M. M. Thaiang
Ka rep ka riang ka dei ka jingim jakpoh jong ki Nong-shong shnong ka Thaiñ Labang Nongphyllut bad lajan baroh ki Nongshong shnong ki dei ki Nongrep. Haba ong Nongrep kam shym mut ba ki rep tang ïa u kba hynrei ïa kiwei de ki kam rep. Wat lada ki Nong-shong shnong ki im ha ka jingshah ban beiñ? naba ki im ha ka Thaiñ ka dang don ka jingïakajia pud hapdeng ka jylla Meghalaya bad ka Assam. Ki Nongrep ha ka juk mynta kim shym rep tang ïa u kba ki rep ïa kiwei de ki rukom rep.
Ki Nong shong shnong ym tang ba ki rep kba ha ki Hali ki pynthor ki im ruh da kaba rep lum (Jhumming – cultivation). Ki Nongrep ki long kiba ïohi jngai, lada ki rep tang ha ki Hali ki pynthor ki shu ïoh tang ïa u Kba ym don jingkiew ha ka ïoh ka kot, hynrei da kaba rep ki ïoh shibun ki jingmyntoi kiba kyntiew ïa ka ïoh ka kot.
Ha ki Hali ki pynthor ki bet ki thung ïa u Kba Maro, kba Tadong, Kba Le-spah, u Kba Sootang, u Kba Yuha, u Kba Manipur, katba ha bri lum pat ki rep ïa u Kba Sabiah, u Sabiah-wasting, u Sabiah-wakhia, u Kba Wapnah, u Kba Naka, u Kba Watlang, bad kiwei de ki jait Kba lum. Ha ki bri lum nalor ka rep kba, ki bet ki thung ïa ka Neilieh, ka Neiïong, ka Naidem, u Riewhadem, u Kraisoh, u Krai malu, u Saru Tdongser, u Chynrai Lakadong, u Chynrai Lasheiñ, u Syieng met, u Syieng Tro, u Syieng makhir, u Syieng iong, u Syiengblai, u Sohsaw u Sohmynken, u Baingon, ka Shriew kwai, ka Shriew Naka, ka Shriew Talur, ka Wangphyrni, u Phandieng, u Phan lieh, u Phan saw, u Salah kdait, u Salahli, u SalahWai, u Sohkia bru, u Sohkhia shrih, u Sakhia patho, u Pathorai, Pathaw, ka Wangkyriat, ka Wangboit, ka Wangmoo bad kiwei de ki jyngrep kum u TohTari, u Tohja, u TohTung, u Tohsaru nalor kiwei de ki jait jhur kiba ngi bam man ka sngi.
Ka kyndew dalade ka long kaba seisoh (ym donkam ban pyndonkam sboh dawai) bad la rep ïa ki kumba la hikai da ki long shwa man shwa naduh hyndai barim wat hapdeng ba la mih ka juk rep kaba thymmai jong ka juk mynta bad ki jyngthung ki heh ki san ki im ki san kat kum ka por jong ki.
Ki Nongrep ka thaiñ ki la pynmih shibun ki jait marbam kiba bam man la ka sngi, ki pynmih ruh ïa ki soh ki ralam, kum u Sohjew, u Sohsakne, u Sohsaianai, u Sohbluh, u Sohpardong, u Sohsalait, u Sohthylliang, u Sohsalait, u Sohsarmat, u Sohsalong, u Sohsaklaiñ, u Sohaitlatkhur, u Sohbah, u Sohsuit, u Sohsalendem, u SohTruiñ bad kiwei de ki jaitsoh kum u Sohlang-ngi, u Sohsa-shang, u Sohsamleiñ, Sohphoh-skuiñ, Sohphoh-raklaw, u Sohsñymlein, u Sohsakhne, u Sohsalangnar bad kiwei de ki jait soh. Ha ka kam rep ym ju lait naka bam khñiang ki jyng-thung jyngtep, hynrei pat haba bam ñiangraksaiñ u Kba ne ki jyngthung jyngtep kim ju pyndonkam da ki dawai khñiang ba ju supply ka Agriculture ne ka Horticulture, hynrei ki pyndonkam da ki kynja phlang aiu re aiu, ki khñiang ki ïap bad phet lut. Ki Nongrep, nalor ka kam rep ki ri khñiang Ryndia bad ïa u skop ñiangryndia ki die haka dor kaba rem.
Ki Nongrep ka thaiñ ki long ki briew kiba trei shi-tom, ki khun ki ksiew u 7Trep u 7 Wasa, kiba kren da ka ktien Khasi – Jaiñtia kiba shim jait na ka kmie, ki bapli ki im jynjar, kim pat ju ïohmad ïa u soh jong ka jinglait-luid naduh ba ka India ka la ïoh ïa jinglaitluid na ka jingshynshar ki Phareng naba kane ka thaiñ ka don hapdeng ka jingïakajia pud hapdeng ka jylla Meghalaya bad ka Assam. Wat hapdeng ka jingim shah lehbeiñ bad im jynjar, hynrei pat ki rwai kynud hala ka mysiem haba trei haba ktah ! ! Ko ri Laiphew Syiem nga ieid eh ïa pha, Ko Ri Khadar Daloi Ri jong nga. I Mei i pa hymmen para baroh ki ieid ïa Meghalaya” ïarap lem ïa kiba kin wan hapoh u pud u sam ka jylla Meghalaya.
