Ka Jingktah jong ki smartphone / mobile phones ïa ki khynnah rit

I. R. Dkhar Ki smartphone ne ki mobile phones ki ktah ïa ki khynnah rit kiba hapoh 13 ne 14 snem ka rta.  Balei nga kwah ban ong ïa kane namar ngi la iohi bad...

I. R. Dkhar

Ki smartphone ne ki mobile phones ki ktah ïa ki khynnah rit kiba hapoh 13 ne 14 snem ka rta.  Balei nga kwah ban ong ïa kane namar ngi la iohi bad ngi lap hi ruh dalade hapoh ïing hapoh sem lajong ba ki khun ki kti jong ngi naduh kiba dang 4-5 snem karta ki la pan ïa ka mobile na ki kmie ki kpa.  Lada ki kmie ki kpa kim ai, ki ïam bad ki lynñiar ïalade haduh ba, teng teng, tang ban pynhun ïa ki, ki hap ban ai. Ki tip thik thik ïa ka channel ne network kiba don ha ki mobile. Teng teng, haba ki dih sha ne bam ja, ki kmie ki kpa ki hap ban ai mobile ïa ki khun ba kin dih ne bam ja  bad ban pynhun ïa ki. Kane ka la kylla long ka jingmlien, haduh ki kmie ki kpa ki hap ban ai. Ki tip thik thik ban ktah bad wad ïa ki network ba ki sngewtynnad bad biria.

Ki kmie ki kpa pat ha ka jingbunkam khamtam ha kane ka juk bun kam mynta, ki hap ban ai mobile ïa ki khun ki kti tang ba kin byrngia bad ma ki pat kin ioh leh ïa ki kam ki jam jong ki. Ki kmie ki kpa pat kim da pyrkhat than ïa kaei ka ban ktah ïa ki khun ki kti jong ki.  Ynda ki poi sha ka rta kaba 13-14 snem shaneng, ki kmie ki kpa kim lah bishar shuh bad ka la kylla long ka jingmlien bad ki hap ban ai beit katba mon. Ha ka jingshisha ki khynnah kiba la poi 16 snem bad palat, ka la long ïa ki ban pyndonkam ïa ki mobile kata ruh tang haba donkam bad ïa kaei kaba ki donkam da ka por. Ha ka rta kaba 16 shaneng, ha kane ka juk, ki la pass ïa ka matrik ne SSLC bad ka jingmut jingpyrkhat jong ki ka la kham ïar. Ki hap ban pyndonkam ruh ïa ki mobile ne tablet namar ki donkam ïa ki bynta kiba ïadei bad ka jingpule jong ki ha skul ne college bad kumta ter ter. Kaei kaba nga kwah ban ong ha ka liang ka jingsniew bad jingbha jong ki mobile ïa ki khynnah kiba hapoh 13-14 snem karta, ka long ba ka ktah ïa ka bor pyrkhat jong ki, namar ki dang lung, ka ktah ïa ka thiah ka dem jong ki, ka pynmih ïa ka jingkhuslai, ka pynduna ïa ka jingmut jingstad, ïa ka jabieng, ïa ki khmat bad kiwei kiwei ki jingktah ïa ka koit ka khiah jong ki. ïa kane la lap na ki jingthoh jong ki riewstad bad ki seng ne kynhun kiba peit ïa ki jinglong khynnah. Teng teng, dei na kane ka daw ba ki khynnah kynthei bad shynrang jong ngi, ka ktah ïa ka jingpule bad jingnang jingstad jong ki. Kim poi shuh sha ka kyrdan ba shakhmat. Kim pass bha shuh kumba ngi khmih lynti. Ka pyntroiñ ïa ka bor pyrkhat bad kim lah ban ïaishah ïa ki jingeh ha ki jingpule.

Dei na kitei ki daw ba ki ri bad ki Jylla kiba la shai hapoh pyrthei bad ha ri India ki la pynmih ïa ka aiñ ban nym shah shuh ban pyundonkam ïa ki mobile ïa ki khynnah rit kiba hapoh 13-14 snem karta. Ka Jylla Karnataka, ka long ka Jylla kaba nyngkong eh ban nym shah shuh (banned) ban pyndonkam mobile ïa ki khynnah rit kiba hapoh 13-14 snem karta.  Bud sa ka Andhra Pradesh bad mynta kiwei ki Jylla ruh ki la pylleit jingmut ban nym shah (banned) ïa ki khynnah kiba hapoh 13-14 snem ban pyndonkam ïa ki mobile. Kiwei pat ki ri kiba nym shah ïa ki khynnah rit ban pyndonkam mobile ki long ka Netherland, South Korea, Italy, Australia, France, United Kingdon, Italy, Greece bad Finland. Kiwei pat ki ri kiba dang pyrkhat nym shah ki long ka Canada, Indonesia bad Spain. Don sa kiwei pat ki ri ha ka pyrthei kiba dang pyrkhat kumno ban nym shah (ban) ïa ka jingpyndonkam ïa ki smartphone ne mobile phone da ki khynnah kiba hapoh 16 snem. Bad lehse, baroh ki ri ha ka pyrthei kin sa pynduh noh pyndam noh ban pyndonkam ïa ki mobile phone da ki khynnah rit.  Ka daw ka long na kitei ki jingsniew ba la ong haneng. Wat kiba la heh ka rta, ki rangbah, ki longkmie bad wat kiba la noh rta ruh, ka jingpyndonkam than ïa ki mobile phone ka long kaba sniew.  Ki mobile phones / smartphone kim long kiba sniew, ki don la ki jong ki donkam jong ngi, khamtam ha kane ka juk stad, ka juk technology, hynrei dei ban nang kumno ban pyndonkam. La thaw ïa ki na ka bynta ka jingstad jong u briew ha kane ka pyrthei, tangba ka shong ha u briew pat kumno ban pyndonkam – ïa ka babha ne ïa kaba sniew, naamar la don lut ha ka. Bunsien ha kane ka juk mynta, kaba ngi ju ïa kren, ka long ba ki jingsniew kiba ïadei bad ki kam awria, ki kam ïadei shi samla, ki jingdih drok, ka tuh ka thiem, ka thoh ka shukor, ki thma ktien ki thma thylliej,  ki dawai dashin bad ki jingsumar bad bun kiwei kiwei, ngi tip na ki mobile. Ngi tip lut ïa ki jingjia bapher bapher, ngi lah ban ïakren na kawei ka ri sha kawei ka ri jong ka pyrthei na ki mobile.  Baroh ngi tip lut na ka mobile. Ki mobile ki la ïarap shisha ia ngi ha kane ka juk stad mynta.Bad wat ki nongkyndong ruh, kiba duna ka jingnang jingstad ruh ki don la ki mobile.  Teng teng, ngim lah ban mih na ïing, ban treikam ne leit jingleit sha ki kam ki jam jong ngi khlem ki mobile, namar ngi donkam ïa ki.Hynrei kumba la ong, ngi dei ban nang kumno ban pyndonkam.Ka jingktah jong ki mobile phone, ka lah ban long ruh, kawei kaba ktah ïa ki khynnah bad samla pule jong ngi ha kane ka por, ba balei kim lah ban pule shitom, pynleit jingmut, ban kiew shakhmat ha ki jingpule ha kane ka juk mynta. Ka buh ïa ka jingma jong ka jingduh jingkyrmen bad jingtroiñ jong ka lawei jong ka Jylla jong ngi khamtam jong kane ka Jylla Meghalaya, lada ki nongïalam bad ki Nongmihkhmat jong ngi, ki Seng Bhalang bapher bapher kim kyndit bynriew bad pyrkhat halor kane.