Raphael Warjri
Ki paradoh parasnam ki ba dang tipkur tipkha ban ri kyndong la ka riti dustur tynrai ban kheiñkur kheiñkha na ka kmie la shah kheiñ dewthala ha la ki paradoh parasnam kiba dang bat riti la ka niam tynrai, tang namar ba ki ïasnoh ïa lade sha ki balang Khristan. Nalor kata kita ki parabangeit Khristan ki dang ksoh ha la ki riti dustur tynrai ha manla ki bynta jong ka jingim briew ha ka imlang sahlang bad lehse ki don ruh ki ba kham tip ïa ka tynrai ban ïa kito ki ba kam trai tang namar ba ki dang batriti ïa ka niam tynrai. Ym tang katta kaba sngew khyllah bad sngew kynshia leilei ka long ba don napdeng kito kiba dang batriti la ka niam tynrai, ki ba aijait ïa la ki khun ki kti sha u kpa. Ha kane ka rukom ka la nang pharia shuh shuh ïa ka jaitbynriew haduh ban da lko hi pom. Jar la katta ym lah ban len ba don ki parabangeit Khristan kiba khyllew ha ka jingbun paid ha Ri Khasi ne ha jylla ba ki leh meng leh kyreit ïa kito ki paradoh para-snam kiba dang batriti ha ka niam tynrai. Kane ka rukom ban ym suitñiew ïa ki paradoh parasnam ba dang batriti ha ka niam tynrai ka dei kaba la shong tynrai naduh ka por ba synshar tehmraw ki phareng. Ha kita ki por lei lei ki phareng da ka sorkar Bilat hi ki ïuhroit bad leh bym suitñiew ïa ki Khasi kiba dang batriti ha la ka niam tynrai.
Kane ka rukom ka la jia ha kiba bun ki liang ba ym lah ban ñiewtang, hynrei ka ba dei ban kdew shai khamtam ka dei ïa ka jingnang jingstad. Ka sorkar Bilat ka la ai jinghikai ïa ki paidbah Khasi tang ba kin lah ban ia korbar kam na ka bynta ban myntoi hi ki phareng, bad kim ailad ba kin nang kin stad palat pud. Dei u Babu Jeebon Roy Mairom uba la tynruh barabor ban seng ïa ki shlem pule bakhraw kyrdan na ka bynta ki Khasi, hynrei horkit hordang ka sorkar Bilat ka la phnieng diengpyngkiang ban khanglad ïa kum kata ka jingthmu. Ynda la poi ha ka khim khait, u Babu Jeebon Roy Mairom u la kheng hi da lade shimet ban seng ka shlem pule ba ha kliar kyrdan (High School Education) kaba la nang kiew irat haduh ban da rasong sha ki kyrdan kiba ha kliarduh. Ban sngewthuh shai ki paidbah, ka mut ba ka sorkar Bilat ka seng skul ïa ki Khasi tang haduh klas VI tang ba kin nang ban thoh ban pule tang kat ban sule ki kam jong ka sorkar bad ka bit ka biang jong ki phareng. Ka juk mynta ka dei ban pyrkhat sani ïa kata ka jingleh ïuhroit jong ka sorkar Bilat ha kita ki por, ba ym dei ban tohhoh ïa kiei kiei kiba la ïehnoh ki phareng shwa ba kin phet krad na kane ka Ri Khasi.
Kat kaba lah ban sngewthuh ba ka jinghikai ïa ka pule dangle ha ka por phareng ba synshar ka sorkar Bilat ka long ba la kham shim khia ban ngam jylliew ka jingtip ïa ka Kotbah Khristan (Bible). Lehse bun na ki briew ki pyrkhat ba baroh ki mynder kharlieh ki dei ki juh, hynrei ym dei kumta. Ki phareng ba synshar thombor ki dei na ka Ri Bilat (England) bad ki phareng ba wan long ki riewniam shitrhem (missionary) ki dei na Ri Wales, bad kine baroh arjait bynriew ki dei ki ba ïashun, namar ba ki phareng na Ri Bilat ki thombor bad ïuhroit ïa ki phareng na Ri Wales shwa ban kin poi sha kane ka Ri Khasi. Kumta ki phareng Bilat ki pynthut ïa ki phareng Wales ha baroh ki kam lait noh tang ha ka pule dang-le bad ka ba ïalap niam Khristan. U Thomas Jones ba la nam kum u kpa ki dakthoh Khasi u dei u riewniam shitrhem uba ieit ïa ki Khasi kum kiba la shah thombor lang ha ki phareng Bilat. Na kata ka daw u la thaw buit laiphewjait ban hikai ïa ki Khasi ym tang ha kaba hikai pule kot bad ïalap niam, hynrei ula noh synñiang ruh ha ka trei kti ka shna jingshna da ki tiar ba la wanrah khnang kum ki tiar misteri, nangta ha kiwei kiwei ki kam kamai kajih bad khaiï pateng kynthup ïa ka rep ka riang katkum ka juk mynta.
Ki phareng Bilat ki la khanglad ïa kata namar ba ki thmu ban tehmraw ïa ki Khasi kumta ki khanglad ïa kino kino ki kam ban kyntiew kyrdan ïa ka jingim jong ki Khasi. Ym tang katta la don uwei u kher rangbah jong ka sorkar Bilat uba la atnud bad kthong ïa u Thomas Jones na ka daw ba u ïarap ban kyntiew ïa ki Khasi. Kane ka jinglong jingman ka la lam shaduh u pud ba u Thomas Jones u la hap ban phet krad na Ri Khasi haduh ba un da iap ha Bengal. La kumno kumno baroh ki paidbynriew Khasi ki la dapram ïa u Thomas Jones na ka bynta ka hikai pule dangle, hikai shna jingshna da ki kor, hikai kamai kajih bad hikai ïa ka rep ka riang ka juk mynta. Ka ba jubor tam eh na ki synñiang jong u Thomas Jones dei ki dakthoh ïa ka ktien Khasi ba pateng-la-pateng kiba hiar pateng haduh mynta ki la nang ban thoh ïa ka ktien Khasi ha ki kot ki sla bad la ïa nang ruh ban pule ha ki kyrdan pule ki ba shakliar duh jong ki shlem pule. Lym kumta ki dak Bangla kin dang ïaineh kum ki dakthoh ktien Khasi, kumba uwei na ki riewniam shitrhem, u William Carey kham ha shwa ula dep thoh ïa ka kotbah Khasi da ki dak Bangla.
