Balei ba ka jingkhot ïa u Himanta Biswa Sarma kum u kongsan ka long kaba bakla?

Bhogtoram Mawroh Ka jingkhot ïa u Himanta Biswa Sarma, u Myntri Rangbah ka Assam kum u kongsan sha ka shad Behdeiñkhlam kaba la long dang shen ha Jowai ka long kaba bakla bad kaba pynkthang...

Bhogtoram Mawroh

Ka jingkhot ïa u Himanta Biswa Sarma, u Myntri Rangbah ka Assam kum u kongsan sha ka shad Behdeiñkhlam kaba la long dang shen ha Jowai ka long kaba bakla bad kaba pynkthang mynsiem. Ngim dei ban klet ïa kine ki san ngut, Thal Shadap, Sik Talang, Chirup Sumer, Tal Nartiang bad Nikhasi Dhar, kiba la shah siat ïap ha ki pulit bad ki Forest guard jong ka Sorkar Assam, kiba la rung jubor sha ki jaka jong ka Jylla Meghalaya bad leh ïa kane ka kam bymman. U Conrad Sangma, u Myntri Rangbah ka Meghalaya ruh u kubur ba ki pulit Assam ki la shu siat pathar, khlem daw bad la thung ïa ka kynhun tohkit halor kane ka jingjia, hynrei haduh mynta ym pat don ba shah pynshitom bad lehse yn ym don hi ki ban shah pynshitom. Nalor kitei ki kyrteng, dang don shuh sa kiwei pat ki Khasi kiba shah siat ïap bad kylla langkñia ha ki kti jong ki pulit Assam, kita ki long, Columbus Hujon, Charles Lyngkhoi, Dennis Nonsiej bad Ekros Rani kiba na Langpih. Ka tnat pulit ka hap hapoh ka jingpeit jong u Myntri ki kam pohïing bad ha ka Jylla Assam ïa kane ka tnat la bat da u Himanta Biswa Sarma. Kumta ka jingbahkhlieh ka ngat ha u Himanta Biswa Sarma, ym namar ba u dei u Chief Minister, hynrei namar ba u bat ruh ïa ka tnat kam pohïing jong ka Sorkar Assam. Bad ki dei ki pulit Assam kiba donkti ha ka jingshah siat ïap ki Khasi ha ki thaiñ khappud.

Ym pat slem ka por, ki nongrep kiba na ka shnong Lapangap kim shym la ïohlad ban leit rep namar ba ki Pulit Assam ki khang ïa ki. Kane ka dang shu jia dang ha kane ka bnai ba la lah. Kaba pynkthang mynsiem ka long ba kine ki jingjia kiba sngewsih bad ka jingshah lehbeiñ ka jia ïa ki Khasi kiba shong shnong ha ki shnong kiba hap hapoh ka Jaiñtia Hills bad la khmih lynti ba ka Seiñ Raij kan dei ka seng ka ban peit ban khmih ïa ka bha ka miat bad ka jingshngaiñ jong ki Khasi-Pnar kiba shong shnong hapoh ka Jaiñtia Hills District. Kiba bun na ki ruh ki dang dei kiba bat bad ksoh ïa ka Niam Tre. Ki Khasi-Pnar ha kitei ki shnong khappud ki shah ñion beiñ bad ki shah pyndik. Ngam tip kaei ba ki nongshong shnong jong ki shnong Mukroh bad Lapangap ki pyrkhat, khamtam eh kito kiba la duh ïa la ki ba ha ïing ha ki kti jong ki pulit Assam, haba ki ïohi ba u Myntri Rangbah bad uba bat ruh ïa ka tnat pulit ha ka Sorkar Assam u shah khot sngewbha kum u kongsan ha ka shad lehkmen Behdeiñkhlam kaba dang shu kut shen ha Jowai?

Ha kajuh ka por, katba u Himanta Biswa Sarma u dang shah khot kum u kongsan sha ka Behdeiñkhlam, u Atul Bora uba long uwei pat u Myntri ka Sorkar Assam, uba peit ïa ka tnat Border Protection bad Development, u la ïathuh ha ka ïing Dorbar Thaw Aiñ, ka Jylla Assam ba ka Jylla Meghalaya ka la kurup ïa ka jaka kaba heh kumba 3441.86 hectares kaba dei jong ka Jylla Assam bad kine ki jaka ki hap ha kine ki District, kita, Kamrup, Goalpara, Cachar, South Salmara-Mankachar bad West Karbi Anglong.Bad kiba bun na kine ki jaka ba ka Sorkar ka Assam ka kynnoh ba la kurup da ka Meghalaya ki dei kiba don hapoh West Jaiñtia Hills. Kumta ka Sorkar Assam ka la pynpaw shai ïa ki jing-thmu jong ka ba kam ithuh satia ïa ka hok longtrai jong ki Khasi-Pnar halor ka khyndew ka shyiap kiba ki la ioh pateng na ki longshuwa bad ba ka Sorkar Assam kan nang ïai kyntur pud bad kñieh shuh ïa ki jaka kiba hap hapoh Meghalaya.Namarkata, ka Seiñ Raij ha Jowai, ka phah khubor aiu sha kine ki Khasi-Pnar kiba shong ba sah ha ki shnong khapppud bad ka Assam, da kaba khot ïa u Myntri Rangbah ka Sorkar Assam kum u kongsan, katba ka Sorkar Assam ka ïai pynbna paidbah ba kan kurup bad dakhol shuh ïa ki jaka jong ki Khasi-Pnar ?  Ka Seiñ Raij Jowai, ka lah ban pynksan ba kane ka dei ka lympung lehniam bad kumta kam don jingïadei eiei ruh em bad ka politics, phewse ka jingwan jong u Myntri Rangbah uba long ruh u nongïalam ka kam saiñ hima ka don beit ka jingïadei bad ka politics.

Katba ka Seiñ Raij, Jowai ka dang sngewbha ba u Myntri Rangbah ka Jylla Assam u wan kum u kongsan, ki Khasi-Pnar kiba shong ba sah ha Jylla Assam pat ki im hapdeng ki jingeh bad jingduk ha mynsiem. Dang shen, ki paid Khasi-Pnar kiba shong ba sah ha Assam ki dang phah kawei ka jingthoh sha u Conrad Sangma, Myntri Rangbah ka Meghalaya bad pan ka jingkyrshan na u halor ki mat jingdawa jong ki ba ka sorkar Assam ka dei ban ithuh kyrpang ïa ki kum ka Jaidbynriew Trai Ri hapoh Assam, ban kyntiew ïa ka pule puthi, ban pynneh ïa ka lariti, ban kyntiew ïa ka ïoh ka kot bad kamai kajih. Nga shimet, nga ithuh bha ïa kane ka kynhun jong ki Khasi, namar nga la ju ïakynduh teng bad ki ha ki por ba la leit. Ym don surok ban leit sha ki shnong jong ki bad ka paw shai ba ki la shah ïehnoh beiñ ha ka Sorkar Assam bad ki kam pynroi kim ju poi sha ki shnong jong kine ki para Khasi ha Assam. Kine ki para Khasi kiba shong ha kine ki shnong hapoh ka Jylla Assam ki dei ki Khasi kiba kren pnar bad bun na ki ki dei ruh kiba don ha ka Niam Tre/Niam Tynrai.Lada kine ki shnong ki don hapoh Meghalaya kine ki para Khasi kin jin da la long ki dkhot jong ka Seiñ Raij bad kin jin da la ïashim bynta ha ka Behdeinkhlam.Kaei kaba ki pyrkhat haba ki ïohi ïa ki nongïalam ka Seiñ Raij ki ïaleh juh leh jan bad u Myntri Rangbah ka Assam, ka Jylla kaba ïehnoh beiñ ïa ki?

Kaei tharai kaba jia ba man hapoh ka Jylla Assam kaba pynlong ïa ka Seiñ Raij ban mutdur ne pyrkhat ba u Himanta Biswa Sarma u dei uba biang eh bad lehse u long ka jingkyrkhu bad jingmyntoi ïa ki trai ri trai muluk ? Ka Karbi Anglong Distrcit, ka dei ruh ka District kaba khappud bad ka Jaiñtia Hills bad ba ki jingïakajia pud ki jia na ka por sha ka por. Ki Karbi kum ki trai ri trai muluk hapoh la ka jong ka elaka, ki la dawa ba dei ban weng noh ïa baroh ki nongshong shnong kiba shu wan shong be-aiñ ha ki shnong jong ki. Ha kane ka jingïakhih uwei u Karbi u la khlad bad ka ïing jong u CEM jong ka Karbi Anglong Autonomous District Council, u Tuliram Ronghang, ka la shah thang. Hynrei ka Sorkar Assam kam pat shym la weng ne pynkynriah ïa kita ki nongwan buhai shnong be-aiñ na ki shnong jong ki Karbi. Ka jingshisha pat ka long ba kita ki jaitbynriew kiba wan buhai shnong be-aiñ ki la pynrem kylla ïa ki Karbi bad pyrta shla pyrshah ba ki Karbi ki dei ban leit phai sha China. Kumjuh ha Sorbah Guwahati, ki briew ki bym dei na ka jaitbynriew Assamese ki pyrta pyrshah ba ki Assamese ki dei ban leit phai sha China. Kine ki ar tylli ki jingjia ki ktah mationg ïa ki jaitbynriew Karbi bad Assamese kiba long ki kynhun Trai Ri ha Assam bad kaei ka ban jia haba ki briew kiba shu wan buhai shnong ki kynthoh pyrshah ïa ki Trai Ri kumtei ?

Ha ka 6 July 2026, ïa ka ktien Hindi la pynlong kum ka Official Language hapoh ka ïing Dorbar Thaw Aiñ ka Jylla Assam kaba ïaryngkat bad ki ktien Assamese, English bad Bodo. Balei pat la ïehnoh ïa ka ktien Karbi? Katba ka jingshisha pat ka long ba ki Karbi ki dei ki trai ri jong ka Sorbah Guwahati, kaba mynta la jyllei da ki nongshong shnong ki bym dei ki Trai Ri bad dei ha ka Sorbah Guwahati ba la ïohsngew ïa ki jingpyrta pyrshah ïa ki Karbi bad Assamese. U Ranoj Pegu, u Myntri ba peit ïa ka pule puthi ka Sorkar Assam, uba ïalade u dei na ka Jaitbynriew Mising, u la kren paidbah ha ka sngi ba pynskhem ïa ka Karbi Welfare Autonomous Council ha Guwahati, u la ong ba ki Karbi ki dei ki Trai Ri bad ki la bynta ha kaba kyntiew ïa ka lariti bad ka history jong ka Jylla Assam.

U Srimanta Sankardev u dei uwei pat u riewkhraw jong ka Ri Assam uba la im bad trei ha ki spah snem ba 15 bad 16, uba la wanrah ïa ki jingkylla ha ka imlang sahlang bad ka History jong ka Assam ha ki jingïakhun jong u na ka bynta ki jingkylla lyngba ka Bhakti Movemement. U dei u nongïalam jong ka kynhun Neo-Vaishnavite hapoh ka Ri Assam bad u la saiñdur thymmai ïa ka imlang sahlang bad kita ki Namghar ne ki ïing paidbah kiba la long ka bynta kaba kongsan jong ka dei riti ki Assamese ki dei ki matti jong u. Dei ha ka dewlynnong Majuli, ka dewlynnong jong ka Jaitbynriew Mising, ba u Srimanta Sankardev u ioh shibun ki nongbud bad ba ka jingïaleh jong u ka khlaiñ bha. Kumta ki Jaitbynriew Mising ki don ka bynta kaba khraw ha kaba saiñ dur thymmai, kyntiew bad pynneh pyshah ïa ki la-riti jong ki trai ri ka Jylla Assam. Kaba sngewsih pat ka long ba lah slem bah ki Jaitbynriew Mising  ki la dawa ban ioh ka jingïada ba kyrpang na ka Riti Synshar ka India, kum ka Sixth Schedule khnang ban pynneh pynsah ïa ka lariti, hynrei haduh mynta kim shym la ioh ïa kita ki lad jingïada, la ka long ka jingithuh ïa ka ktien jong ki lymne pynrung ïa ki kyndon hapoh ka Riti Synshar kiba lah ban ïada ïa ka it ka hima jong ki. Kiwei ki jaitbynriew trai ri kiba don hapoh ka Jylla Assam ki don kum kine ki khana ban iathuh sha ka pyrthei ba kim ïoh jingïada ei ei ruh em.

Baroh ngi kynmaw ïa ka jingïakhih jong ki Bodo hapoh ka jingïalam jong ka All Bodo Students’ Union (ABSU) kaba la neh slem bha bad ka jingdawa ka long ban phiah ïa ka Jylla Assam mar shiteng bad ba ki Bodo ki dei ban ïoh la ka jong ka Jylla. Ka Jaidbynriew Bodo ka dei kawei na ki Jaidbynriew kaba la rim tam hadien ki Khasi, kaba la shong shnong ha ka thaiñ shatei lam mihngi ka Ri India bad ki Bodo ki buhai shnong ha rud ka Wah Brahmaputra.Ka ktien jong ki ka mih na ka longïing jong ka ktien Kok-Borok, kaba kynthup ïa ki Bodo, Dimasa, Garo, Tiwa, Hajong, Rabha, Koch bad Tripuri.Ha shuwa ka jingwan poi jong ki Ahom, ki Bodo ki la thaw bad pynlong shibun tylli ki Hima ha ka them jong ka Wah Brahmaputra, kaba kynthup ïa ki Hima Kachari bad Koch kaba ïar shaduh ki bynta ba shatei jong ka Bengal. Ha ka jingshisha ka thaiñ ba shatei jong ka Bengal ka la dei ban hap hapoh ka Ri Assam bad ki don ki dulir kiba rim kiba ïathuh shaphang ka Darjeeling bad ba la kdew ruh ba ka Jaitbynriew Koch ka la tei ïa ka Hima kaba khlaiñ ha syndah ka thaiñ kaba ki ong ka Terai Belt kaba mut ha ki kjat lum. Mynta pat ki Bodo ki la hap ban ïakhih bad iaumsnam. Ka jingmih ka long ba ki Bodo ki la ïasoi tang ka Soskular ne Bodo Accord bad lyngba kane ka Soskular la thaw ïa ka Bodoland Territorial Council. Ha ka snem 2008, ka la jia biang ka jingbthei bomb kaba shyrkhei ha kaba ka National Democratic Front of Bodoland ka la kam ba ka donkti bad ha kane ka jingpynbthei bomb haduh 88ngut ki briew ki la khlad. ñiuma, ka jingïaumsnam ka la duna mynta, hynrei ha ka snem 2022, ka jingdawa ban phiah ïa ka Jylla Assam mar shiteng ka la khie im pat ha ki shnong bad ki jaka kiba hap hapoh ka Bodo Land Area District. Ki jaitbynriew Karbi bad Dimasa ruh ki la dawa kumjuh ban pyntreikam ïa ka Article 244 (A) jong Constitution bad ban thaw ïa ki “autonomous State”, kiba hap hapoh ka Jylla Assam, kyrpang na ka bynta jong ki. ïa kane kajuh ka jingdawa la dawa da u Tuliram Ronghang, u Chief Executive Member jong ka Karbi Anglong Autonomous Council hapoh ka ïing Dorbar Thaw Aiñ ka Jylla Assam dang shi bnai mynshuwa.

Haba bishar bniah ïa kine ki jinglong jingman kiba ngi tip ne ïohi tyngkreiñ bad pyrkhat ruh ïa kiei kiba jia ha ki jaka khappud, khamtam ki shnong khappud kiba hap hapoh ka West Jaiñtia Hills District. Ka pynshaïong hi ngit bad pyndom ruh ban ïohi ba ka Seiñ Raij ka shim ïa ka sien jam ban khot ïa Himanta Biswa Sarma kum u kongsan sha ka jinglehniam bad jinglehkmen kaba kongsan jong ki Pnar. Katba ki Pnar hi kiba shah ïa ki jingeh baroh ha kane ka jingïa kajia pud bad jingshah thombor ha ki Pulit Assam. Ki lah ban pynksan ba kane ka jingkhot kam don jingïadei bad ka politics ne ki kam saiñ hima bad kum ka Seng kaba laitluid, ka don ka hok ban khot ïa uno re uno uba ki sngewbit. ïa ka hok jong ka Seiñ Raij ban leh kumta, ym don ba lah ban tuklar. Hynrei ka khubor kaba mih ne kaba leit sha ki para Khasi-Pnar kiba im ha ki jaka khappud ba u Himanta Biswa Sarma u long u kongsan ha ka Behdeiñkhlam, kam long kaba sngewtynnat. Kum ka Seng kaba don ka jingkitkhlieh, ka Seiñ Raij ka la dei ban pyrkhat bha ha shuwa ban khot ïa u Himanta Biswa Sarma, hynrei kam shym la leh kumta.

(Ki jingthoh hangne ki dei ki jingsngew jong u nongthoh shimet)