Yn dang phylla lei

D H Kharkongor Wei ba ngi la rung kumne mynta sa sha u Nailar, u bnai uba 8 (phra), ba ym lah shisha khlem da ïaikylli kaba kumno shisha kane ka ‘Lyiur’. Ka lam shaduh...

D H Kharkongor

Wei ba ngi la rung kumne mynta sa sha u Nailar, u bnai uba 8 (phra), ba ym lah shisha khlem da ïaikylli kaba kumno shisha kane ka ‘Lyiur’. Ka lam shaduh u pud ban kum kylli – shano ka jah ka ‘Lyiur’. Ka jingkylli kaba ym lait wei haba wat u Naitung, uba u bnai uba ngi dang shu dep ban ïehnoh shadien, u khlem da ïapher eiei ruh emna u Jylliew, kata, ha ka liang ka jingduna than eh u slap. Ka jingshit, ka jinglhop bad ka jingduna slap kaba da khyllah shisha shisha kat haduh ba ym lah khlem da kum kylli ruh de ïalade, hato une u Nailar ruh un ïai long hi thik kum ba long u Naitung ? Tangba yn phylla lei lada wat une u Nailar ruh un dang ïai long kumba long u Naitung bad kumba long u Jylliew wei ba une u 2027 u dei u snem jong kata ka El Nino. Ngan nymsngewphylla lada tang ha ka taiew kaba ar ka khreh sdang noh pynban ka aiom ‘Synrai’.

Phylla lei ruh ba ka Assam ka ïai mad, ha kum une u 2027, uba dei u snem jong ka El Nino, ïa ka jingshlei um kaba shyrkhei. Kaba katno tam ïaka Sorbah Guwahati ka jong ka. Yn dang phylla lei kowei ba ka Assam lane ka Asom ka dang ïaid ei hi, haduh mynta mynne, ka ‘Ri Them’ lane ka ‘Ri Thor’. Kaba katno tam wei ba ïa ka la tawiar na ki 3 (lai) ki bynta da ki Ri Lum, kata, na ka phang Shatei, ka phang Mihngi bad ka phang Shathie. Ki ‘Ri Lum’ kiba dei ki tyllong jong kiba bun ki wah, kiba naduh kiba heh tad haduh kiba rit, kiba ïahiar arsut ban leit tuid sha ka wah bah Brahmaputra. Ka Assam lane Asom kan dang ïai mad ïa ki jingshlei um kiba khraw wei ba ka um-slap kan dang ïaid tuid kyrthep na ki jaka lum sha ki jaka them. Kaba katno tam ynda haba khie kynsan u lapbah lapsan.

Ka Guwahati, khamtam eh ka Jorabad, kan dang ïai mad ïa ka jingshlei um kabajur bad kaba khah khah wei haba ka um-slap kan dang ïaituid kyrthep na ki jakalum sha ki jaka them. Ka Jorabad kan dang ïaishlei wei haba ka jingwan tuid kyrthep jong ka um-slap ka kham palat liam ban ïa ka jinglah ka jong ka kum ka ‘them’ ka ‘thor’ ban kjitsak-sak, kum u ‘sponge’ na ka bynta ban pynlang shwa shipor, ïa ka um-slap. Kaba katno tam wei haba u khunbynriew, uba la muslai kham palat ban ïa u shrieh, u lah kum khanglad pynban ï ka um-slap ba kan tuid laitluid shaduh sha ka wah Brahmaputra.

Ka Guwahati kan dang ïaishlei-um, ha man ba ther u slap bad kampher lada u dei u slap uba neh tang shipor. Kan dang ïaishlei um wei ba u ‘khunbynriew’ u lah pynduh pyndam noh ïa ki them lane ïa ki ahor lane ïa ki jyrsieh lane ïa ki bir, kiba dei ban kjit pynlang shwa katto katne por ia ka um-slap. Kan dang ïaishlei wei haba u ‘khunbynriew’ u lah pynduhpyndam noh wat ïa ki phud-um, kiba la pynlong kyrpang da ka mariang, kiba ju btinlynti ïa ka um-slap shaduh sha kita ki ahor lane ki bir, kiba ju don mynnor ha kylleng kylleng jong ka Guwahati. KI ahor lane ki bir kiba ka um ka julang shwa ha juh. Ki bir lane ki ahor kiba jngum ha kaba mynnor u ju ïeng u ‘Lotus’ lem bad u ‘Water Hyacinth’ hynrei kiba ynda kumne mynta pat de ïeng pynban kynjreng da ki ïing bun mala. Kaba katno tam wei haba u ‘khunbynriew’ u pynlong pynban ïa ki ‘nala-um’ lane ïa ki ‘drain’ lane ki ‘sewer’ kum ka ‘Marten’ lane kum kata ka ‘Land-fill’.

La katta ngam sngewphylla balei ba u Himanta Biswa Sarma u tei pap pynban ïa ka Meghalaya, kata, kyrpang ïa ka skul bah ‘University of Science & Technology, Meghalaya (USTM). Ngam sngewphylla wei ba nga shem ba u Himanta Biswa Sarma u dei u shitkhlieh bad ruh u shitniam ‘Hindu’, u bym lah shah ïa kano kano lane ïa kaei kaei kaba la seng lane lamkhmat lane longtrai da u ‘Muslim’.

Ngam sngewphylla ruh de halor ki kynrum kynram kiba ïadei bad kata ka ‘Limestone Mining Project’ jong ka Shree Cement Limited, East Jaintia Hills District. Ngam sngewphylla wei ba ha nga hi shimet ka East Jaiñtia Hill kam dei shuh ka ‘ri’ lane ka ‘muluk’ ka jong kita ki Pnar lane ki Jaiñtia hynrei ka lah dei pynban ka nongkynti ka jong ki ‘Cement Firms’ lem bad ki ‘Coke Firms’. Kitei ki ‘Firms’ lane ‘Company’ ki la nang long trai ym tang halor ka khyndew ka shyiap hynrei tad haduh baroh kiei kiei kiba don halor bad shapoh ka mei-ramew. Kin sa nang klun naphang ban tih ban khlong naphang ïa ki dohjem ki jong ka mei-ramew. Kin sa keiñ tad ynda ka mei-ramew kam don eiei shuh lait tang ka shyieng ka shruh.Te wei haba ka kharai kaba pynïakhlad ïa uba don bor na uba tlotbor ka la nangïar bad nang jylliew (kumba long ka kharai kaba pynïakhlad ïa uba pahuh pahai na uba kyrduh) ba ngan nym sngewphylla lada kan sa poi syndon shaduh u pud jong ka jingïaum snam.Ngan nym sngewphylla wei ba nga lah ju ‘mana’ ba ka jingïar bad ka jingjylliew than eh jong ka kharai kaba pynïakhlad ïa uba pahuh pahai na uba kyrduh ka dei ka jingmaka bakhraw tam duh ïa kano kano ka jaitbynriew lane ïa kano kano ka imlang ka sahlang.Kaba katno tam ynda haba uba pahuh pahai u kyreit kat ban pynibor than eh lane ibeiñ than eh ïa uba tlot bad uba kyrduh.