jingïathied jingïadie, ki di-gital inventory bad ka jingpeit bniah ïa ki engine, frame bad ki bynta kiba kongsan, kan pyneh ïa ki runar ban pyndam ïa ki dak jong ki kali kiba shah tuh.

Ka jingïarap paidbah ka dei ruh ban shah pynshlur lyngba ki jingïarap kiba bha. Ka Meghalaya Police ka lah ban pyrkhat ban wanrah ïa ka reward scheme kaba buhrieh kyrteng na ka bynta kito kiba ai jingtip kaba shisha kaba lam sha ka jinglap ïa ki kali kiba shah tuh lane jingïoh kem ïa ki runar kiba ju leh ïa kum kine ki kam. Bun ki paidbah ki kloi ban ai jingïarap lada ki sngewskhem ba la ïada ïa ka kyrteng bad ka jingshngain jong ki.

Ka jingïoh jingtip kaba bha (intelligence-led policing) ka long ruh kaba donkam. Ka database kaba kyrpang ïa ki runar kiba ju tuh kali, ryngkat bad ka jingïatreilang hapdeng ki distrik bad ki jylla marjan, ka lah ban pynpaw ïa ki rukom treikam jong kita ki kynhun runar. Lada kine ki kam ki don jingïadei bad ki kynhun runar kiba treikam hapdeng ki jylla, ka jingpynduh ïa kine ki kynhun ka dei ban long ka thong kaba hakhmat, ym tang ka jingkem ïa ki briew shimet.

Ka jingpynsngewthuh paidbah ruh ka dei ban nang kiew. Man uwei pa uwei u trai kali u dei ban buh jingïada da kaba don ki digital copy jong ka Registration Certificate (RC), insurance, engine number, chassis number bad ki dur thymmai jong ka kali. Kine ki sienjam kiba suk, ki lah ban ai jingïarap shibun ïa ki pulit bad ki kompani insurance lada jia ka jingïalute.

Ha kaba kut, ka jingïada na ka jingïalute thuk thuk kam dei tang shaphang ban thied lock kiba khlaiñ ne ban ong ïa ki paidbah ba kin husiar. Ka dei shaphang ban tei ïa ka rukom treikam kaba stad, ha kaba ka teknoloji, ka jingïoh jingtip, ka jingpynbeit bha jong ki bor aiñ, ka jingïatreilang jong ki tnad sorkar bad ka jingïashim bynta jong u paidbah ki dei ban ïatreilang kum kawei.

Man kawei ka thuk thuk kaba shah tuh ka shim por da ki bnai, don ruh da ki snem jong ka jingïatrei shitom da ka umsyep ban thied ïa ka. Ïa bun ki longïing ka dei tang ma ka, ka lad leit beh sha la ki kam, ka lad kit ïa ki khun sha skul, ka lad kamai jakpoh bad kumta ter ter. Kumta, ka jingjop kaba shisha kam dei tang ka jingbun ki kali kiba la lap biang, hynrei ka jingbun ki kam lute kiba la lah ban ïada shuwa ban jia.

Ka Meghalaya ka la pyni bunsien ba ki bor shnong bad ki paidbah haba ki ïa trei lang ki lah ban jop ïa kino kino ki jingeh. Kane ruh ka dei sa kawei ka lad ban pyni ïa kata. Da kaba pdiang ïa ki lad thymmai, pynkhlaiñ ïa ka jingïoh jingtip, pynlut ha ki kor jingïada kiba katkum ka juk ba mynta bad pynkhlaiñ ïa ka jingïashim bynta jong u paidbah, ngi lah ban pynlong ïa ka jingïalute thuk thuk kum ka kam runar kaba eh tam ban leh, ym kaba suk tam ban lait.

Ka kam runar ka nang kylla katba nang ïaid ka por. Kumta, ka rukom jingïakhun pyrshah ïa ka ruh ka dei ban nang kylla kham sted. Ka jingïada, ym tang ka jinglap biang hadien ba la jia ka kam, hynrei ban lah ban teh lakam hashwa ba kan jia bad kane ka dei ban long ka thong ba hakhmat tam jong ka Meghalaya.

                                                                                                         Khublei Shibun